Sinop Karot

Sinop, Türkiye'nin en kuzeyindeki burnu taşıyan, denize doğru uzanmış dar bir yarımadanın üzerine kurulu. Merkezde sokaklar sıkışık, yapı dokusu bitişik; Gerze, Ayancık ve Türkeli tarafında iş kıyı şeridi boyunca uzuyor; Boyabat, Durağan ve Saraydüzü yönüne iç kesime çıkıldığında arazi sertleşiyor, yol uzuyor. Askarot İnşaat olarak burada yaptığımız iş kesme ve delme işidir: karot delme, beton kesme, duvar açma, beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj. Bu sayfada size ne vaat ettiğimizi değil, aracı Sinop'ta park ettikten sonra sırayla ne yaptığımızı yazdık.

Sinop'a çıkmadan önce: keşif, mesafe ve tek seferde biten program

Merkezimiz Eskişehir'de. Sinop'ta şubemiz ya da orada bekleyen yerel bir ekibimiz yok. İş bize verildiğinde ekip ve ekipman Eskişehir'den yola çıkar; karayoluyla mesafe 600 kilometre bandındadır ve gidiş tam günlük bir yolculuktur. Bunu saklamıyoruz, çünkü sizin iş programınızı doğrudan etkiliyor.

Bu mesafe, işi baştan doğru kurmayı zorunlu kılıyor. Yola çıkmadan önce şunları netleştiriyoruz: delinecek ya da kesilecek eleman nedir (döşeme, dolgu duvar, perde, temel, şap), delik çapı ve adedi ya da kesim metrajı nedir, hangi kattayız ve ekipman oraya nasıl çıkacak, sahada su ve elektrik var mı, elektrik varsa tek fazlı mı üç fazlı mı, çalışma saatinde kısıt var mı. Fotoğraf ve kısa video çoğu iş için bu soruların yarısını cevaplıyor, kalanı telefonda ölçüyle konuşuluyor. Eksik bilgiyle yola çıkmak, yanlış makineyle 600 kilometre gitmek demektir.

Aynı sebeple Sinop işlerini tek programda bitecek şekilde topluyoruz: aynı binadaki farklı katlar, aynı işverenin iki sahası, komşu parseldeki ek işler tek çıkışa yığılır. Araca yedek kuron, yedek segment, uzatma mili, yedek hortum ve seyyar su tankı yükleriz; çünkü kırılan bir parça için Sinop'ta koşup malzeme alabileceğimiz kendi depomuz yok.

Donatı taraması ve taşıyıcı elemanda değişmeyen kural

Sahada ilk iş makine kurmak değil, tarama yapmaktır. Elektromanyetik donatı detektörüyle delik merkezinin ya da kesim hattının altındaki demirlerin yerini, aralığını ve yaklaşık pas payını çıkarır, hattı yüzeye çizeriz. Tarama tek yönde yapılmaz; enine ve boyuna iki tur atılır, çünkü tek yön etriyeyi gösterirken ana donatıyı kaçırabilir. Yerden ısıtmalı döşemelerde tesisat planı görülmeden delik açmıyoruz. Delik merkezi donatının üstüne denk geliyorsa çoğu işte birkaç santim kaydırmak sorunu çözer; bu kaydırmayı kendi başımıza değil, borunun güzergâhını bilen işveren ya da şantiye şefiyle konuşarak yaparız.

Buradaki kuralımız pazarlığa açık değil: kolon, kiriş ve taşıyıcı perdede statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan iş yapmayız. "Küçücük bir delik", "sadece bir tesisat geçecek" ya da "üstünü sıvarız nasılsa" cümleleri bu kuralı değiştirmiyor. Taşıyıcı elemanda kesit zayıflatan her müdahale mühendislik kararıdır ve kararı verecek olan biz değiliz. Onaylı çizim ya da yetkili imza geldiğinde, çizimdeki konumda ve çapta işi yaparız; onay yoksa ekip o elemana dokunmadan döner. Dolgu duvar, bölme, şap ve taşıyıcı olmayan elemanlarda böyle bir şart aranmaz.

Kuron, segment ve devir: karot delmede ne seçiyoruz

Karot işinin kalitesi büyük ölçüde doğru ucun seçilmesine bağlıdır. Elmas kuronun segmentinde elmas taneleri metal bir matrisin içine gömülüdür; iş, matrisin aşınma hızını betonun karakterine uydurmaktır. Sert ve az aşındırıcı betonda yumuşak matrisli segment gerekir: matris aşınır, körelen taneleri bırakır, altındaki keskin taneler açığa çıkar. Yumuşak ama aşındırıcı betonda ise sert matrisli segment kullanılır, aksi halde uç birkaç delikte tükenir. Yanlış seçimde ya ilerleme durur ya da kuron erir.

Betonun karakterini kâğıttan değil ilk delikten öğreniriz. Sabit baskıya rağmen ilerleme yavaşlıyor ve çamur incecik geliyorsa segment parlamıştır; ucu aşındırıcı bir taşta açıp devam ederiz. İlerleme fazla hızlı ve segment gözle görülür şekilde eriyorsa matris o beton için fazla yumuşaktır, uç değiştiririz.

Devir ve baskı çapa bağlıdır: çap büyüdükçe devir düşürülür, büyük çaplı deliklerde dişli kutusunun düşük devir yüksek tork kademesine geçilir. Baskıyı elle keyfî artırmak yerine ilerleme kolundan sabit yük vermek hem deliğin ekseninde kalmasını hem de segment ömrünü uzatır. Donatıya girildiği çamurun renginden ve sesin değişmesinden anlaşılır; orada baskı azaltılır, zorlanırsa demir segmenti söker.

Makinenin sabitlenmesi en az uç kadar belirleyicidir. Esas yöntem dübelli sabitlemedir; tabana dübel deliği açılır, sehpa kilitlenir. Dübel atılamayan yerlerde vakumlu taban kullanılır, ancak vakum yalnızca düzgün, gözeneksiz ve kuru yüzeyde güvenlidir. Sinop'un nemli havasında ve dışarıya açık ıslak yüzeylerde vakuma güvenmeyip mekanik sabitlemeyi tercih ederiz. Sehpa oynarsa delik ovalleşir, kuron sıkışır; sıkışan ucu kurtarma işi beton yüzeyine de zarar verir.

Su, çamur ve nem: kıyı şehrinde saha düzeni

Karot sulu bir iştir. Su hem segmenti soğutur hem de kesilen tozu çamur halinde delikten dışarı taşır. Debi düşerse segment aşırı ısınır, elmas tanesi matristen kopar, uç kısa sürede ölür. Bu yüzden su hattını iş başlamadan garantiye alırız; sahada basınçlı su yoksa tank ve pompayla geliriz, delik boyunca dışarı çıkan suyun rengini ve debisini gözle takip ederiz.

Suyun ikinci yüzü kirliliktir. Dolu bir dairede, iş yerinde ya da yeni yapılmış bir zeminde çamurun serbest yayılmasına izin vermiyoruz: makine tabanına su toplama halkası takılır, halka ıslak vakuma bağlanır, çevreye naylon ve emici bez serilir, tavan deliklerinde alt uca toplama aparatı konur. Çamurlu su kovada çökeltilip katı kısmı ayrılır; beton bulamacını doğrudan gidere basmak birkaç saat sonra tıkalı bir tesisat demektir. Döşeme delerken alt kattaki komşuya önceden haber verilir, deliğin alt ağzı kapatılır.

Sinop merkezinin dar sokaklarında aracı kapının önüne yanaştırmak her zaman mümkün olmuyor. Hortumu ve kabloyu uzun çekmek yerine bidon, dalgıç pompa ve seyyar vakumla kapalı bir su çevrimi kuruyoruz. Nem yüksek olduğu için kesim sonrası yüzeyler geç kurur.

Su ile elektriğin yan yana çalıştığı bir işte kaçak akım rölesi tartışma konusu değildir; şantiye panosunda yoksa kendi seyyar rölemizi araya alırız. Uzatma kabloları yerdeki su birikintisinden geçirilmez, ek yerleri yükseğe alınır. Elektriğin olmadığı ya da düşük ve dalgalı geldiği sahalarda jeneratörle çalışırız; büyük çaplı karot ve duvar testeresi düşük gerilimde motor yakar.

Beton kesme, duvar açma ve kırım: hangi işte hangi makine

Kesimde makine seçimi elemanın kalınlığına, konumuna ve etrafındaki boşluğa göre yapılır. Şap ve döşeme üstünde düz hatlar için zemin testeresi kullanılır; derinlik tek hamlede değil kademeli artırılır, aksi halde disk sıkışır ve hat kaçar. Duvarda kapı, pencere ya da geçiş boşluğu açılacaksa raylı duvar kesme makinesi devreye girer: kesim hattı makinenin kendi kılavuzunda ilerlediği için köşeler dik çıkar, yüzey düzgün olur, sıva ve kaplama aşamasındaki düzeltme işi azalır. Diskin ulaşamadığı kalınlıklarda ya da kapalı köşelerde elmas halatlı kesim kullanılır; halat kesimde en önemli detay, halatın geçeceği deliklerin karotla önceden açılmasıdır.

Boşluk açarken en sık yapılan hata, kesilen parçanın nereye ve nasıl düşeceğini düşünmeden başlamaktır. Parçanın ağırlığını önden hesaplayıp askıya alır, büyük blokları taşınabilir dilimlere böleriz. Dilim ölçüsünü belirleyen şey merdiven genişliği ve indirme yoludur; çıkaramayacağınız bir bloğu kesmek işi kolaylaştırmaz. Köşelerde diskin fazla ilerlemesini istemiyorsak köşe karotla açılır ve hat orada sonlandırılır.

Kırım işlerinde hedef, kırılacak alanı çevresinden ayırmaktır. Kırıcı devreye girmeden önce sınırlar elmas testereyle kesilir; böylece darbe komşu bölgeye ve sıvaya yayılmaz, çatlağın nerede duracağı baştan belli olur. Sinop merkezindeki gibi bitişik nizam yapılarda bu adım, komşu duvarda çatlak çıkmaması için en belirleyici olanıdır. Toz su sisiyle bastırılır, moloz çuvalla indirilir; dar sokakta kamyonun ne kadar bekleyebileceği ve konteynerin nereye konacağı da programa katılır.

Filiz ekme ve kimyasal ankraj: işin belirleyicisi delik temizliği

Filiz ekme ve kimyasal ankrajda sonucu belirleyen, kimyasalın markası değil deliğin durumudur. Delik açıldıktan sonra içinde kalan ince beton tozu, kimyasal ile beton arasına giren bir ayırıcı tabaka gibi davranır. Bu yüzden sırayı bozmayız: basınçlı hava ile üfle, çelik tel fırça ile fırçala, tekrar üfle. Bu döngüyü delik tabanına ulaşan uzatmalı hava ucuyla en az üç tur yaparız. Fırça çapı delik çapına uygun olmalı; ince kalan fırça duvara değmez, temizlik yapılmış görünür ama yapılmamıştır.

Delik çapı ve derinliği, ekilecek donatının çapına ve kullanılan kimyasalın onaylı değerlerine göre belirlenir; gözle karar verilip derinlik kısaltılmaz. Kartuşla çalışırken karışım ucundan gelen ilk sıkım atılır, çünkü henüz homojen karışmamıştır. Enjeksiyon delik tabanından başlatılır, uç geri çekilerek doldurulur, hava boşluğu bırakılmaz. Donatı yavaşça ve çevrilerek yerleştirilir, taşan kimyasal temizlenir.

Kür süresi ortam sıcaklığına bağlıdır ve Sinop'un serin, nemli havasında, özellikle kış aylarında yaz koşullarına göre belirgin şekilde uzar. Bu süreyi kısaltmıyor, üretici tablosundaki soğuk hava değerine uyuyoruz. Deliğin ıslak olup olmadığını baştan sormamızın sebebi de budur: ıslak veya su dolu delikte kullanılmak üzere onaylanmış farklı bir kimyasal gerekir. Bodrum katlarda ve deniz etkisine açık kıyı yapılarında bu durumla sık karşılaşırız. Pas payı ince kalmış elemanlarda donatıda korozyon izi görürsek gördüğümüzü olduğu gibi aktarırız; değerlendirmeyi yapacak taraf projeyi hazırlayan mühendistir.

Ölçü toleransı, teslim ve fiyatın hangi kalemlerden çıktığı

Delik ya da kesim bitince iş bitmiş sayılmaz. Deliğin işaretli merkezden sapmasını kontrol eder, çap ve derinliği ölçer, gerekiyorsa ağız kenarını düzeltiriz. Tesisat geçecek deliklerde boru çapına göre pay bırakılıp bırakılmadığına yerinde bakarız, çünkü sonradan çap büyütmek baştan yeni bir iştir. Saha süpürülmüş, çamuru toplanmış halde teslim edilir; bu ayrı bir hizmet değil, işin normal son adımıdır.

Fiyat konusunda bu sayfada rakam yazmıyoruz, çünkü sahayı görmeden verilen rakam iki tarafı da yanıltır. Bedeli belirleyen kalemler şunlardır: delik çapı ve derinliği (hesap aslında kesilen santim üzerinden düşünülür), toplam delik adedi ya da kesim metrajı, betonun sertliği ve donatı yoğunluğu, çalışılacak kat ve erişim koşulları, sahada su ve elektrik bulunup bulunmadığı, çalışmanın mesai içinde mi gece ya da hafta sonunda mı yapılacağı, moloz ve karot çekirdeklerinin sahadan çıkarılıp çıkarılmayacağı, bir de Eskişehir'den Sinop'a ulaşım ve konaklama yükü. Aynı çaptaki bir delik boş bir şapta ve yoğun donatılı bir döşemede aynı emeği istemez; fark tam olarak buradan çıkar.

Sık Sorulan Sorular

Sinop'ta şubeniz veya sürekli bir ekibiniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir'de ve Sinop'ta bekleyen bir ekibimiz bulunmuyor. Ekip ve ekipman Eskişehir'den yola çıkar, mesafe 600 kilometre bandındadır, gidiş tam gün sürer. Bu yüzden Sinop işlerine tarih veriyoruz, "bir saatte oradayız" demiyoruz. Buna karşılık gittiğimizde işi tek seferde bitirecek şekilde, yedek uç ve yedek ekipmanla geliyoruz.

Kolonda ya da kirişte delik veya boşluk açtırabilir miyim?

Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan taşıyıcı elemana dokunmuyoruz. Kolon, kiriş ve taşıyıcı perdede kesit zayıflatan her müdahale mühendislik kararıdır; delik ne kadar küçük olursa olsun kural değişmez. Onaylı çizim ya da yetkili imza sunulduğunda çizimde belirtilen konum ve çapta işi yaparız. Dolgu duvar, bölme ve şap işlerinde böyle bir şart aranmaz.

Karot delerken evin veya iş yerinin içi kirlenir mi?

İşlem sulu, ama suyun serbest akmasına izin verilmiyor. Makine tabanına su toplama halkası takıp ıslak vakuma bağlıyor, çevreye naylon ve emici bez seriyor, tavan deliklerinde alt uca toplama aparatı koyuyoruz. Çamurlu su kovada çökeltilir, katısı ayrılır, doğrudan gidere basılmaz. İş bitince zemin süpürülmüş halde teslim edilir.

Deliğin geçeceği yerde donatı, elektrik ya da tesisat varsa ne oluyor?

Delmeden önce elektromanyetik detektörle enine ve boyuna iki tur tarama yapıyoruz, demirin ve metal borunun yerini işaretliyoruz. Yerden ısıtmalı döşemelerde tesisat planı görülmeden delik açmıyoruz; plan yoksa alternatif güzergâh arıyoruz.

Sinop'un hangi ilçelerine geliyorsunuz?

Merkezin yanı sıra Gerze, Ayancık, Türkeli, Erfelek, Boyabat, Durağan, Saraydüzü ve Dikmen tarafındaki işlere gidiyoruz. Şunu açık yazalım: iç kesimdeki ilçelere ulaşım merkeze göre ek yol ve süre demektir, bunu program yaparken hesaba katıyoruz.

Filiz ektiğiniz demire ne zaman yük verebilirim?

Kullanılan kimyasalın kür süresi dolmadan yük verilmez. Süre ortam sıcaklığına bağlıdır ve Sinop'un serin, nemli havasında, özellikle kışın uzar. Üretici tablosundaki soğuk hava değerini esas alır ve bekleme süresini sahada açıkça bildiririz. Bu süreyi kısaltmak, delik temizliğine gösterilen onca emeği boşa çıkarır.

Fiyatı telefonda öğrenebilir miyim?

Çap, derinlik, adet, donatı yoğunluğu, kat ve erişim koşulları, sahada su ile elektrik olup olmadığı, çalışma saati ve Eskişehir'den ulaşım yükü belli olmadan söylenen bir rakam yanıltıcı olur. Bu kalemleri konuştuğumuzda net bir teklif çıkarıyoruz. Fotoğraf, kısa video ve ölçü gönderirseniz çoğu iş için telefonda güvenilir bir çerçeve verebiliyoruz.