Kütahya Karot

Kütahya'da bir işe çıkmadan önce sorduğumuz ilk soru "kaç delik var" değil; "beton kaç yaşında, içinde ne var, açılan delikten ne geçecek" oluyor. Karot ve kesim işinde sonucu belirleyen şey makinenin markası değil, o üç sorunun cevabına göre seçilen çap, elmas uç ve su düzeni. Askarot İnşaat olarak Kütahya merkez ve ilçelerinde karot delme, beton kesme, duvar açma, beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj işleri yapıyoruz. Merkezimiz Eskişehir'de; Kütahya'ya buradan çıkıyoruz, ilde şubemiz ya da orada bekleyen yerel ekibimiz yok. Bunu baştan yazıyoruz, çünkü iş programını buna göre kurmak gerekiyor.

Kütahya'da hangi iş hangi çapla açılıyor

Çap seçimi işin yarısı. Dar açarsanız boru geçmiyor, ikinci delik gerekiyor ve betonda gereksiz ikinci yara açılıyor. Sahada 52 mm ile 600 mm arasında çalışıyoruz. Kaba ayrım şöyle:

• 52–62 mm: tekli elektrik borusu, veri hattı, klima drenajı, sensör geçişleri.
• 76–82 mm: klima bakır boru takımı, küçük hacim havalandırması, kombi bağlantıları.
• 102–112 mm: klima setinin tamamı tek delikten, aspiratör çıkışı, hermetik baca.
• 127–152 mm: davlumbaz çıkışı, ıslak hacim havalandırması, orta kesitli tesisat kolonları.
• 180–250 mm: pis su iniş hattı, kolektör geçişi, kanal tipi klima boru grubu.
• 300–400 mm: şaft geçişleri, ana havalandırma kanalı, hat grubunun tek delikten geçirilmesi.
• 450–600 mm: altyapı bağlantıları, rögar girişleri, sanayide büyük kesitli hat geçişi.

Bandın üst ucuna çıkarken sadece uç değil, makine de değişiyor. 200 mm'ye kadar dübelli ya da destek direkli sabitlemeyle rahat ilerliyoruz; 300 mm'den sonra düşük devirli kademeye geçip makineyi mutlaka dübelle bağlıyoruz. Devir kabaca çapla ters gidiyor: 100 mm civarında dakikada sekiz yüz–bin devirdeyken 300 mm'de üç yüz, 500 mm'de yüz elli–iki yüz devire iniyoruz.

Elmas soket ve segment seçimi: beton neyse uç o

Karot ucu tek çeşit değil; segmenti bir arada tutan metal matrisin sertliği işin kaderini belirliyor. Kural ilk bakışta ters görünür: sert betonda yumuşak bağlı, aşındırıcı ve yumuşak malzemede sert bağlı segment kullanılır. Sert betonda yumuşak matris aşınarak yeni elmas taneciğini yüzeye çıkarır, uç kesmeye devam eder; aşındırıcı malzemede matris hızlı erirse elmas boşa gider.

Kütahya'da karşımıza çıkan beton çeşitliliği bu seçimi her sahada yeniden yaptırıyor. Şehir merkezindeki eski yapı stokunda çakıl agregalı, düşük dozajlı betonlar var; kolay kesiliyor ama içinde beklenmedik boşluk çıkıyor. Sanayi binalarının döşemelerinde ise yüksek dozajlı, sert agregalı beton görüyoruz; orada segment ömrü ciddi biçimde kısalıyor.

• Donatı yoğun kesit: çelik kesmeye uygun, dengeli bağlı segment. Demire girerken ilerleme baskısını artırmıyor, sabit tutuyoruz.
• Genç beton: matris hızlı aşındığı için sert bağlı uç tercih ediyoruz.
• Tuğla, bims, gaz beton: beton ucuyla girilmez; ayrı uç takımı taşıyoruz.
• Asfalt: ayrı segment, ayrı su debisi; beton ucu asfaltta birkaç delikte biter.

Yeni bir ucun segment yüksekliği yaklaşık sekiz–on milimetredir; ucun ömrünü bu yükseklik verir ve segment kökü göründüğünde uç değişir. Sahaya en çok kullanılan çaplarda yedekli gidiyoruz — Kütahya'ya Eskişehir'den geldiğimiz için uç bitmesi işi yarıda bırakmasın diye.

Su soğutma ve çamur yönetimi

Sulu karotta su üç iş birden yapar: segmenti soğutur, kesilen tozu delikten dışarı taşır, ortama toz yayılmasını engeller. Su kesilirse uç birkaç saniyede aşırı ısınır, matris yumuşar, segment kayar. Bu yüzden suyu debiyle değil geri dönen çamurla takip ediyoruz: delikten çıkan bulamaç gri, akışkan ve ılık olmalı. Buhar çıkıyorsa su yetersizdir; su berrak dönüyorsa ya uç kesmiyordur ya da boşuna yer ıslatılıyordur. Küçük çaplarda dakikada birkaç litre yeterken 300 mm üstünde debiyi belirgin şekilde artırıyoruz. Kütahya yayla iklimi olan bir il; kış sabahlarında hortum ve pompada donma yaşanabildiği için akşam paydosunda su hattını boşaltmak bizde alışkanlık.

Asıl mesele suyun kendisi değil, geri dönen çamur; bitmiş bir dairede ya da faaliyetteki bir ofiste çamurun yayılması işin en can sıkıcı kısmı. Delik ağzına su toplama halkası takıp ıslak–kuru vakumla bulamacı doğrudan çekiyoruz; halkanın oturmadığı yüzeylerde macun ya da silikon set çekip suyu tek noktaya yönlendiriyoruz. Toplanan bulamacı kovada bekletip katı kısmını ayırıyoruz; çamuru olduğu gibi gidere vermek boruyu tıkıyor. Tavan işinde halka ve emiş şart. Suyun hiç kullanılamayacağı yerler de var: pano dibi, aktif veri odası, ahşap zemin, arşiv. Oralarda toz emiş üniteli kuru sistem planlıyoruz ama kuru çalışmanın çap ve derinlik sınırı olduğunu baştan söylüyoruz.

Donatı tarama ve taşıyıcı eleman kuralı

Delik açmadan önce betonun içini görmek zorundayız. Donatı tarayıcı ile delik yerinin etrafında iki yönlü ızgara taraması yapıyor, demir eksenlerini ve pas payı derinliğini yüzeye işaretliyoruz. Tarayıcı yüzeye yakın donatıyı güvenilir okur; kalın döşemelerde beton radarıyla ikinci kontrol yapıyoruz. İşaretleme bitince delik merkezini birkaç santim kaydırmak çoğu zaman mümkün oluyor.

Şunu net yazalım: kolon, kiriş ve taşıyıcı perde üzerinde statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan iş yapmıyoruz. Müşteri ısrar etse de yapmıyoruz; bu elemanlarda açılan her delik kesit kaybı demek ve kararı projeyi bilen inşaat mühendisi vermeli. Döşemede de aynı mantık geçerli: ana donatının kesilmesi gerekiyorsa yeri ve sayısı projeye işlenmiş olmalı. Öngermeli döşemede halat kesilmesi geri dönüşü olmayan hasar üretir; şüphe varsa delmiyor, önce projeyi istiyoruz. Kütahya ve çevresi geçmişte önemli depremler yaşamış bir bölge; "küçük bir delik, bir şey olmaz" cümlesini bu yüzden kabul etmiyoruz.

Numune alma karotu ile tesisat deliği aynı iş değil

Tesisat deliğinde amaç, borunun temiz geçeceği, cidarı düzgün, ağzı çatlaksız bir delik. Çıkış tarafında beton kopmasın diye karşı yüze yaklaşırken ilerlemeyi yavaşlatıyoruz. Sabitleme gevşek olursa uç titrer, delik ovalleşir ve boru geçmez; bu yüzden dübelli sabitlemeye önem veriyoruz. Vakum tabanını yalnızca pürüzsüz ve sağlam yüzeylerde kullanıyoruz, tavan işinde hiç.

Numune alma karotunda ise amaç laboratuvara sağlam ve temsili bir silindir götürmek; burada delik değil çıkan karot önemli. Beton basınç dayanımı için genelde 94–104 mm bandında çap kullanılıyor; çapın maksimum agrega boyutuyla uyumlu olması ve numune boyu ile çap oranının uygun tutulması gerekiyor. Numunenin içinden donatı geçmemeli, o yüzden burada tarama daha da kritik. Noktaları raporu hazırlayan mühendis belirler; biz silindiri kırmadan teslim eder, boşluğu tamir harcıyla kapatırız.

Beton kesme, duvar açma ve beton kırma: hangi işte hangi makine

Karot her işin çözümü değil. Düz hatlı bir boşluk gerekiyorsa testere daha doğru sonuç veriyor:

• Duvar testeresi: ray üzerinde düz kesim; kapı–pencere boşluğu, asansör kuyusu geçişi. Kalın kesitte iki yüzden.
• Zemin testeresi: döşeme, saha betonu ve asfaltta; derz açma ve sökülecek alanın sınırını belirleme.
• Halat (tel) kesme: testerenin ulaşamadığı kalın kesitlerde ve büyük blokların ayrılmasında.
• Elmas halka testere: dar alanda, elle, tek yüzden derin kesim gereken yerlerde.
• Karot: testerenin dönemeyeceği iç köşeleri açmak ve tesisat geçişleri için.

Duvar açma işinde sıralama hep aynı: donatı taraması, taşıyıcı olup olmadığının netleşmesi, gerekiyorsa destek ve lento planı, sonra kesim. Boşluğun köşelerine karotla delik atıp testere hattını o deliklerde bitiriyoruz; böylece kesim çizgisi köşeden dışarı taşmıyor. Beton kırmada da önce kesim, sonra kırım yapıyoruz: sınırı testereyle kestiğimizde darbe kalan yapıya değil sadece kesim içindeki parçaya gidiyor. Parça büyüklüğünü tahliye yoluna göre ayarlıyoruz.

Filiz ekme ve kimyasal ankraj: delik tutmazsa ankraj tutmaz

Bu işin görünen kısmı donatıyı yerleştirmek; belirleyici kısmı ise deliğin kendisi. Yapıştırıcının dayanımı, delik cidarındaki toz temizlenmemişse hiçbir işe yaramıyor. Uyguladığımız sıra şu:

• Delik çapı donatı çapından birkaç milimetre büyük seçilir; 12 mm donatı için 16 mm, 16 mm donatı için 20 mm civarı.
• Gömme boyu göz kararı belirlenmez; donatı çapının katı olarak, ürünün teknik dokümanına ve projeye göre hesaplanır.
• Delik temizliği: üfleme, tel fırça, tekrar üfleme. Bu döngüyü dipte toz kalmayana kadar tekrarlıyoruz.
• Kimyasal dipten başlayarak, hava boşluğu kalmayacak şekilde geri çekilerek enjekte edilir; donatı dönerek itilir.
• Kürlenme süresi soğukta belirgin şekilde uzar. Kütahya kışında bu süreyi ürünün soğuk hava tablosuna göre uzatıyor, kürlenmeden yük vermiyoruz.
• Islak ya da su dolu delikte her kimyasal çalışmaz; ürün seçimini deliğin durumuna göre yapıyoruz.

Filiz ekme çoğu zaman taşıyıcı sisteme yeni bir eleman bağlamak için yapılıyor, yani doğrudan statik hesabın konusu. Ekilecek donatının çapı, adedi, aralığı ve gömme boyu projede yazmıyorsa uygulamaya başlamıyoruz.

Eskişehir'den Kütahya'ya çalışma düzenimiz ve fiyatın nasıl çıktığı

Kütahya, Eskişehir'in komşu ili. Ekibimiz ve ekipman parkımız Eskişehir'de duruyor; Kütahya'da işe başlamak için sabah buradan yola çıkıyoruz. Aynı gün ulaşıp bitirebildiğimiz işler var ama "yarım saat içinde oradayız" demiyoruz, diyemeyiz. Kütahya merkez, Tavşanlı, Gediz, Simav, Emet, Altıntaş gibi ilçelerde ulaşım süresi değişiyor ve iş programını buna göre kuruyoruz. İlde şubemiz yok; olmayan bir şeyi var göstermek istemiyoruz. Bunun avantajı da var: tek araca yükleyip gittiğimiz için ekipmanı eksiksiz götürüyoruz — farklı çaplarda uçlar ve yedekleri, farklı bağ sertliğinde segmentler, su tankı ve pompa, ıslak–kuru vakum, donatı tarayıcı, jeneratör.

Fiyat konusuna gelince: bu sayfada rakam yazmıyoruz, çünkü rakam ancak iş görüldükten sonra anlam taşıyor. Bedeli belirleyen kalemler şunlar:

• Çap ve delik derinliği: yani betonun kalınlığı. Çap büyüdükçe uç aşınması ve süre katlanarak artıyor.
• Delik adedi: aynı sahada aynı çaptan çok delik varsa kurulum bir kez yapıldığı için birim maliyet düşüyor.
• Beton sertliği ve donatı yoğunluğu: demirli kesit, aynı derinlikteki demirsiz kesitin katı kadar sürebiliyor.
• Erişim ve çalışma zamanı: iskele, dar hacim, gece çalışması ve Eskişehir–Kütahya mesafesi plana giriyor.
• Su, elektrik ve tahliye: su tankı, jeneratör veya moloz tahliyesi gerekiyorsa ayrı kalem.

Bu yüzden telefonda ilk sorduklarımız hep aynı: kaç delik, hangi çap, beton kaç santim, taşıyıcı mı değil mi, kaçıncı katta, su ve elektrik var mı. Fotoğraf göndermek de işe yarıyor; çoğu zaman fotoğraftan betonun yaşını ve yüzey durumunu okuyabiliyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Kütahya'da aynı gün karot delme yapıyor musunuz?

Program müsaitse mümkün, ama garanti vermiyoruz. Ekip ve ekipman Eskişehir'de olduğu için yola çıkma süresi işin bir parçası; Kütahya merkez ile Simav ya da Emet arasında ciddi zaman farkı var. Çap, adet ve kalınlık bilgisini alır almaz o gün çıkabilecek durumda olup olmadığımızı net söylüyoruz. Kütahya'da şubemiz veya orada bekleyen ekibimiz yok.

Kolonda delik açtırmam gerekiyor, yapabilir misiniz?

Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan kolon, kiriş ve taşıyıcı perdede iş yapmıyoruz. Taşıyıcı elemanda açılan her delik kesit kaybı üretiyor; kararı projeyi bilen inşaat mühendisi vermeli. Onaylı proje geldiğinde projede yazan noktada, yazan çapta işi yapıyoruz. Onay yoksa alternatif güzergâh arıyoruz; çoğu tesisat geçişi dolgu duvardan çözülebiliyor.

Karot delerken evin içi tozlanır mı, su her yere yayılır mı?

Sulu karotta toz çıkmaz, çamur çıkar. Çamuru delik ağzına taktığımız su toplama halkası ve ıslak–kuru vakumla anında çekiyoruz. Bulamacı gidere dökmüyor, kovada çöktürüyoruz.

Deliğin içinden demir geçiyorsa ne oluyor?

Önce donatı tarayıcı ile ızgara taraması yapıp demir eksenlerini yüzeye işaretliyoruz. Çoğu durumda delik merkezini birkaç santim kaydırarak donatıyı hiç kesmeden geçiyoruz. Kaydırma mümkün değilse kesilecek donatının izni projeden alınmalı; izinli donatıda çelik kesmeye uygun segmentli uçla ilerliyoruz.

Beton numunesi de alıyor musunuz, tesisat deliğinden farkı ne?

Evet. Tesisat deliğinde ölçüt deliğin cidarı ve ağzının düzgünlüğüyken, numune karotunda ölçüt çıkan silindirin sağlam ve temsili olması. Numunede genelde 94–104 mm bandında çap kullanılıyor ve numunenin içinden donatı geçmemesi gerekiyor. Noktaları raporu hazırlayan mühendis belirler.

Filiz ekimi yaptırdım ama tutmadı diyorlar, sebebi ne olabilir?

En sık sebep delik temizliğinin yapılmamış olması; dipte kalan ince toz, kimyasal ile beton arasında ayırıcı tabaka gibi davranıp dayanımı düşürüyor. İkincisi gömme boyunun göz kararı seçilmesi, üçüncüsü kürlenme beklenmeden yük verilmesi, dördüncüsü ıslak deliğe uygun olmayan kimyasal kullanılması.

Kütahya'daki fabrika ve tesislerde çalışıyor musunuz?

Evet. Kütahya'da seramik–porselen üretimi, maden ve enerji tesisleri ile termal işletmeler var; buralardaki işler konut işinden farklı: kalın saha betonu, makine temeli çevresinde kesim, büyük çaplı hat geçişi, üretimi durdurmadan gece çalışması. Tesiste de aynı kural geçerli: taşıyıcı elemana proje onayı olmadan dokunmuyoruz.