Sakarya Yapısal Güçlendirme

Sakarya'da yapısal güçlendirme işlerinde bizim durduğumuz yer bellidir: projeyi biz çizmeyiz, hesabı biz yapmayız. Elimizdeki güçlendirme projesinin betonarme üzerinde açılmasını gerektirdiği her deliği, her kesiği, her ankraj yuvasını açan ekibiz. Askarot olarak işimiz kesme ve delme tekniğidir; elmas ekipman seçimi, donatı taraması, su soğutma ve çamur yönetimi, delik temizliği, ölçü kontrolü. Sakarya'daki bir güçlendirme şantiyesine gittiğimizde statik proje müellifinin çizdiği aksları sahaya birebir taşımak, mevcut donatıyı kesmeden istenen deliği açmak ve işi kabul edilebilir bir yüzey kalitesiyle teslim etmek üzerine konuşuruz. Aşağıda Sakarya'da bu işi nasıl kurduğumuzu, hangi kararları neye göre verdiğimizi ve nereden geldiğimizi olduğu gibi yazdım.

Sakarya'daki güçlendirme şantiyesinde işimiz nerede başlar

Bize gelen iş genelde şu şekilde olur: bir yapıda güçlendirme kararı çıkmıştır, proje hazırdır, uygulamayı yapan müteahhit ya da yapı sahibi kesim ve delme kısmı için ekip arar. Biz o noktada devreye gireriz. İlk istediğimiz şey güçlendirme projesinin ilgili paftalarıdır: ankraj planı, filiz aralıkları, delik çapı ve derinliği, döşemede açılacak boşlukların yeri ve ölçüsü, kesilecek duvarların sınırları. Bunlar yazılı değilse iş başlamaz; çünkü "şuradan bir delik atalım" cümlesiyle taşıyıcı sistemin içine girilmez.

Projeyi aldıktan sonra sahaya çıkıp mevcut durumu kendi gözümüzle görürüz. Çizimdeki kolon ile duvardaki kolon her zaman aynı yerde olmaz, özellikle eski yapılarda sıva altındaki gerçek eleman ölçüsü çizimden farklı çıkabilir. Kotları, kolon yüzlerini, döşeme kalınlığını ve varsa önceki müdahaleleri not ederiz. Bu ön tespit yarım gün alır ama sonrasında yanlış yere açılmış tek bir delikten çok daha ucuzdur.

Sakarya'nın yapı stoku bu iş için kendine has bir tablo çıkarıyor. Adapazarı, Erenler, Serdivan ve Arifiye çevresinde ova üzerine oturmuş, çoğu az katlı ya da orta katlı betonarme yapılar var. Hendek, Akyazı ve Karasu tarafında ise sanayi yapıları ve daha yeni yerleşim dokusu görüyoruz. Yapı yaşı değiştikçe beton kalitesi, agrega tipi ve donatı düzeni de değişiyor; bu da bizim ekipman ve segment seçimimizi doğrudan etkiliyor.

Donatı taraması olmadan delik açmıyoruz

Güçlendirme işinde en pahalı hata kesilen donatıdır. Bir ankraj deliği açarken mevcut elemanın boyuna donatısını veya etriyesini kesmek, güçlendirmek için geldiğiniz yapıyı zayıflatmak demektir. Bu yüzden kolon, kiriş, perde ve döşemede delik açmadan önce donatı tarama cihazıyla yüzeyi tarar, çıkan demir eksenlerini kalemle betonun üstüne çizeriz. Delik merkezleri bu çizginin dışına düşecek şekilde kaydırılır.

Kaydırma ihtiyacı doğduğunda kendi kafamıza göre yeni yer seçmeyiz. Proje ankraj aralığını belirli bir mantıkla vermiştir; delik yerini kaydırmak gerekiyorsa durumu uygulamacıya ve proje sorumlusuna bildiririz, onaylı yeni yerleşimle devam ederiz. Sahada en sık duyduğumuz cümlelerden biri "iki santim sağa alın olsun bitsin" oluyor; o iki santimin sorumluluğunu taşıyacak imza bizde değil.

• Tarama sonucu donatı yoğunsa delik çapını küçültmek yerine önce yer değişikliği önerilir.
• Döşemede alt ve üst donatı ayrı ayrı taranır; tek yönlü tarama yanıltıcı olur.
• Tarama derinliği pas payı ve beton örtüsüne bağlıdır, çok kalın örtüde ek kontrol yaparız.
• Delik çıkışında demir görünürse iş durdurulur, o delik terk edilir ve kayda geçer.

Filiz ekme ve kimyasal ankrajda asıl iş deliğin temizliğinde

Güçlendirme projelerinin büyük kısmında bizden istenen şey filiz ekme ve kimyasal ankrajdır. Yeni perde duvarın mevcut kolona bağlanması, ilave temelin mevcut temele kenetlenmesi, kolon manto donatısının döşemeden geçirilmesi gibi işlerde delik açmak işin sadece başlangıcı. Kimyasal ankrajın taşıma gücünü belirleyen esas etken delik cidarındaki tozun alınıp alınmadığıdır.

Delik açıldıktan sonra sırayla fırçalama ve basınçlı hava uygulaması yaparız; toz kalıntısı bitene kadar bu döngüyü tekrarlarız. Sulu delme yapıldıysa delik içindeki çamurun tamamen çıkarılması ve cidarın uygun şekilde kurutulması gerekir, çünkü ıslak veya çamurlu yüzeyde epoksi betona tutunmaz. Kullanılacak kimyasalın kendi uygulama talimatı neyi söylüyorsa ona uyarız; kartuşun ilk bölümünü karışım homojenleşene kadar boşa sıkmak, deliği dipten doldurmak, donatıyı çevirerek yerleştirmek bu talimatın parçasıdır.

Uygulama sonrası kürlenme süresi dolmadan o donatıya yük bindirilmez. Sakarya'da kış aylarında ortam sıcaklığı düştüğünde kürlenme uzar; ekip "akşama kalıp bağlarız" derse süreyi hatırlatmak bize düşer. Filizin çapı, gömme boyu ve aralığı da bizim tercihimiz değildir, projede ne yazıyorsa odur.

Perde ekleme, döşeme boşluğu ve duvar açma için beton kesme

Güçlendirme uygulamasında yeni bir betonarme perde ekleniyorsa, o perdenin geçeceği güzergâhtaki dolgu duvarların kaldırılması, döşemede donatı geçişi için boşluk açılması ve bazı yerlerde mevcut beton yüzeyin tıraşlanması gerekir. Bu kısım bizim asıl uzmanlık alanımız: duvar açma, beton kesme, kontrollü beton kırma.

Dolgu duvar kaldırırken bile disiplinli çalışırız. Duvarın taşıyıcı olup olmadığı önce netleşir; taşıyıcı olmadığı teyit edilen bölümlerde kesim hattı boyunca elmas testereyle sınır çizilir, sonra parça parça alınır. Böylece komşu sıva, döşeme kaplaması ve kalan duvar zarar görmez, moloz kontrollü çıkar. Kırıcıyla rastgele dövülen bir duvarın etrafındaki çatlaklar, güçlendirme sonrasında sıva ve boya işini de büyütür.

Döşeme boşluklarında kesim hattının ölçüsü ile projedeki ölçü arasındaki farkı olabildiğince küçük tutmaya çalışırız. Boşluk büyürse donatı kesilir, küçük kalırsa geçmesi gereken eleman geçmez ve delik ikinci kez açılır. Bu yüzden kesimden önce hattı işaretler, işaretlemeyi uygulamacıyla birlikte kontrol eder, sonra makineyi çalıştırırız.

Su soğutma, çamur yönetimi ve Sakarya'nın taban suyu

Elmas karot ve elmas testere su ile soğutulur. Su hem segmenti soğutur hem de kesilen malzemeyi dışarı taşır, aynı zamanda tozu bastırır. Ama su, kapalı bir binanın içinde kontrol edilmezse başlı başına bir sorun haline gelir. Çamurlu su alt kata sızar, asansör kuyusuna iner, hazır zemin kaplamasını lekeler.

Bu yüzden çalışma alanını suyu tutacak şekilde kurarız: kesim çevresine bariyer, delik dibine toplama haznesi, çamurlu suyu anında çeken vakumlu sistem. Toplanan çamur poşetlenip sahadan çıkarılır, gidere dökülmez. Bitmiş bir dairenin içinde ya da faal bir üretim tesisinde çalışıyorsak bu düzen daha da sıkılaşır, komşu alanlar örtülür.

Sakarya ovasında çalışırken ek olarak taban suyunu hesaba katarız. Bodrum kotunda, temel bölgesinde ya da zemin altı perdelerinde delik açarken deliğin arkasından su gelebiliyor. Bu durumda kimyasal ankraj tarafında hem ürün seçimi hem uygulama sırası değişir; ıslak delik için uygun olmayan bir kimyasalı ısrarla uygulamak yerine durumu bildirip doğru ürünle devam edilmesini isteriz. Su gelen deliği "nasılsa tutar" diye kapatmak yapılabilecek en kötü iştir.

Kolon, kiriş ve taşıyıcı perdede değişmez kural

Bunu ayrı bir başlık yapıyorum çünkü telefonda en çok tartıştığımız konu bu. Kolon, kiriş ve taşıyıcı perde üzerinde statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan iş yapmayız. Delik açmak da, kesmek de, tıraşlamak da bu kapsamdadır. "Küçücük bir delik", "sadece bir köşesi", "kolon değil zaten" gibi cümleler bu kuralı değiştirmez.

Sebebi basit: taşıyıcı elemanın kesitine ya da donatısına yapılan müdahalenin sonucunu hesapla gösteren bir mühendis imzası olmadan, o müdahalenin yapıyı nereye götürdüğünü kimse bilemez. Güçlendirme yapılan bir binada bu daha da kritiktir, çünkü zaten yetersiz bulunmuş bir sistemle uğraşılıyordur. Onay belgesi geldiğinde işi yaparız; gelmediğinde işi almayız ve neden almadığımızı açıkça söyleriz. Taşıyıcı olmayan dolgu duvarlarda, şap ve kaplamalarda, tesisat geçişlerinde bu şart aranmaz; ama hangi duvarın taşıyıcı olmadığına da göz kararıyla karar verilmez.

Ekipman seçimi ve elmas soket kararı

Delik çapı ve derinliği hangi makineyi getireceğimizi belirler. Küçük çaplı ankraj delikleri elde tutulan makineyle alınabilirken, büyük çaplı ve derin karotlarda sehpalı, ankrajla sabitlenmiş sistem kurarız. Sehpanın sağlam sabitlenmesi delik ekseninin kaçmamasının ön şartıdır; eksen kaçarsa delik çıkışı istenen noktadan uzağa düşer ve donatı riski artar.

Segment seçiminde betonun karakterine bakarız. Sert ve aşındırıcı agregalı betonda farklı, yumuşak ve bol demirli kesitte farklı soket kullanılır. Karşımıza yuvarlak dere çakılı ağırlıklı bir beton çıkarsa segment tercihi ona göre değişir. Yanlış soketle çalışmak iki türlü zarar verir: ya makine ilerlemez ve iş uzar, ya da soket erken biter ve maliyet artar. İş öncesinde birkaç deneme deliğiyle bunu anlamak mümkündür. Bunun yanında makinelerin çektiği güce uygun elektrik hattı, kesintisiz su kaynağı ve molozun çıkarılacağı güzergâh da baştan konuşulur.

Eskişehir'den Sakarya'ya nasıl çalışıyoruz ve fiyat neye göre çıkar

Merkezimiz Eskişehir'dedir. Sakarya'da şubemiz ya da orada sürekli duran bir yerel ekibimiz yok; bunu baştan söylüyoruz çünkü "yarım saatte oradayız" deyip gelmemek kimseye fayda getirmiyor. Eskişehir ile Sakarya arası karayoluyla yaklaşık 230 kilometre, ekip ve ekipman yüklü halde birkaç saatlik yol demek. Bu yüzden Sakarya işlerini planlı çalışırız: iş günü ve saati önceden netleşir, ekip ekipmanıyla birlikte çıkar, mümkün olduğunca işi tek seferde bitirecek şekilde yükleme yaparız.

Aynı sebeple çok küçük hacimli tek bir delik için Sakarya'ya çıkmak çoğu zaman anlamlı olmuyor; böyle durumlarda bunu dürüstçe söyler, işi almayabiliriz. Buna karşılık toplu ankraj, çok sayıda filiz, döşeme boşlukları ve duvar kaldırma gibi işlerin bir arada olduğu güçlendirme şantiyeleri bizim için uygun iştir. Adapazarı, Serdivan, Erenler, Arifiye, Sapanca, Hendek, Akyazı, Karasu ve Geyve tarafındaki işlere bu düzenle gidiyoruz.

Fiyat konusunda burada rakam yazmıyoruz, çünkü sahayı görmeden verilen rakam ya sizi ya bizi yanıltır. Bedelin nasıl hesaplandığını ise açıkça söyleyebiliriz. Delme işinde delik çapı, delik derinliği ve toplam delik adedi; kesme işinde kesim derinliği ve toplam metretül; her ikisinde de betonun sertliği ve donatı yoğunluğu belirleyicidir. Bunların üstüne çalışma kotu ve erişim zorluğu, su ve elektrik durumu, çamur toplama gereksinimi, çalışılacak saat dilimi ve Eskişehir'den Sakarya'ya ulaşım eklenir. Projeyi ve fotoğrafları gördüğümüzde bu kalemleri ayrı ayrı yazılı olarak veririz.

Sık Sorulan Sorular

Güçlendirme projemiz var, siz projeyi de yapıyor musunuz?

Hayır. Biz güçlendirme projesi hazırlamıyoruz, statik hesap yapmıyoruz. Bizim yaptığımız iş projenin gerektirdiği kesme, delme, filiz ekme, kimyasal ankraj ve kontrollü kırım uygulamalarıdır. Elinizde onaylı bir proje yoksa önce onun tamamlanması gerekir; ankraj yerlerini ve çaplarını sahada biz belirleyemeyiz.

Kolonda ankraj deliği açtıracağız, hemen gelebilir misiniz?

Kolon taşıyıcı elemandır. Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan kolon, kiriş veya taşıyıcı perdede delik açmıyor, kesmiyoruz. Onaylı belge geldiğinde iş günü belirleyip geliriz. Bu kuralı hiçbir iş için esnetmiyoruz, işin küçüklüğü de sebep sayılmaz.

Sakarya'da ofisiniz veya sürekli ekibiniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir'de ve Sakarya işlerine oradan planlı çıkıyoruz. Yaklaşık 230 kilometrelik yol olduğu için gün ve saat önceden konuşulur, ekipman tek seferde yüklenir. Aynı gün içinde ani çağrılara yetişme sözü vermiyoruz.

Delik açarken donatıyı keserseniz ne oluyor?

Bunun olmaması için delik öncesi donatı taraması yapıyoruz ve demir eksenlerini beton yüzeyine işaretliyoruz. Buna rağmen ilerleme sırasında demire denk gelinirse iş durdurulur, o delikten devam edilmez, durum uygulamacıya ve proje sorumlusuna bildirilir. Yeni delik yeri onaylandıktan sonra çalışmaya devam ederiz.

Bodrumda çalışacağız, delikten su gelirse ne yapıyorsunuz?

Sakarya'da ova zemininde ve bodrum kotunda su gelmesi karşılaştığımız bir durum. Delikten su geliyorsa önce durumu bildiririz, çünkü kimyasal ankrajda ıslak delik için uygun olmayan ürünle devam etmek bağlantının taşıma gücünü doğrudan etkiler. Uygun ürün ve uygulama sırası belirlendikten sonra delik temizliği ve kürlenme süresine dikkat ederek işi tamamlarız.

Ev içinde çalışılacak, toz ve çamur ne kadar olur?

Elmas ekipmanla sulu çalıştığımız için ortama savrulan toz kırıcıyla çalışmaya göre çok daha azdır, ancak yerine su ve çamur geçer. Bunu kesim çevresine kurduğumuz bariyer, delik dibindeki toplama haznesi ve vakumlu çekme düzeniyle kontrol ederiz; çamur poşetlenerek sahadan çıkarılır, gidere dökülmez. Yine de çalışma alanının çevresindeki eşyaların örtülmesini ya da kaldırılmasını isteriz.