Kocaeli Yapısal Güçlendirme

Kocaeli'den gelen güçlendirme telefonları çoğunlukla aynı cümleyle başlıyor: "Elimde güçlendirme projesi var, filiz ve ankraj kısmını yaptıracağız." Bizim girdiğimiz yer tam olarak orası. Askarot İnşaat olarak güçlendirme projesi çizmiyoruz, statik hesap yapmıyoruz, perde yerleşimine biz karar vermiyoruz. Biz o projede tarif edilmiş delme ve kesme işini sahada uygulayan ekibiz: filiz ekme, kimyasal ankraj, karot delme, beton kesme, duvar açma ve kontrollü beton kırma. Aşağıda size vaat değil, sahada elimizle ne yaptığımızı anlatıyorum.

Güçlendirme projesinin hangi kısmını biz yapıyoruz

Güçlendirme işini ikiye ayırmak lazım: detayı çizen taraf, bir de o detayı betona işleyen taraf. Biz ikincisiyiz. Projede filiz aralığı, boyu ve kullanılacak ankraj kimyasalı yazıyorsa biz o deliği açar, temizler, kimyasalını enjekte eder, donatısını yerleştiririz. Yeni perdenin mevcut döşemeyi geçeceği yerde karot deliğini biz açarız. Perde yerleşimi için sökülmesi gereken dolgu duvarı biz keseriz. Temel genişletmesinde mevcut temele ekilecek filizlerin deliği yine bizim işimiz.

Şunu net yazayım: kolon, kiriş, taşıyıcı perde ya da döşeme gibi taşıyıcı elemanlarda statik proje veya yapı denetim onayı olmadan iş yapmıyoruz. "Küçücük bir delik, ne olacak ki" diye gelen işleri geri çeviriyoruz. Taşıyıcıda açılan her delik bir donatı riski, her kesim bir kesit kaybıdır; sorumluluğunu proje müellifi ve yapı denetim taşır, biz onların yazdığı ölçüyü uygularız. Projesi olmayana söylediğimiz de aynı: önce projeyi yaptırın, biz uygulamaya hazırız.

Bunun istisnası taşıyıcı olmayan elemanlar: dolgu duvar, şap, zemin betonu, çevre duvarı. Orada onay olmadan çalışabiliriz, ama yine de duvarın üstünde kiriş var mı, lento var mı diye bakarız. Emin olamadığımız duvarı da onaysız kesmeyiz.

Matkap girmeden önce: donatı taraması

Güçlendirmede en pahalı hata, mevcut donatıyı kesmektir. Yeni donatıyı bağlarken eski taşıyıcının donatısını koparmak, işin kendisini anlamsızlaştırır. Bu yüzden Kocaeli'de gittiğimiz her sahada delik yerleri işaretlendikten sonra donatı tarama cihazıyla yüzeyi tarıyoruz; boyuna donatının ve etriyenin izini çıkarıp paspayını okuyor, işaretleri betona çiziyoruz.

Delik noktası donatının tam üstüne denk geliyorsa iki yol var: yeri birkaç santim kaydırmak ya da olduğu gibi devam etmek. İkincisi bizim kararımız değil. Projeyi çizen mühendisi arayıp kaydırma payını soruyoruz; tolerans yazılı gelmeden matkabı çalıştırmıyoruz. Bir dakikalık telefon, sonradan açılacak tartışmanın önünü kapatıyor.

Tarama cihazının sınırı olduğunu da söyleyeyim: paspayı derinleştikçe, donatı sıklaştıkça, beton çok nemliyse okuma zayıflar. Kritik noktalarda ilk santimleri düşük devirde ilerletiyoruz. Karot ucu donatıya değdiğinde ses ve tork değişir; ekipteki adam bunu duyar ve durur.

Filiz ekmede işin tamamı delik kalitesinde biter

Filiz ekme dışarıdan bakınca basit görünür: delik aç, kimyasal sık, demiri sok. Sahada işin yüzde sekseni deliğin kendisidir. Şunlara bakıyoruz:

• Çap ve derinlik: Delik çapını da gömme boyunu da biz uydurmuyoruz; projede yazan değerle kimyasalın kendi tablosundaki değer örtüşmeli. Derinliği matkap ucuna bant çekerek ya da mastarla kontrol ediyoruz, "gözüme derin geldi" diye bir ölçü yok.
• Delik ekseni: Deliğin yüzeye dik olması, filizin projedeki yönde çalışması için şart. Elde açılan yatay deliklerde eksen kaçar; kritik sıralarda sehpa kullanıyoruz.
• Temizlik: Kimyasal betona değil, deliğin iç yüzeyindeki temiz betona tutunur. Toz kalmış delikte kimyasal tozu yapıştırır. Fırça ve basınçlı hava sırasını üreticinin dediği tekrar sayısında uyguluyoruz, gözle bakıp geçmiyoruz.
• Islak delik: Su ile açılan ya da yağmur almış deliklerde içeride çamur kalır; çamurlu deliği kuru gibi kabul etmek o filizi kâğıda ekmektir. Böyle durumda ya delik kurutulur ya da ıslak betonda kullanımı onaylı kimyasal seçilir.

Enjeksiyonda karışım ucu takılı kartuşun ilk kısmını atıyor, sonra ucu dibe sokup geri çekerek dolduruyoruz; amaç delikte hava boşluğu bırakmamak. Donatıyı düz itmiyor, çevirerek yerleştiriyoruz. Ağızdan hafif taşma görmek istiyoruz, taşma yoksa dolum eksiktir. Sonra kür süresi başlar ve bu süre hava sıcaklığına bağlıdır; Kocaeli'de kışın körfez kenarındaki nemli soğukta kür, yaz ortasındakine göre belirgin uzar. Kür bitmeden o filize kalıp bağlanmaz, yük verilmez; işi hızlandırmak isteyen ekiplerle bu tartışmayı göze alıyoruz.

Kimyasal ankraj, plaka ve çelik eleman montajı

Güçlendirmenin çelik tarafı varsa iş hassaslaşır. Çelik kuşatma, çaprazlı çerçeve ya da makine temeli takviyesinde ankraj delikleri tek tek değil, bir delik grubu olarak çalışır. Plakadaki bütün delikler tutmazsa plaka oturmaz, oturmayan plaka da beklenen yükü aktarmaz.

Bu yüzden plaka montajında şablonla çalışıyoruz: plakayı yerine tutup delik yerlerini betona geçiriyoruz, sonra tek tek açıyoruz. Kenar mesafesi ve ankrajlar arası mesafe projede ne yazıyorsa odur; kenara çok yakın bir ankraj, beton koni kırılmasıyla erken gider. Beton yüzeyi düzgün değilse plaka altı boşluk kalır, orayı grout ile doldurmadan cıvatayı sıkmayız. Sıkmayı kür bittikten sonra ve projedeki tork değerine göre yapıyoruz; "iyice sık, kopmasın" mantığı ankrajı da betonu da bozar. Yapı denetim isterse çekme testi kurulumunda sahada oluruz; test yükünü ve nokta sayısını proje tarafı belirler.

Karot, kesme ve duvar açma tarafındaki iş

Güçlendirme projeleri sadece delik değil, epeyce de boşluk ister. Yeni perdenin kat geçişi için döşemede karot ya da testere kesimi, ilave kolonun temele oturması için zemin betonunda açılacak boşluk, dolgu duvarın sökülmesi gibi işler bize kalır.

Karot delme tarafında soket seçimi işin belkemiği. Beton sertliği ve agrega yapısına göre segment matrisi değişir; sert agregada yumuşak matrisli, yumuşak betonda daha sert matrisli soket kullanılır. Yanlış soketle çalışmak deliği ilerletmez, ucu parlatır. Su debisini gözle ayarlamıyoruz: dönen çamurun rengi ve kıvamı soketin kestiğini mi sürttüğünü mü söyler. Çamuru yerde bırakmak da tercih meselesi değil; kanal ve ıslak vakumla toplayıp bidona alıyoruz. Üretim yapan bir tesiste çamurun makine altına gitmesi işin durması demek.

Sehpayı dübelle sabitliyoruz; vakum sabitlemeyi sadece uygun ve düz yüzeylerde tercih ediyoruz. Sehpa oynarsa delik ekseni kaçar, karot ucu sıkışır, hem soket hem beton zarar görür.

Kesim tarafında ekipmanı işin geometrisi seçer: döşemede zemin testeresi, düşey yüzeylerde raylı duvar testeresi, kalın kesitlerde ya da testerenin ulaşamadığı derinliklerde elmas tel. Kesilen parçanın nasıl düşeceğini kesime başlamadan planlıyoruz. Büyük bir döşeme parçasını tek parça bırakmıyor, taşınabilir bloklara bölüyoruz; gerekiyorsa parçayı önce askıya alıp son kesimi sonra yapıyoruz. Kontrolsüz düşen bir bloğun altta ne kırdığını görmüş bir ekip olarak bu adımı atlamıyoruz.

Duvar açmada kapı, geçiş ya da tesisat boşluğu açarken duvarın üstündeki yükü ve lento durumunu konuşuyoruz. Dolgu duvarda bile üst kısmı desteklemeden geniş boşluk açmak, sıva çatlağıyla başlayıp daha ciddi sorunlara giden bir yol. Boşluk taşıyıcı bir elemanda ise en baştaki kural geçerli: onaylı detay yoksa iş yok.

Kocaeli sahasında işi zorlaştıran şeyler

Kocaeli yoğun bir sanayi bölgesi ve bu, güçlendirme işinin karakterini değiştiriyor. Gebze, Çayırova, Dilovası, Körfez ve Derince hattındaki işler çoğunlukla üretimi devam eden tesislerde oluyor. Böyle bir sahada teknik zorluk kadar zamanlama zorluğu var:

• Üretim dururken çalışılacaksa iş gece vardiyasına ya da hafta sonuna kayıyor. Ekip planını buna göre kurup gidiyoruz.
• Tesislerin çoğunda çalışma izni prosedürü var; İSG evrakları, ekipman belgeleri, yüksekte çalışma izinleri önceden hazırlanmazsa sahaya girilemiyor. Bu evrak trafiğini işin parçası sayıyoruz.
• Makine temeli ve platform güçlendirmelerinde titreşim ve toz hassasiyeti yüksek; kırıcı yerine kesim, kuru delme yerine sulu delme çoğu zaman zorunluluk oluyor.

İzmit, Gölcük, Başiskele, Kartepe ve Darıca tarafındaki konut stoğunda tablo başka. Bölgenin deprem geçmişi nedeniyle güçlendirme burada kimseye yabancı değil; buna karşılık eski binaların bir kısmında elde düzgün proje bulunmuyor. Proje yoksa iş röleve ve tarama ile başlıyor, mevcut donatı düzeni cihazla çıkarılıyor, sonra mühendis hesabını kuruyor. Biz o aşamada tarama ve karot numunesi alımında destek verebiliyoruz; sonucu yorumlayan taraf laboratuvar ve proje müellifi oluyor.

Bir de körfezin nemi var. Deniz kenarına yakın yapılarda karşımıza çıkan paslı donatı, karbonatlaşmış yüzey ve nemli beton, hem delik temizliğini hem ankraj kimyasalı seçimini etkiliyor. Nemli bir deliği kuru delik gibi işlemek burada sık rastlanan bir hata; bu yüzden delik nemini standart bir kontrol adımı sayıyoruz. Kandıra ve Karamürsel gibi merkeze uzak noktalarda ise ekipman ve su-elektrik lojistiği ayrı planlama istiyor.

Eskişehir'den geliyoruz: planlama ve fiyat

Bunu baştan yazayım: merkezimiz Eskişehir ve Kocaeli'de şubemiz ya da orada sürekli duran yerel bir ekibimiz yok. Sahaya Eskişehir'den ekipmanımızla çıkıyoruz; araçla üç saate yakın bir yol. "Beş dakikada oradayız" diyen bir firma arıyorsanız o biz değiliz.

Bu mesafe planlamayı belirliyor. Ön değerlendirmeyi uzaktan yapıyoruz: projenin ilgili paftaları, ankraj ve filiz detayları, sahanın fotoğrafı ve kısa bir video ile kapsamı büyük ölçüde çıkarabiliyoruz; büyük ya da erişimi zor işlerde yerinde keşfe geliyoruz. Buna karşılık bir avuç delik için Kocaeli'ye araç kaldırmak ne bize ne size mantıklı, bunu açıkça söylüyoruz. Doğrusu, güçlendirmenin delme ve kesme kalemlerini toplayıp tek çalışma planında bitirmek. Sahada bizden beklenenleri de baştan konuşuyoruz: alanın boşaltılmış olması, su ve trifaze elektrik durumu, molozun nereye çekileceği, gece çalışılacaksa aydınlatma.

Fiyat tarafında bu sayfaya rakam yazmayacağım; görülmemiş bir işe verilen rakam ya sizi yanıltır ya bizi. Fiyatın hangi kalemlerden çıktığını yazayım, teklif isterken bunları hazırlarsanız daha hızlı cevap alırsınız:

• Filiz ve ankraj: delik çapı, gömme derinliği, toplam adet, donatı çapı ve kimyasalın cinsi.
• Karot: delik çapı, beton kalınlığı, adet ve donatı yoğunluğu. Yoğun donatılı perdede aynı çaptaki delik, boş betondakinden belirgin yavaş ilerler.
• Kesim: metretül, kesim derinliği, kullanılacak ekipman ve kesilen parçanın nasıl indirileceği.
• Erişim: çalışma yüksekliği, iskele ya da platform ihtiyacı, dar alan, kapalı mekânda havalandırma.
• Zaman: gündüz mü gece mi, hafta sonu mu, üretim duracak mı, izin prosedürü ne kadar sürüyor.
• Altyapı ve artık: su ve elektriğin sahadan sağlanıp sağlanmadığı, çamur ve molozun toplanıp taşınması.
• Ulaşım: Eskişehir–Kocaeli mesafesi ve iş süresine göre konaklama. Teklifte ayrı kalem olarak görürsünüz.

Elinizde proje ve ölçü varsa teklifi kısa sürede çıkarıyoruz. Yoksa önce onu tamamlamak gerekiyor; ölçüsüz iş hem fiyatı hem işin kendisini bulanıklaştırıyor.

Sık Sorulan Sorular

Kocaeli'de şubeniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir ve Kocaeli'ye ekipmanımızla oradan geliyoruz. İlde sürekli bekleyen bir ekibimiz olmadığı için işi tarihe bağlayarak planlıyoruz. Aynı gün acil müdahale sözü vermiyoruz; verirsek yalan olur.

Kolonuma filiz ektirmek istiyorum, proje şart mı?

Şart. Kolon, kiriş, taşıyıcı perde ve döşemede statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delik açmıyor, kesim yapmıyoruz. Delik sayısı, çapı, gömme boyu ve yerleşimi mühendislik kararıdır. Dolgu duvar, şap ve zemin betonunda bu zorunluluk yok; orada da yükün durumuna bakarız.

Filiz ektikten sonra ne kadar beklemek gerekiyor?

Süre, kullanılan ankraj kimyasalının kürüne ve ortam sıcaklığına bağlı. Kocaeli'de kışın nemli soğukta bu süre yazın olduğundan uzar. Değeri kimyasalın kendi belgesi söyler; biz ona uyar, kür tamamlanmadan filize yük verilmesine izin vermeyiz.

Karot delerken içerideki donatı kesilir mi?

Amacımız kesilmemesi. Delik yerlerini donatı tarama cihazıyla tarıyor, boyuna donatı ve etriye hattını işaretliyoruz. Delik noktası donatıya denk geliyorsa yeri kaydırmak için proje müellifinden onay istiyoruz. Kaydırma payı yazılı gelmeden o deliği açmıyoruz.

Üretim devam ederken fabrikada çalışabilir misiniz?

Bölümüne göre değişir. Titreşime ve toza duyarlı hatların yanında kırıcı yerine kesim, kuru delme yerine sulu delme tercih ediyor, çamuru ıslak vakumla topluyoruz. Yine de bazı işler üretim durmadan yapılamaz; o zaman gece vardiyası ya da hafta sonu planlıyoruz. Tesisin çalışma izni prosedürü varsa evrakları önceden hazırlıyoruz.

Fiyatı telefonda söyleyebilir misiniz?

Ölçü ve proje görmeden söyleyemeyiz. Delik çapı, derinliği, adedi, kesim metretülü, donatı yoğunluğu, çalışma yüksekliği ve çalışma saati fiyatı doğrudan değiştiriyor. İlgili paftaları ve sahanın fotoğraflarını gönderin, kapsamı çıkarıp net teklif verelim. Havadan rakam söyleyip sahada değiştirmek yapmadığımız bir şey.

Su ve elektriği kim sağlıyor?

Tercihen saha sağlıyor; sulu karot ve kesimde sürekli su, ekipmanın bir kısmında trifaze elektrik gerekiyor. Yoksa su tankı ve jeneratörle geliyoruz, ama bu hazırlığı da maliyeti de etkilediği için işin başında konuşuyoruz. Çamurun ve molozun nereye toplanacağını da aynı görüşmede netleştiriyoruz.