Konya Yapısal Güçlendirme

Konya'da bir yapı güçlendirilecekse o şantiyede birden fazla iş kolu aynı anda çalışır: detayı çizen, statik hesabı yapan, demiri bağlayıp betonu döken, sonunda sıvasını yapan. Biz bu zincirin tek bir halkasındayız ve işimiz orada bitiyor: betonun delinmesi, kesilmesi ve kontrollü biçimde alınması. Güçlendirme detayını biz çizmiyoruz, hesabını biz yapmıyoruz. Çizilmiş ve onaylanmış detayın sahada birebir uygulanabilmesi için gereken delikleri, boşlukları ve kesimleri açıyoruz. Merkezimiz Eskişehir; Konya'da şubemiz ya da sürekli duran bir yerel ekibimiz yok, işi oraya ekip ve ekipman çıkararak yapıyoruz. Aşağıda Konya'daki güçlendirme şantiyelerinde bu işin nasıl yürüdüğünü, hangi makineyi neye göre seçtiğimizi ve hangi durumda işe hiç başlamadığımızı yazdım.

Güçlendirme şantiyesinde bizim payımıza düşen iş

Bir güçlendirme uygulamasında delme ve kesme kalemleri hemen hemen her projede aynı başlıklar altında toplanır. Mevcut kolon, kiriş, perde ya da döşemeye filiz ekme için delik açılması; yeni imal edilecek elemanın mevcut yapıya bağlanacağı noktalarda kimyasal ankraj deliği; yeni bir perdenin geçeceği hatta döşemenin karotla delinmesi veya testereyle boşaltılması; kaldırılması kararlaştırılmış dolgu duvarların açılması; kalıp, iskele ve ekipman geçişi için geçici boşluk açılması. Beton kırma da bu listenin içinde: yüzeyin projede tarif edildiği kadar sıyrılması ya da kaldırılacak bir imalatın parça parça alınması.

Burada altını çizmem gereken bir kural var ve bunu her keşifte tekrar ediyorum: kolona, kirişe, taşıyıcı perdeye ve döşemeye ne delik açılır ne de kesim yapılır — statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan. Telefonda "şu kolondan bir hat geçireceğiz, gelip delin" denildiğinde ilk sorduğumuz şey projedir. Bir elemanın taşıyıcı mı yoksa dolgu mu olduğunu sahada gözle tahmin etmek işin en tehlikeli tarafıdır; bu kararı proje müellifi verir, biz uygularız. Onaylı bir detay yoksa iş başlamaz. Bu konuda pazarlık yapmıyoruz, çünkü hatalı açılmış tek bir boşluğun bedeli bizim yaptığımız işin karşılığıyla ölçülmez.

Deliği açmadan önce donatının nerede olduğunu biliriz

Güçlendirme işinde delik, boş bir betona değil, çoğu zaman donatısı sık bir kesite açılır. O yüzden ilk adım makineyi kurmak değil, donatı taraması yapmaktır. Tarama cihazıyla yüzeyi iki yönde geçer, boyuna donatıyı ve etriye aralığını çıkarır, tebeşirle betonun üstüne işaretleriz. Paspayı ince olduğunda tarama net sonuç verir; kesit derinleştikçe okuma zayıflar — cihaz her şeyi görmez, gördüğü kadarını gösterir.

Tarama sonrası delik noktası donatıya denk geliyorsa iki yol vardır: noktayı kaydırmak ya da donatıyı kesmeyi göze almak. İkincisi bizim vereceğimiz bir karar değildir. Ankraj noktasının birkaç santim kaydırılması bile projedeki yerleşimi değiştirir; onayı proje müellifinden alırız, sonra deleriz. Projede "mevcut donatı kesilmeyecek" notu varsa o not bizim için bağlayıcıdır. Delme sırasında beklenmedik bir demire denk gelirsek makineyi durdurup fotoğrafını çeker, konumunu ölçer ve karar gelene kadar o deliği bekletiriz. Sahada en çok zaman kazandıran şey, başta yapılan bu yavaşlıktır.

Filiz ekme ve kimyasal ankrajda iş, delik temizliğinde bitiyor

Filiz ekmenin görünen kısmı deliktir, ama işin kalitesini belirleyen kısım deliğin içidir. Çubuk çapına göre açılacak delik çapını ve derinliğini projeden ve kullanılacak kimyasalın kendi uygulama tablosundan alırız; gözle karar verilmez. Matkaba derinlik işareti koyar, her deliği aynı derinlikte bitiririz.

Delik bittikten sonra sıra temizlikte: kompresörle dipten üfleme, uygun çaptaki tel fırçayla cidarın fırçalanması, sonra tekrar üfleme. Bu döngüyü kimyasalın istediği sayıda tekrarlarız. Delik dibinde kalan un gibi toz, kimyasalın betona tutunmasını doğrudan düşürür; çekme dayanımının kaybedildiği yer neredeyse her zaman burasıdır. Islak delikte kullanılabilen ürünler ayrıdır; kartuşun onay belgesine bakarız.

Bir ayrıntı daha var ki güçlendirme işinde sık atlanır: karotla açılan deliğin cidarı pürüzsüz çıkar. Bazı kimyasalların onay belgesi yalnızca darbeli matkapla açılmış deliği kapsar, karot deliği için ya ayrı bir dayanım değeri verir ya da cidarın pürüzlendirilmesini şart koşar. Böyle bir durumda ya deliği darbeli matkapla açarız ya da üreticinin tarif ettiği pürüzlendirme adımını uygularız. Enjeksiyondan sonra karışım memesinin ilk kısmı atılır, harç delik dibinden doldurulur, çubuk döndürerek yerleştirilir ve jelleşme süresi boyunca kesinlikle oynatılmaz. Kür süresi hava sıcaklığına bağlıdır; Konya'nın soğuk aylarında bu süre uzar ve biz de programı buna göre kurarız. Projede şahit çekme deneyi isteniyorsa deney düzeneğinin kurulacağı noktaları önceden belirler, o noktaları kirletmeden bırakırız.

Su soğutma, çamur yönetimi ve Konya kışı

Karot makinesinde su iki iş yapar: elmas segmenti soğutur ve kesilen talaşı delikten dışarı taşır. Su kesildiği anda segment parlar, ilerleme durur, hem ucu hem de betonu yakarsınız. Bu yüzden su hattı bizim için ekipman kadar önemlidir. Kullanılan bir binada çalışıyorsak makineye su toplama halkası takar, vakumlu süpürgeyle çamuru anında çekeriz; zemine branda serer, kat aralarındaki tesisat boşluklarını kapatırız. Alt kata sızma en çok şikâyet aldığımız konudur ve önlemi işin öncesinde alınır, sonrasında değil. Çıkan çamurlu suyu doğrudan gidere vermeyiz; çökeltme kabında bekletir, katı kısmı ayırıp molozla birlikte uzaklaştırırız.

Konya'nın kışı bu işi ayrıca zorlaştırır. Karasal iklimde gece donları uzun sürer; hortumda kalan su donarsa sabah ilk saatte hat patlar, makinenin su yolu tıkanır. Bu yüzden akşam paydosunda hortumları ve pompayı boşaltır, mümkünse ısıtılan bir hacme alırız. Dış cephede ya da soğuk bir bodrumda çalışacaksak günün hangi saatinde başlayacağımızı havaya göre seçeriz. Kimyasal ankraj tarafında da aynı hassasiyet var: kartuş soğukta sertleşir, uygulama öncesi ısıtılmış ortamda bekletilmesi gerekir. Bunları programa yazmadan Konya'ya çıkmıyoruz.

Beton kesme, duvar açma ve kırım: hangi işte hangi makine

Her boşluk aynı makineyle açılmaz; seçimi kesitin kalınlığı ve erişim belirler.

• Karot: Dairesel delikler, ankraj ve filiz delikleri, tesisat geçişleri, laboratuvara gidecek beton numunesi. Köşelerde testerenin aşırı kesim yapmaması için köşe bitirmede de kullanılır.
• Duvar testeresi: Ray üzerinde çalışır, düşey ve yatay yüzeylerde düzgün kenarlı boşluk açar. Kalın kesitte iki taraflı kesim yapılır, tek geçişte alınacak derinlik disk çapına bağlıdır.
• Zemin testeresi: Döşemede hat kesimi ve boşluk sınırlarının belirlenmesi için.
• Elmas tel: Testerenin derinliğinin yetmediği kalın perde ve temel kesitlerinde, ayrıca yoğun donatılı bölgelerde.
• Hidrolik kırıcı ve robot kırıcı: Kesimle sınırları belirlenmiş alanın içinin alınmasında; kırım her zaman kesimden sonra gelir, önce değil.

Boşluk alırken parçanın ağırlığını önceden hesaplarız. Düşecek parça, kesim tamamlanmadan askıya alınır; kesim sırası da buna göre kurulur — üst ve yan kesimler bitip parça bağlandıktan sonra alt kesim yapılır. Duvar açma tarafında dolgu duvar bile olsa üstündeki yükün nasıl aktarılacağı, lento gerekip gerekmediği proje kararıdır; biz kesimi o karara göre yaparız. Kırımda ise mevcut donatı korunacaksa uç seçimi ve darbe şiddeti değişir, demire vurmadan çalışmak yavaş ama zorunlu bir iştir. Kullanılan bir binada titreşim şikâyet getirir; bu yüzden kırım yerine kesimle parça alma yöntemini tercih ettiğimiz çok iş oluyor.

Ölçü, tolerans ve teslimde neye bakıyoruz

Delik ve kesim işinde tolerans iki başlıkta toplanır: konum ve doğrultu. Konumu aks ve röper üzerinden kurar, işaretlemeyi lazerle iki kez kontrol ederiz. Doğrultu ise makinenin tablasına bağlıdır; tabla dübelle sabitlenirse delik dik gider, gevşek bağlanırsa delik yürür. Vakumlu tabanı yalnızca düzgün ve sağlam yüzeyde kullanırız, pürüzlü veya sıvası dökülen betonda vakum tutmaz ve tehlikelidir. Tavan üstüne doğru delerken su geri döner; orada su toplama aparatı olmadan çalışılmaz.

İş bittiğinde açılan delik adedini, çaplarını ve derinliklerini yazılı olarak veririz. Kesimlerde boşluk ölçüsünü ve köşelerdeki durumu fotoğraflarız. Laboratuvar için beton numunesi karotu alıyorsak numuneyi donatıya denk gelmeyen noktadan, boy-çap oranı laboratuvarın istediği şekilde alır, etiketleyip teslim ederiz; numunenin basınç deneyi laboratuvarın işidir, biz sonuç yorumlamayız. Güçlendirme detayının yeterliliği de bizim değerlendireceğimiz bir konu değildir; sahada gördüğümüz uyumsuzluğu proje sorumlusuna bildiririz, kararı o verir.

Konya'ya Eskişehir'den geliyoruz, işi buna göre planlıyoruz

Açık yazıyorum: Konya'da şubemiz yok. Merkezimiz Eskişehir ve Konya'ya karayoluyla üç yüz kilometreyi aşan bir yol var. Bu mesafeyi gizleyip "yerel ekibimiz hemen orada" demek kolay olurdu, ama işin planlaması bu yalanla yürümez. Konya ayrıca yüzölçümü bakımından Türkiye'nin en büyük ili; merkeze bağlı ilçelerin bir kısmı şehir merkezinden bile saatlerce uzakta. Bu yüzden ilçedeki bir iş için yol planı ayrıca kurulur.

Pratikte şöyle çalışıyoruz: önce iş listesini toplarız. Kaç delik, hangi çapta, hangi derinlikte, kaç metre kesim, hangi katta. Keşfi çoğu zaman uzaktan yapıyoruz; fotoğraf, video ve birkaç ölçü çoğu iş için yeterli oluyor, gerekliyse yola çıkmadan önce projeyi inceliyoruz. Sonra tek mobilizasyonla işi bitirecek şekilde yükleniriz: elmas uçlar, yedek segment, su pompası, jeneratör, vakum, ray ve sabitleme malzemesi. İş birkaç güne yayılıyorsa ekip Konya'da konaklar. Tek bir delik için bu yolu yakmak kimseye yaramaz; böyle bir talepte bunu baştan söyler, işi başka kalemlerle birleştirmeyi öneririz.

Fiyat neye göre kuruluyor

Bu sayfada rakam yazmıyorum, çünkü her şantiyeye uyan bir liste yok ve uydurma bir sayı yazmak müşteriyi yanıltır. Bunun yerine teklifin neye göre şekillendiğini yazayım:

• Delik çapı, derinliği ve adedi. Çap büyüdükçe ve derinlik arttıkça hem süre hem elmas tüketimi artar. Aynı yerde çok sayıda delik varsa birim maliyet düşer.
• Donatı yoğunluğu. Donatılı kesitte ilerleme belirgin biçimde yavaşlar, segment tüketimi artar. Güçlendirme işlerinde kesitler genelde sık donatılıdır.
• Betonun sertliği ve agrega cinsi. Sert çakıllı betonda uç ömrü kısalır.
• Erişim. Kat sayısı, asansör, iskele gerekliliği, dar hacim, tavan üstüne doğru delme, ekipmanın taşınacağı mesafe.
• Altyapı. Şantiyede elektrik var mı, trifaze mi, su hattı var mı. Yoksa jeneratör ve su deposu ayrı bir kalem olur.
• Çalışma saati kısıtı. Kullanılan binada gece ya da hafta sonu çalışma programı maliyeti değiştirir.
• Moloz ve çamur tahliyesi. Çıkan malzemenin bina dışına ve sahadan uzaklaştırılması.
• Yol ve konaklama. Eskişehir–Konya mesafesi ve işin süresi doğrudan teklife girer.

Elimize ölçü listesi, birkaç net fotoğraf ve varsa proje geldiğinde yazılı teklif çıkarırız. Hangi kalemin neyi kapsadığını ayrı yazarız ki sahada "bu dahil değilmiş" tartışması çıkmasın.

Sık Sorulan Sorular

Konya'da şubeniz veya sürekli duran bir ekibiniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir ve Konya'daki işlere ekip ve ekipman çıkararak gidiyoruz. Aynı gün kapınızda olmayı vaat etmiyoruz; buna karşılık gittiğimizde işi tek seferde bitirecek donanımla gidiyoruz. Programı önceden konuşup gün veririz.

Kolonuma delik açtırmak istiyorum, hemen gelebilir misiniz?

Kolon, kiriş, taşıyıcı perde ve döşeme söz konusuysa statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan iş yapmıyoruz. Onaylı detay elinizde varsa programa alırız. Yoksa önce bir inşaat mühendisine yönlendiririz; bu adımı atlamak hem yapı hem de içindeki insanlar için risk demektir.

Metre kare ya da delik başına fiyat söyleyebilir misiniz?

Telefonda tek bir rakam vermiyoruz. Fiyat; delik çapı ve derinliği, adedi, donatı yoğunluğu, erişim, elektrik ve su durumu, çalışma saati ve yol ile şekilleniyor. Ölçüleri ve fotoğrafları gönderin, yazılı ve kalem kalem ayrılmış teklif çıkaralım.

Su ve elektriği biz mi sağlayacağız?

Şantiyede trifaze elektrik ve su hattı varsa iş hızlanır ve maliyet düşer. Yoksa jeneratör ve su deposuyla geliriz, bu durumda ekipman kalemi teklife eklenir. Keşif sırasında sorduğumuz ilk şeylerden biri budur.

Kış aylarında Konya'da çalışıyor musunuz?

Çalışıyoruz, ama programı havaya göre kuruyoruz. Su soğutmalı çalışmada donma riski gerçek bir sorundur; hortum ve pompayı akşam boşaltır, kimyasal kartuşları ısıtılmış ortamda bekletir, ankrajın kür süresini soğuğa göre uzatırız. Dış cephede aşırı soğukta ya da buzlu yüzeyde iş güvenliği nedeniyle çalışmayı ertelediğimiz günler oluyor.

Delme sırasında donatıya denk gelirseniz ne yapıyorsunuz?

Makineyi durdururuz. Donatıyı kesmek ya da delik yerini kaydırmak proje kararıdır, bizim inisiyatifimizde değildir. Durumu ölçer, fotoğraflar ve proje sorumlusuna iletiriz. Onay gelirse deliği yeni konumdan açarız. Delme öncesi tarama yaptığımız için bu durumla sık karşılaşmıyoruz.

Filiz ektikten sonra ne kadar beklemek gerekiyor?

Süreyi biz belirlemiyoruz, kullanılan kimyasalın kendi tablosu belirliyor ve bu tablo hava sıcaklığına göre değişiyor. Soğukta jelleşme ve tam kür süresi uzar. Kür tamamlanmadan çubuğa yük bindirilmez, oynatılmaz. Uygulama sırasında hangi ürünü kullandığımızı ve o ürünün bekleme sürelerini yazılı olarak bildiriyoruz.