Ankara Yapısal Güçlendirme

Ankara'da bir yapı güçlendirilecekse, sahaya giren ekiplerden biri biziz. Bizim işimiz projeyi çizmek ya da hangi kolonun nasıl takviye edileceğine karar vermek değil; o projenin betona dokunan kısmını doğru geometriyle uygulamak. Güçlendirme dosyasında yazan her ankraj deliği, her filiz donatısı, her perde boşluğu ve her karot numunesi bizim ekipmanımızdan geçer. Bu sayfada Ankara'da bu işleri nasıl yaptığımızı, hangi ucu neye göre seçtiğimizi, suyu ve çamuru nasıl yönettiğimizi anlatıyorum.

Merkezimiz Eskişehir. Ankara'da şubemiz yok, orada sürekli bekleyen bir ekibimiz de yok. İşi ekiple, ekipmanla ve su donanımıyla birlikte Eskişehir'den götürüyoruz. Bunu baştan yazıyorum, çünkü "yarım saatte oradayız" cümlesi ilk telefonda güven verir ama sahada karşılığı yoktur. Yaklaşık iki buçuk saatlik yolu hesaba katarak plan yapar, ekibi sabah erken çıkarırız.

Güçlendirme şantiyesinin hangi kısmı bize düşer

Bir güçlendirme projesinde işin büyük bölümü hesap, imalat ve denetimdir. Biz bu zincirin delme, kesme ve ankraj halkasındayız. Ankara'da yaptığımız işler şunlar:

• Mevcut beton dayanımının laboratuvarda ölçülebilmesi için karot numunesi alınması ve numune yerinin usulüne uygun kapatılması.
• Güçlendirme projesinde tarif edilen filiz ekme uygulamaları: mevcut betona donatı ekimi, delik açma, temizlik, kimyasal enjeksiyon, donatı yerleştirme.
• Kimyasal ankraj ile plaka, konsol, çelik profil ve mesnet bağlantılarının mevcut betona bağlanması.
• Yeni eleman ya da tesisat geçişi için döşeme ve duvar karotu, küçük çaplı deliklerden büyük geçişlere kadar.
• Projede gösterilen boşlukların beton kesme ile açılması: duvar testeresi, tel kesme ya da zemin testeresiyle.
• Sökülecek dolgu duvarların ve gereksiz beton kütlelerin kontrollü kırımı ve molozun bina dışına çıkarılması.

Yapmadığımız şeyler de listenin bir parçası. Statik hesap yapmayız, güçlendirme çözümü önermeyiz, hangi elemanın takviye edileceğine biz karar vermeyiz. Projeyi hazırlayan mühendis ne çizdiyse onu uygularız.

Taşıyıcı elemana statik proje olmadan dokunmuyoruz

Bu bizim en net kuralımız ve pazarlıksızdır. Kolon, kiriş, perde ve döşeme gibi taşıyıcı elemanlarda statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delik açmayız, kesim yapmayız. Güçlendirme işinde bu daha da kritik, çünkü sahaya geldiğimizde bina zaten yetersiz kabul edilmiş demektir; kalan kapasiteyle oynamak, güçlendirme tamamlanmadan riski büyütür.

Pratikte şöyle işler: sahaya gitmeden önce güçlendirme projesinin ilgili paftasını ve ankraj detay çizimini isteriz. Delik yerleri, çaplar, ekim derinlikleri ve kullanılacak kimyasalın sınıfı bu belgelerde yazar. Yazmıyorsa, telefonda tarif edilen ölçüye göre iş başlatmayız. Sıra dışı bir durum çıkarsa (delik bir ana donatıya denk geliyorsa) matkabı bırakır, fotoğraflar, proje müellifine sorarız. Yeni yerini o söyler, biz uygularız.

Dolgu duvarlarda da otomatik "kes" demeyiz. Ankara'nın eski betonarme apartman stokunda, projede dolgu görünen bazı duvarların yıllar içinde yük aldığı, kat planında değişiklik yapıldığı görülüyor. Duvarın kalınlığı, üstündeki kirişin durumu ve tavan çatlakları bize fikir verir; ama karar merci yine projedir.

Mevcut betonu tanımak: karot numunesi ve donatı taraması

Güçlendirme kararının ardındaki en somut veri, binadan alınan karot numunesinin laboratuvar sonucudur. Numune alma yerini biz seçmeyiz; projede ya da laboratuvarın belirlediği noktalarda çalışırız. Bizim sorumluluğumuz, numunenin kırılmadan, çatlamadan ve donatı kesilmeden çıkarılmasıdır.

Bunun için önce elektromanyetik donatı tarayıcı ile bölgeyi tararız. Boyuna donatının ve etriyenin yerini işaretler, numune çemberi bunların arasına oturacak şekilde noktayı kaydırırız. Numune çapı, betonun içindeki en büyük agrega tanesine göre seçilir: agrega irileştikçe daha büyük çaplı bir çekirdek gerekir. Boy-çap oranı da laboratuvarın istediği aralıkta olmalı, bu yüzden ilerlemeyi ölçerek gideriz.

Numune ıslak alınır. Su hem elmas segmenti soğutur hem kesme tozunu dışarı taşır; susuz zorlanan bir uç betonu yakar, numune yüzeyinde mikro çatlak bırakır ve laboratuvar sonucunu düşürür. Çıkan çekirdeği alındığı yön ve kot bilgisiyle etiketleriz. Geride kalan boşluğu açıkta bırakmayız; yüzey temizlenir, ıslatılır ve tamir harcı ya da grout ile doldurulur.

Donatı taramasının kendi sınırları da var. Tarayıcı belli bir derinliğe kadar güvenilir okur, sık etriyeli bir kolonun derin katmanını net göstermeyebilir. Şüpheye düştüğümüz yerde küçük çaplı bir pilot delikle ya da pas payını sıyırarak teyit ederiz.

Filiz ekme ve kimyasal ankrajda işin tamamı deliğin içindedir

Bu iş dışarıdan basit görünür: delik aç, kimyasalı sık, demiri sok. Sahadaki gerçek şu ki performansın neredeyse tamamı deliğin çapında, derinliğinde ve temizliğinde saklıdır. Yanlış açılmış bir deliği hiçbir kimyasal kurtarmaz.

• Çap: Delik çapı, donatı çapına ve kimyasalın üretici tablosuna göre belirlenir. Boşluk fazla olursa kimyasal yeterli kalınlıkta film oluşturamaz, az olursa enjeksiyon dibe inmez.
• Derinlik: Projede yazan ekim derinliği delik dibinden ölçülür, dipteki tozun kalınlığı derinliğe sayılmaz. Matkap üzerinde derinlik göstergesi kullanır, ölçüyü tek tek kontrol ederiz.
• Temizlik: Yağsız basınçlı hava ile üfle, deliğe uygun çaplı tel fırça ile fırçala, tekrar üfle. Bu döngüyü kısa kesmek en sık yapılan hatadır; cidarda kalan un gibi toz, kimyasal ile beton arasında ayırıcı tabaka gibi davranır.
• Delik yöntemi: Kimyasal ankraj deliğini genellikle darbeli matkapla açarız. Elmas karotla açılan deliğin cidarı camsı kalır ve aderans düşer. Proje karot deliği şart koşuyorsa üreticinin bu durum için verdiği ayrı değerleri uygularız.

Enjeksiyon aşamasında kartuşun ilk sıkımını her zaman atarız, çünkü karışım oranı ilk birkaç santimetrede oturmaz. Kimyasalı delik dibinden başlayarak, ucu geri çekerek doldururuz; havanın dipte hapsolmaması için. Donatı çevrilerek yerleştirilir ve jel süresi boyunca kimseye dokundurmayız. Ekim kalitesinin doğrulanması gerekiyorsa kalibre çekme düzeneğiyle numune ankrajlarda çekme testi yapılmasını öneririz.

Ankara'nın kışı ankraj kimyasalını doğrudan etkiler

Ankara yüksek rakımlı ve kışı uzun bir şehir; bu bizim için takvim değil, teknik bir kısıt. Kimyasal ankrajlarda kartuşun sıcaklığı, betonun yüzey sıcaklığı ve ortam sıcaklığı üç ayrı parametredir ve üçü birden kür süresini belirler. Soğukta jel süresi ve tam dayanıma ulaşma süresi uzar; donmuş ya da buzlu bir yüzeyde ise ankraj yapılmaz.

Sahada bunun karşılığı şudur: kartuşları soğukta arabada bekletmez, üretici aralığında tutarız. Yüzeyi termometreyle ölçer, gerekiyorsa ısıtırız ve nemin uçmasını bekleriz. Soğuk hava için ayrı formülasyonu olan ürünler varsa onu tercih ederiz. Kür süresi uzadığı için o gün ankraja yük bindirilmesini engelleriz; bunu şantiye şefine yazılı olarak da bildiririz.

Su tarafında da kışın ayrı bir disiplin var. Karot ve kesim suyunun geçtiği hortumlar gece boşaltılmazsa donar; dış cephede, çatıda ya da ısıtılmayan bir bodrumda çalışıyorsak hattı gün sonunda boşaltır, pompayı içeri alırız. Donmuş çamur temizlenmez ve iskelede kayma riski yaratır; bu yüzden çamuru aynı vardiyada toplarız.

Perde boşluğu ve döşeme delikleri: yöntemi neye göre seçiyoruz

Güçlendirme projelerinde iki tip kesim işi çıkar: yeni eleman geçirilecek boşluklar ve mevcut betonun kaldırılacağı bölgeler. Hangi makineyi kullanacağımıza kesit kalınlığı, erişim ve çevredeki hassasiyet karar verir.

• Raylı duvar testeresi: Betonarme duvar ve perdelerde düzgün kenarlı boşluk açmak için. Ray sabitlendiği için kesim hattı düz gider, köşe kaçkısı kontrol altındadır.
• Tel kesme: Bıçak çapının yetmediği kalın kesitlerde ve temel bloklarında. Titreşimi düşüktür, zaten hasarlı bir yapıda tercih sebebidir.
• Zemin testeresi: Döşeme üstündeki derz ve hat kesimleri.
• Karot: Boşluk köşelerinde. Köşeyi testereyle zorlayıp aşırı kesim yapmak yerine köşelere karot atmak, kalan betonu yormayan yöntemdir.

Elmas soket ve segment seçimi tahmine bırakılmaz. Ankara ve çevresinde karşımıza çıkan agrega sertliği değişkendir; sert ve aşınmaya dirençli agregada yumuşak matrisli segment, aşındırıcı ve yumuşak betonda daha sert matrisli segment kullanılır. Yanlış eşleştirmede segment parlar, kesme hızı düşer ve beton yüzeyi ısınır. Parlayan segmenti aşındırıcı taşla bileyip devam ederiz.

Ölçü tarafında lazer ve şakülle çalışır, kesim hattını kaba beton üzerinde işaretleyip onaylatırız. Kesilecek parçanın ağırlığı ayrı bir hesap kalemidir: büyük bir perde parçası kesim bittiği anda düşecekse önceden askıya alınır, altı boşaltılır ve indirme yönü konuşulur. Bu adımı atlayan bir kesim, kesim değil kazadır.

Çamur, toz ve kullanımdaki binada çalışma düzeni

Ankara'daki güçlendirme işlerinin önemli bir kısmı boş binada değil, kullanımdaki binada yapılıyor: kamu binaları, okullar, iş hanları ve içinde oturulan apartmanlar. Bu, işin teknik kısmı kadar düzen kısmını da belirliyor.

Su ile çalıştığımız her yerde çamur yönetimi planlı olur: delik veya kesim hattının çevresine set çekilir, ıslak vakumla su anında toplanır, tesisat şaftlarına ve asansör kuyusuna sızma ihtimali önceden kapatılır. Döşeme delerken alt kat mutlaka kontrol edilir; delik altına birinin oturduğu bir masa denk geliyorsa iş orada başlamaz. Arşiv, elektrik odası ve faal ofis gibi suyun sorun olduğu yerlerde toz emiş sistemine bağlı susuz ekipmanla ilerleriz.

Kamu binası ve okul işlerinde takvim çoğu zaman kullanıcıya göre şekilleniyor: okullarda yaz dönemi, faal kurumlarda mesai sonrası ya da hafta sonu. Giriş izni, kimlik bildirimi ve güvenlik prosedürleri için önceden yazışma yapılmasını isteriz; Eskişehir'den gelen bir ekibin kapıda beklemesi doğrudan gün kaybıdır. Şantiyede kullanılabilir elektrik ve su olup olmadığını da önceden sorarız, yoksa jeneratör ve su tankıyla geliriz.

Keşif nasıl yapılır, fiyat neye göre hesaplanır

Telefonda rakam söylemiyoruz. Güçlendirme işinde adet ve metraj netleşmeden söylenen her rakam sonradan tartışmaya dönüşüyor. Önce projeyi ve ankraj detayını isteriz, ardından fotoğraf ve kısa videolarla ön değerlendirme yaparız. İşin büyüklüğü gerektiriyorsa sahaya gelir, ölçüyü kendimiz alırız.

Fiyat şu kalemlerden oluşur, hepsi ölçülebilir:

• Delik adedi, çapı ve ekim derinliği; filiz ve ankrajda donatı çapı.
• Kesim işlerinde kesilecek yüzey alanı ve beton kalınlığı; tel kesme gerekip gerekmediği.
• Donatı yoğunluğu. Sık donatılı bir kesitte ilerleme yavaşlar, elmas sarfiyatı artar.
• Agrega sertliği. Sert agrega, aynı metrajda daha fazla segment tüketir.
• Erişim koşulları: kat yüksekliği, iskele veya sepet ihtiyacı, ekipmanın taşınabileceği yol.
• Sahada elektrik ve su bulunup bulunmadığı; gece ya da hafta sonu çalışma kısıtı.
• Eskişehir-Ankara ulaşımı ve iş birden fazla gün sürüyorsa konaklama.

Bu kalemler netleştiğinde yazılı teklif veririz; içinde hangi işin dahil, hangisinin hariç olduğu (moloz nakli, tamir harcı, çekme testi gibi) tek tek yazar.

Sık Sorulan Sorular

Ankara'da şubeniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir ve Ankara'da sürekli bulunan bir ekibimiz bulunmuyor. Ankara işlerine ekip ve ekipmanla Eskişehir'den gidiyoruz. Bu yüzden aynı gün acil müdahale sözü vermiyor, işi planlı takvimle alıyoruz.

Kolona ya da kirişe delik açabilir misiniz?

Statik proje veya yapı denetim onayı varsa ve delik yerleri çizimde tarif edilmişse evet. Onay yoksa açmıyoruz. Güçlendirilmeyi bekleyen bir binada taşıyıcı elemana izinsiz dokunmak, projenin dayandığı varsayımları bozar.

Karot numunesi almak binaya zarar verir mi?

Doğru yerden, donatı taraması yapılarak ve uygun çapla alındığında elemanın taşıma kapasitesinde anlamlı bir kayıp oluşmaz. Numune yeri laboratuvar veya proje müellifi tarafından belirlenir. İşin bitiminde boşluğu tamir harcı ya da grout ile doldurup yüzeyi kapatıyoruz.

Filiz ekme ile kimyasal ankraj aynı şey mi?

İkisi de mevcut betona kimyasalla bağlantı yapar ama amaçları farklıdır. Filiz ekmede mevcut betona nervürlü donatı ekilir ve bu donatı yeni dökülecek betonarme ile devam eder. Kimyasal ankrajda genellikle bir çelik eleman, plaka ya da profil mevcut betona sabitlenir. Delik hazırlığı ve temizlik disiplini her ikisinde de aynıdır.

Su kullanmadan delme yapıyor musunuz?

Yapıyoruz, ama her işte değil. Suyun sorun olduğu mekanlarda toz emiş sistemine bağlı susuz ekipmanla çalışıyoruz. Buna karşılık laboratuvara gidecek karot numunesini ıslak alıyoruz; susuz zorlanan uç beton yüzeyini yakar ve numune sonucunu bozar.

Kış aylarında Ankara'da ankraj yapılabilir mi?

Yapılabilir, ama kurallarına uyarak. Yüzey donmuş ya da buzluysa uygulama yapılmaz. Kartuş ve yüzey sıcaklığı ölçülür, üreticinin soğuk hava değerleri esas alınır, kür süresi uzadığı için ankraja erken yük verilmesine izin verilmez. Bu süreleri işe başlamadan önce şantiye şefiyle netleştiriyoruz.

İşin fiyatını neye göre söylüyorsunuz?

Delik adedi ve çapı, ekim derinliği, kesim metrajı, beton kalınlığı, donatı yoğunluğu, erişim zorluğu, sahada elektrik ve su olup olmaması, çalışma saati kısıtı ve Eskişehir'den ulaşım kalemlerinin toplamına göre. Bu bilgiler netleşmeden telefonda rakam vermiyoruz; proje ve fotoğraflar elimize geçtikten sonra yazılı teklif gönderiyoruz.