İzmir Yapısal Güçlendirme

İzmir'de yapısal güçlendirme denince akla önce projenin kendisi gelir: hangi kolon mantolanacak, nereye perde eklenecek, çelik çerçeve nasıl oturacak. Bunlar bizim işimiz değil; onu hazırlayan mühendis ve onaylayan yapı denetim var. Askarot İnşaat olarak biz o projenin betona geçtiği yerdeyiz. Yeni perdenin mevcut kirişe bağlanacağı filiz delikleri, çelik plakanın oturacağı ankraj boşlukları, kaldırılacak dolgu duvarın kesim hattı, güçlendirme sonrası geçecek tesisatın karot delikleri — sahada bunları yapıyoruz. Yani güçlendirmenin delme ve kesme tarafındayız. Aşağıda İzmir'e giderken çantaya ne koyduğumuzu, hangi kararı nerede verdiğimizi ve neyi yapmadığımızı yazdım.

Merkezimiz Eskişehir, İzmir'e yoldan gidiyoruz

Baştan söyleyelim: İzmir'de şubemiz yok, orada bekleyen bir ekibimiz de yok. Merkezimiz Eskişehir ve İzmir'e karayoluyla yaklaşık 450 kilometre var. Ekip araca yüklenip yola çıktığında normal şartlarda beş-altı saatlik bir sürüş oluyor. Bu mesafeyi gizlemenin bize de size de faydası yok; işin planı bu gerçeğin üstüne kuruluyor.

Pratikte bunun anlamı şu: İzmir'e "yarım saat içinde geliriz" diyemeyiz, ama bir günde bitecek işi tek seferde bitirecek şekilde geliriz. Yola çıkmadan önce delik adedi, çapları, derinlikleri, kesim metrajı, katı, erişimi ve elektrik-su durumu konuşulur. Karot makinesinin göbek ucundan yedek elmas soketlere, uzatma milinden vakumlu su toplama halkasına kadar ne gerekiyorsa araca yüklenir. Sahada eksik çıkan tek bir parça, İzmir'de bizim için bir saat değil bir gün kaybı demektir. Bu yüzden keşif konuşmasında ısrarcıyız; telefonda "birkaç delik" cümlesiyle yola çıkmıyoruz.

Taşıyıcı elemana dokunmadan önce: kâğıt ve donatı taraması

Bu bizim değiştirmediğimiz kuralımız: kolon, kiriş ve taşıyıcı perde gibi taşıyıcı elemanlarda statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan iş yapmıyoruz. Nezaketten değil, işi alıp almama kararı olarak söylüyoruz.

Sebebi basit. Taşıyıcı elemana açılan her delik o elemanın kesitine ve donatısına dokunur. Hangi noktaya, hangi çapta, kaç santim derinliğe gidileceği; hangi donatının kesilmesinin kabul edilebilir olduğu; deliklerin kaç santim aralıkla ve kenardan ne kadar mesafede duracağı mühendislik kararıdır. Biz bu kararı sahada göz kararıyla vermeyiz, veren birine de uymayız. Güçlendirme projesi ne diyorsa onu uygularız; proje yoksa yapabileceğimiz tek şey, önce projeyi çıkaracak bir mühendisle görüşülmesini istemektir.

Aynı kural duvar açmada da geçerli. İzmir'in eski yapı stoğunda "şu duvarı kaldıralım" denen yerin dolgu duvar mı yoksa taşıyıcı perde mi olduğu sıvanın altından bakılınca anlaşılmaz. Kalınlığa, tarama sonucuna ve projeye bakmadan ilk kesiği atmıyoruz.

Kâğıt tamamsa sıra sahaya geçiyor. Delik ve kesim hatlarını donatı tarama cihazıyla geçiyor, çıkan düzeni doğrudan elemanın üstüne çiziyoruz. Etriye aralığı, boyuna donatının konumu, paspayı kalınlığı ve varsa gömülü tesisat bu aşamada ortaya çıkıyor. Bu bize iki şey kazandırıyor: delik düzenini donatıya çakılmayacak şekilde birkaç santim öteleme imkânı ve öteleme mümkün değilse durumu kesmeden önce mühendise sorma imkânı. Karot ucu donatıya girdikten sonra sorulan soru artık soru değil, tutanaktır.

Filiz ekme: işi delik değil, deliğin temizliği taşır

Güçlendirmede en çok yaptığımız kalem filiz ekme. Sertleşmiş betona delik açıp içine kimyasal harç enjekte ederek yeni donatıyı mevcut yapıya bağlıyoruz. Dışarıdan bakınca birkaç dakikalık bir delme işi görünür; işi taşıyan kısım ise delme sonrası yapılanlardır.

• Çap: Delik çapını biz karar vermiyoruz, kullanılacak kimyasalın ve tij çapının gerektirdiği ölçüyü uyguluyoruz. Çapı büyütmek "daha sağlam" yapmaz; kimyasal film kalınlığını bozar.
• Derinlik: Ekim derinliği projede yazar. Sahada derinlik ölçüsü almadan, gözle "yeter bu kadar" demiyoruz; ucun üstüne bant ya da derinlik durdurucu koyup her delikte aynı ölçüye iniyoruz.
• Temizlik: Delik içindeki beton tozu, harcın betona tutunmasını engelleyen ince bir katman bırakır. Basınçlı hava ile üfleme, çapına uygun tel fırça ile fırçalama ve tekrar üfleme sırasını, delik temiz çıkana kadar tekrarlıyoruz. Sahada gördüğümüz sıyrılmaların çoğu üründen değil, atlanan bu adımdan çıkıyor.
• Islaklık: Sulu karotla açılmış delikte kalan su, kullanılan kimyasalın su toleransına bakılmadan bırakılmaz. Ürün ıslak deliğe uygun değilse deliği kurutmadan enjeksiyona geçmiyoruz.

Enjeksiyondan sonra kürlenme süresi doluncaya kadar tije yük binmemesi gerekir. İzmir yazında bu süre kısalır, kışın ve serin bodrum katlarında uzar; ikisini de ürünün kendi tablosundan okuyup şantiye şefine yazılı olarak bırakıyoruz.

Kimyasal ankraj: kartuşun sıcaklığı sahada bir parametredir

Çelik çerçeve, plaka, konsol ya da makine ayağı bağlanacaksa iş kimyasal ankraja dönüyor. Burada filiz ekmeden farklı olarak ankrajın kenar mesafesi ve elemanlar arası mesafesi kritik hale geliyor; kenara fazla yaklaşan bir ankraj, çekme aldığında betonu koni şeklinde koparır. Bu mesafeleri projeden okuyoruz, sahada göz kararıyla kaydırmıyoruz.

Kartuşla çalışırken uyguladığımız birkaç saha alışkanlığı var. Statik karıştırıcı ucundan çıkan ilk kısmı, renk homojenleşene kadar atıyoruz; karışmamış harçla doldurulan bir delik dolu görünür ama tutmaz. Deliği dipten yukarı doğru, hava boşluğu bırakmadan dolduruyoruz. Derin deliklerde uzatma hortumu kullanıyoruz.

İzmir'in yaz öğle saatlerinde açık şantiyede kartuşun jel süresi kısalıyor; kartuşları güneşte bekletmeyip gölgede tutuyor, doldurma işini bekletmeden yapıyoruz. Serin bodrumda ise tam tersi, kürlenme süresi uzuyor ve erken yükleme riski doğuyor. Kartuş kutusunun üstündeki sıcaklık tablosunu okumak, sahada ölçülen sıcaklıkla birlikte bizim için işin bir parçası.

Karot delme, su soğutma ve çamurun İzmir'de nereye gittiği

Güçlendirme sonrası tesisat geçişi, yeni perdenin donatı geçiş delikleri, numune alımı ya da havalandırma kanalı için karot deliyoruz. Elmas soket seçimini betona göre yapıyoruz: sert ve aşındırıcı olmayan agregada daha yumuşak matrisli segment kendini açar ve kesmeye devam eder; yumuşak, aşındırıcı betonda ise sert matrisli segment daha uzun ömür verir. Yanlış segmentle çalışmanın belirtisi bellidir — ilerleme durur, uç parlar, makine zorlanır.

Su soğutma iki iş yapar: segmenti soğutur ve kesme çamurunu delikten dışarı taşır. Su debisini çıkan çamurun kıvamına bakarak ayarlıyoruz; su az gelirse çamur delikte kalıp ucu sıkıştırır. Devri de çapa göre düşürüyoruz, büyük çapta yüksek devirle çalışmak segmenti tüketmekten başka işe yaramıyor.

Çamur yönetimi İzmir'de özellikle önemli, çünkü işlerin çoğu boş şantiyede değil, insanların oturduğu apartmanlarda ve çalışan iş yerlerinde geçiyor. Uyguladığımız düzen şu:

• Karot ucunun etrafına vakumlu su toplama halkası takıyor, suyu çıktığı noktada alıyoruz.
• Islak vakumla toplanan çamuru kovada çökeltiyoruz; katı kısmı ayrı topluyor, tesisten çıkarıyoruz.
• Beton kesme çamurunu gidere ya da kanalizasyona basmıyoruz. Alkali ve katı yüklü bu su tesisatta çöker, borunun içinde sertleşir.
• Alt kata geçişi olan döşeme deliklerinde alt taraf da örtülür; bir daireye su indirmek, işin kendisinden pahalıya patlıyor.

Duvar açma ve beton kesme: kesim hattı, tolerans ve titreşim

Güçlendirme projelerinde bizden istenen kesme işleri genelde üç başlıkta toplanıyor: yeni perdenin oturacağı yerde dolgu duvarın kaldırılması, döşemede açılacak boşluklar ve mevcut betonda düzgün kenarlı bir yüzey elde edilmesi.

Kesimi elmas testereyle yapıyoruz çünkü güçlendirmede sonradan yapılacak yüzey hazırlığı ve ankraj için kenarın düzgün olması gerekiyor. Darbeli aletle koparılan bir kenarın arkasında çatlamış, gevşemiş bir beton kuşağı kalır; oraya atılan ankraj güvenilmez olur. Zemin ve döşemede zemin testeresi, düşey yüzeylerde raylı duvar testeresi, kalın kesitlerde ve testerenin ulaşamadığı köşelerde elmas telle kesim kullanıyoruz.

Ölçü toleransında net konuşuyoruz: raylı kesimde hat işaretlenen çizgiden sapmaz, ama kesim derinliğinin köşelerde tam bitmemesi testerenin geometrisi gereğidir; köşe tamamlamayı ayrı bir işlem olarak planlıyoruz. Kesilen parçanın nasıl indirileceği de kesimden önce kararlaştırılıyor.

Titreşim tarafında da tercihimiz belli: güçlendirme yapılan yapı zaten hasar görmüş ya da yetersiz bulunmuş bir yapıdır. Kırıcıyla saatlerce dövmek yerine, kesip parça alarak ilerlemeyi tercih ediyoruz. Beton kırma gerektiğinde de önce çevresini kesip parçayı izole ediyor, darbeyi dar bir alana hapsediyoruz.

İzmir sahasının bize çıkardığı işler

İzmir, deprem riski yüksek bir bölgede ve yapı stoğunun önemli bir kısmı eski. Konak, Karşıyaka, Bornova, Bayraklı ve Buca gibi yerleşik ilçelerde çok katlı, yıllanmış betonarme binalarda güçlendirme çalışması sık görülüyor. Bu binalarda karşımıza çıkan tablo genelde şöyle:

• Deniz havası ve nem: Sahile yakın ve paspayı yetersiz kalmış yapılarda donatıda korozyon görülebiliyor. Karot alırken paslanmış, kesiti azalmış donatıyla karşılaşmak İzmir'de şaşırtıcı değil. Böyle bir durumu tespit ettiğimizde işe devam etmeden önce mühendise bildiriyoruz; bu bizim yorumlayacağımız bir bulgu değil.
• Beton kalitesinin değişkenliği: Aynı binada kattan kata farklı sertlikte betonla karşılaşabiliyoruz; segment seçimini iş sırasında revize etmemiz gerekiyor.
• Erişim: Konak ve çevresindeki eğimli, dar sokaklı mahallelerde araçla kapıya yanaşmak her zaman mümkün olmuyor. Ekipmanı elle taşıyacağımız mesafeyi keşifte ölçüyoruz, çünkü karot sehpası ve jeneratör hafif değil.
• Oturulan bina: Güçlendirme çalışmalarının büyük kısmı boşaltılmamış apartmanlarda yapılıyor. Çalışma saatlerini yönetimle önceden konuşuyor, kat merdivenini ve asansör önünü örtüyor, gün sonunda alanı süpürüp bırakıyoruz.
• Sanayi tarafı: Kemalpaşa, Torbalı ve Çiğli çevresindeki üretim tesislerinde iş genelde makine ankrajı, zemin plakası deliği ve tesisat geçişi oluyor. Buralarda kritik nokta üretimi durdurmadan, vardiya arası pencerede çalışmak.

Fiyat neye göre çıkıyor

Burada rakam yazmıyoruz, çünkü sahayı görmeden verilen rakam gerçek olmuyor. Ama fiyatın nasıl hesaplandığını açıkça söyleyebiliriz. Teklifi belirleyen kalemler şunlar:

• Delik çapı ve derinliği; derin delik aynı çapta bile daha çok uç ömrü ve zaman tüketiyor.
• Delik ya da kesim adedi; işin tekrarı arttıkça birim iş süresi düşüyor.
• Donatı yoğunluğu ve donatı kesilecek mi; sık donatılı bir perdede ilerleme belirgin şekilde yavaşlıyor.
• Erişim: kat, merdiven, asansör kullanılıp kullanılamayacağı, araçtan çalışma noktasına taşıma mesafesi.
• Sahada elektrik ve su var mı; yoksa jeneratör ve su deposu ayrı kalem oluyor.
• Çalışma zamanı: gündüz mü, vardiya arası mı, gece ya da hafta sonu mu.
• Kimyasal ankraj ve filiz ekmede kullanılacak ürünün cinsi ve tüketimi.
• Eskişehir–İzmir yol ve konaklama payı; bu kalem iş büyüdükçe toplam içinde küçülüyor.

Bu yüzden "İzmir'de filiz ekimi ne kadar" sorusuna telefonda rakam vermiyoruz. Projeyi, delik listesini ya da en azından net fotoğrafları gördüğümüzde kalemleri tek tek yazıp gönderiyoruz.

Sık Sorulan Sorular

İzmir'de şubeniz veya sabit ekibiniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir ve İzmir'e yaklaşık 450 kilometre yoldan gidiyoruz. Bunu saklamıyoruz, çünkü işin planlaması buna göre yapılıyor. İzmir'deki işleri gün planına alıp ekibi ve ekipmanı tek seferde götürüyoruz; acil çağrıya aynı saat içinde yetişmemiz mümkün değil.

Kolon veya perdede filiz ekimi yapıyor musunuz?

Statik proje ya da yapı denetim onayı varsa evet, projedeki çap-derinlik-düzen neyse onu uygularız. Onay yoksa taşıyıcı elemana dokunmuyoruz. Delik yerini, sayısını ve derinliğini biz belirlemiyoruz; bunlar mühendislik kararı.

Karot delerken donatıyı kesiyor musunuz?

Önce kesmemeye çalışıyoruz. Delik hattını donatı tarama cihazıyla geçip düzeni işaretliyor, mümkünse birkaç santim öteleyerek donatıdan kaçıyoruz. Öteleme mümkün değilse durumu mühendise soruyoruz. Elmas uç donatıyı keser, mesele kesip kesemediğimiz değil, o donatının kesilmesinin uygun olup olmadığı.

Daire içinde çalışırken su ve çamur zarar verir mi?

Vakumlu su toplama halkası ve ıslak vakumla suyu çıktığı noktada alıyoruz, çevreyi örtüyoruz, döşeme deliklerinde alt katı da koruma altına alıyoruz. Çamuru kovada çökeltip katı kısmını binadan çıkarıyoruz; gidere ya da kanalizasyona basmıyoruz. Suyun tamamen kullanılmadığı bir yöntem sunmuyoruz, kontrol altına alıyoruz.

Filiz ektikten ne kadar sonra yük verebiliriz?

Kullanılan kimyasalın kürlenme tablosuna ve o gün sahada ölçülen sıcaklığa bağlı. Sıcak havada süre kısalıyor, serin bodrum katlarında uzuyor. Sahada hangi ürünü kullandıysak bekleme süresini yazılı olarak şantiye şefine bırakıyoruz; erken yükleme, doğru yapılmış bir ankrajı bile bozuyor.

Güçlendirme projesini siz çiziyor musunuz?

Hayır. Projelendirme, hesap ve mantolama detayları bizim alanımız değil. Biz projenin uygulama tarafındayız: karot delme, beton kesme, duvar açma, beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj. Elinizde proje yoksa önce onu hazırlayacak bir mühendisle görüşmenizi öneriyoruz.

Küçük bir iş için İzmir'e gelir misiniz?

Tek başına birkaç delik için yola çıkmak verimli olmuyor; yol payı işin toplamına göre orantısız kalıyor. Bu durumda işi diğer delme ve kesme kalemleriyle birlikte tek programda toplamayı öneriyoruz. Gelemeyeceğimiz işe "geliriz" demiyoruz.