Isparta Karot

Isparta'da bir işe çağrıldığımızda ilk konuştuğumuz şey makine değil, deliğin kendisi oluyor. Kaç milimetre çapında, kaç santim derinlikte, hangi elemanda ve ne için açılacak. Bu dört sorunun cevabı netleşmeden ne ekipmanı kamyonete yüklüyoruz ne de iş konuşmasını ilerletiyoruz. Askarot İnşaat olarak karot delme, beton kesme, duvar açma, beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj işleri yapıyoruz. Merkezimiz Eskişehir; Isparta'da şubemiz de sürekli orada duran bir ekibimiz de yok. Isparta işlerine Eskişehir'den ekiple, makineyle ve o işe özel seçilmiş uçlarla çıkıyoruz.

Isparta merkezin yanında Eğirdir, Yalvaç, Gelendost, Şarkikaraağaç, Senirkent, Uluborlu, Keçiborlu, Atabey, Gönen, Aksu ve Sütçüler taraflarından da iş alıyoruz. Şehrin yapı stoğu bize iki farklı iş çıkarıyor: bir yanda merkezde yoğunlaşan betonarme konut ve ticari yapılar, öbür yanda göl çevresindeki elma soğuk hava depoları ve tarımsal yapılar. İkisinin betonu da, delik gerekçesi de aynı değil; biz de aynı takımla gitmiyoruz.

Isparta'da hangi işe hangi çap: 52 mm ile 600 mm arasındaki bandı nasıl kullanıyoruz

Karotta çap, işin bütün geri kalanını belirler. Yanlış çap seçilirse ya boru deliğe girmez ya da gereğinden geniş delik açılıp kesiti boş yere zayıflatırsınız. Sahada kullandığımız bant kabaca şöyle ilerliyor:

• 52-62 mm: Elektrik tesisatı geçişleri, küçük çaplı temiz su hattı, tek tek ankraj delikleri, sıva altı boru geçişleri.
• 82-102 mm: Klima bakır ve drenaj hattı, doğalgaz geçişi, kombi baca deliği, banyo-mutfak pissu bağlantıları. Isparta'da en çok istenen aralık burası.
• 127-152 mm: Havalandırma çıkışları, aspiratör hatları, kat içi pissu kolonu geçişleri, soğuk hava deposu boru şaftları.
• 200-250 mm: Ana pissu ve yağmur suyu kolonları, kanal geçişleri, perde ve temel duvarında tesisat şaftı.
• 300-600 mm: Baca ve şaft açımları, jeneratör egzoz geçişleri, döşemede kanal ve menfez boşlukları. Bu çaplarda karotun kendi ağırlığı ve makinenin sabitlenmesi ayrı bir iş; sehpayı dübelleyip yükü askıya almadan başlamıyoruz.

Çapı tek başımıza seçmiyoruz. Borunun dış çapı, yalıtım kalınlığı ve manşon payı toplanır, üstüne montaj payı eklenir; çıkan ölçüye en yakın standart uç neyse onu takarız. "Biraz büyük açalım, nasılsa dolgu yaparız" mantığı bizde yok; büyük açılan delik hem kesitten götürür hem de yangın durdurucu dolgusunu zorlaştırır.

Elmas soket ve segment seçimi: betonu makine değil uç yener

Aynı makineyle, aynı devirle, iki farklı betonda tamamen farklı sonuç alırsınız. Belirleyici olan uçtaki elmas segmentin matris sertliği ve segment geometrisidir. Kuralı basit anlatayım: sert ve aşındırıcı agregalı betonda yumuşak matrisli segment kullanılır ki elmas taneleri açığa çıkabilsin; yumuşak, düşük dayanımlı betonda ise sert matrisli segment gerekir, yoksa uç kendini gereğinden hızlı tüketir.

Donatı yoğunluğu ikinci ayrım noktası. Bol donatılı bir kesitte hem segment seçimi değişir hem de ilerleme hızını elle kısarız; demire girdiğiniz anda baskıyı azaltmazsanız segment köşesi yenir, uç bilenmeye gider, delik de ovalleşir. Isparta'da soğuk hava deposu ve tarımsal yapı işlerinde zaman zaman eski, düşük dayanımlı ya da agregası yuvarlak dere çakılı betonla karşılaşıyoruz; bu betonlar delerken kolay görünüp segmenti parlatır. Bu yüzden kamyonete tek uç setiyle çıkmıyoruz, aynı çapın farklı matrislerini yanımızda taşıyoruz.

Ekipman tarafında elektrikli karot motorları, sehpalı sistemler, vakum plakalı sabitleme, elmas duvar testeresi, halat kesme takımı, zemin kesme makinesi ve hidrolik kırıcılarla çalışıyoruz. Isparta'da bazı şantiyelerde elektrik ya yoktur ya da hattın gücü karot motorunu kaldırmaz; bunu keşifte sorup jeneratörle çıkmayı önceden planlıyoruz.

Su soğutma ve çamur yönetimi — Isparta'nın kışı bu işin en kritik yeri

Elmas uç kesmez, aşındırır; aşındırırken de ısınır. Suyun görevi hem segmenti soğutmak hem de kesik yüzeyden çıkan tozu çamur halinde dışarı taşımaktır. Su az gelirse segment yanar, çok gelirse uç parlar. Debiyi, dönen çamurun rengine ve kıvamına bakarak ayarlıyoruz.

Çamurun nereye gideceği en az delik kadar önemli. Kapalı mekânda ya da kullanılan bir dükkânda çalışıyorsak makinenin çevresine halka toplayıcı ve vakum bağlıyoruz; alt katın tavanına damlamaması için karot bitmeden çıkış ağzının altını kapatıyoruz. Parke, boya, alçı gibi yüzeylerde önce koruma serilir, sonra makine kurulur. Bu sıra bozulursa temizliği artık su ile değil, sökümle çözersiniz.

Isparta plato yüksekliğinde bir şehir ve kışı uzun geçer. Aralık-mart arasında dışarıda, açık şantiyede ya da ısıtılmayan bir depoda çalışırken su hattı donar. Bizim düzenimiz şu: sabah suyu tankta ılık başlatırız, hortumları ara verdiğimizde boşaltırız, akşam iş bitince pompayı ve hattı tamamen tahliye ederiz. Suya antifriz benzeri kimyasal katmayız; hem ekipmana hem beton yüzeyine ne yaptığı belli olmaz.

Donatı taraması ve taşıyıcı eleman kuralı

Delmeden önce donatı tarama cihazıyla yüzeyi geçiyoruz. Aradığımız üç şey var: donatı düzeni ve paspayı, varsa post-germe halatı, bir de elektrik borusu ya da tesisat hattı. Tarama bize deliği birkaç santim kaydırma imkânı verirse kaydırırız; çünkü ana donatıyı kesmeden geçmek her zaman daha iyidir.

Kolon, kiriş ve taşıyıcı perdede statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan iş yapmıyoruz. Bu bizim pazarlık etmediğimiz tek maddedir. Müşteri "küçücük bir delik, ne olacak" dese de, taşıyıcı bir elemanda donatı kesmenin sonucunu o delikte değil, yapının bütününde görürsünüz. Onaylı bir detay geldiğinde delik yerini, çapını ve derinliğini o detaya göre uygularız; onay yoksa alternatif güzergâh önerir, gerekiyorsa işi almayız.

Döşemede ve dolgu duvarda durum daha rahattır ama orada da kirişe yakın bölge ve mesnet çevresi bizim için hassas alandır. Aynı hizada arka arkaya delik isteniyorsa delikler arası mesafeyi konuşuruz; yan yana açılan delikler tek büyük boşluk gibi davranır.

Delik kalitesi: cidar düzgünlüğü, giriş-çıkış ağzı ve numune karotunun farkı

İyi karot deliği, kenarı patlamamış, ekseni kaçmamış, cidarı düzgün olan deliktir. Ekseni tutturmanın yolu makineyi doğru sabitlemekten geçer: dübelli sehpa birinci tercihimiz, düz ve sağlam yüzeyde vakum plakası ikinci. Sehpa oynarsa delik ovalleşir, uç sıkışır, hem iş uzar hem yüzey bozulur.

Çıkış ağzı, işin en çok hata yapılan yeridir. Karot bitmeye yakın ilerlemeyi yavaşlatmazsanız arka yüzden koparak çıkar ve sıva ile birlikte bir avuç beton alır götürür. Bitmiş bir dairede alt kata bakan tavanda bunun telafisi yoktur, o yüzden son santimleri elle hissederek geçiyoruz; gerekiyorsa arka yüzden destek koyuyoruz.

Bir de sık karıştırılan konu var: numune alma karotu ile tesisat deliği aynı iş değildir. Tesisat deliğinde amaç boruyu geçirmektir; çıkan beton silindiri atarsınız, önemli olan deliğin çapı, konumu ve temizliğidir. Beton dayanımı için alınan numune karotunda ise asıl ürün çıkan silindirin kendisidir. Orada delik değil, numune korunur. Numune karotunda donatısız bölge seçilir, uç ilerlerken numunenin kırılmaması için baskı ve su ayarı ayrı yapılır, çıkan silindirin boy/çap oranı deney için uygun olmalıdır ve numunenin nereden alındığı işaretlenip kayda geçer. Numunenin alınacağı yeri ve adedi yapı denetim ya da laboratuvar belirler; biz o talimata göre alırız. Bu ikisini karıştıran bir talep geldiğinde, işe başlamadan hangisinin istendiğini netleştiriyoruz.

Beton kesme, duvar açma ve kırma: hattı nasıl kuruyoruz

Kesim işine önce hattı çizerek başlıyoruz. Kapı ya da pencere boşluğu için duvar açılacaksa, kesilecek parçanın ağırlığı ve nasıl tahliye edileceği kesimden önce planlanır. Küçük bir dolgu duvar parçasını elle indirirsiniz; ama kalın bir betonarme perdede parça bir anda serbest kalırsa altındaki döşemeye ne yaptığını sonradan konuşursunuz. Büyük parçaları önce askıya alıp sonra son kesiği yapıyoruz.

Elmas duvar testeresinde kesme derinliği disk çapına bağlıdır; tek taraftan yetişilmiyorsa iki yüzden karşılıklı kesim yaparız, bu da her iki yüzeyin erişilebilir olmasını gerektirir. Kesitin çok kalın ya da ray kurulamayacak kadar dar olduğu yerlerde halat kesme devreye girer. Saha ve zemin betonunda ise zemin kesme makinesi kullanılır.

Kırım tarafında hedefimiz, kalacak kısma zarar vermeden gitmek. Bu yüzden kırılacak alanın sınırını önce elmasla keseriz; sınırı kesilmiş bölgede kırıcı, çatlağı komşu betona taşıyamaz. Molozun nereye düşeceği ve hangi katta ne kadar yük biriktiği baştan konuşulur.

Filiz ekme ve kimyasal ankraj: deliğin temizliği işin yarısıdır

Filiz ekme ve kimyasal ankrajda başarısızlığın en yaygın sebebi kimyasalın kalitesi değil, kirli deliktir. Delik açıldıktan sonra içinde kalan un gibi toz, kimyasal ile beton arasında ince bir ayırıcı tabaka gibi davranır ve çekme dayanımını düşürür. Bizim sıramız şu: basınçlı hava ile üfle, tel fırça ile dibe kadar fırçala, tekrar üfle. Islak delikte, kimyasalın buna uygun olduğundan emin olmadan enjeksiyon yapmayız.

Derinlik ve çap, ekilecek donatının çapına ve üreticinin verdiği ankraj derinliğine göre belirlenir; gözle "yeter bu kadar" denmez. Kartuşlu sistemlerde karışım burnunun ilk kısmını israf edip düzgün karışan malzemeden sonra dolduruyoruz; deliği dipten yukarı doğru, hava boşluğu kalmayacak şekilde besliyoruz. Isparta'nın soğuğunda kür süresi belirgin şekilde uzar; kış işlerinde kartuşları soğukta bekletmiyoruz ve donatıya yük binmeden önceki bekleme süresini uzun tarafından tutuyoruz.

Burada da taşıyıcı eleman kuralı geçerli: mevcut bir kolona, kirişe ya da perdeye filiz ekilecekse, ekim düzenini ve derinliğini proje müellifi ya da yapı denetim belirler. Biz uygulamayı yaparız, karar veren taraf olmayız.

Eskişehir'den Isparta'ya çalışma düzenimiz ve fiyat neye göre çıkıyor

Yolu dürüstçe yazayım: Isparta'ya Eskişehir'den, Afyonkarahisar üzerinden geliyoruz. Bu, sabah erken çıkıp gün içinde sahaya varmak demek. O yüzden Isparta işlerini tek delik için değil, bir günlük ya da birkaç günlük program halinde planlıyoruz. Aynı binada veya yakın çevrede biriken işleri tek gelişte toplamak iki taraf için de daha mantıklı. Tek kalemlik küçük işlerde, o bölgeye başka bir iş için gideceğimiz tarihi bekleyip programa eklemeyi öneriyoruz.

Fiyat konusunda net olalım: bu sayfada rakam yazmıyoruz, çünkü rakam işin kendisine bakmadan verildiğinde yanlış olur. Teklifi oluştururken baktığımız kalemler şunlar:

• Delik çapı, derinliği ve adedi; kesimde ise kesim metrajı ve kesit kalınlığı.
• Beton sınıfı ve donatı yoğunluğu — bol donatılı kesit hem süreyi hem uç tüketimini artırır.
• Erişim şartları: kaçıncı kat, iskele ya da platform gerekiyor mu, makine ve ekipman o noktaya nasıl taşınacak.
• Sahada su ve yeterli elektrik var mı, yoksa jeneratör ve su temini gerekiyor mu.
• Çalışma zamanı: gündüz mü, iş yerinin kapalı olduğu saatler mi, hafta sonu mu.
• Molozun ve çıkan karot parçalarının tahliyesi kimin sorumluluğunda.
• Eskişehir-Isparta arası yol ve gerekiyorsa konaklama; iş birkaç güne yayılıyorsa bu kalem toplam içinde erir, tek küçük işte oransız kalır.

Bu kalemler netleştiğinde telefonda ya da fotoğraf üzerinden makul bir aralık söyleyebiliyoruz; kesin teklifi yerin görülmesinden ya da ölçülü bilgi geldikten sonra veriyoruz. Sahada beklenmedik bir durum çıkarsa işi durdurup önce sizi arıyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Isparta'da sürekli bir ekibiniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir ve Isparta'da şubemiz bulunmuyor. İşlere Eskişehir'den ekiple ve ekipmanla geliyoruz. Bunu baştan söylüyoruz; buna karşılık tarihi netleştirdiğimizde o gün sahada oluyoruz.

Kaç mm'ye kadar karot deliyorsunuz?

Yaygın olarak 52 mm ile 600 mm arasındaki çaplarda çalışıyoruz. Küçük çaplarda tesisat ve ankraj delikleri, büyük çaplarda baca, şaft ve kanal geçişleri ağırlıkta. Çapı, geçecek borunun dış ölçüsü ile yalıtım ve montaj payını toplayıp belirliyoruz.

Kolonda delik açtırabilir miyim?

Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan kolon, kiriş ve taşıyıcı perdede iş yapmıyoruz. Onaylı bir detay geldiğinde delik yerini, çapını ve derinliğini o detaya göre uyguluyoruz. Onay yoksa alternatif güzergâh arıyoruz, bulunamıyorsa işi almıyoruz. Dolgu duvar ve döşemede durum farklıdır; orada da donatı taraması yaparak ilerliyoruz.

Kışın Isparta'da su donuyor, yine de çalışabiliyor musunuz?

Çalışıyoruz ama düzen değişiyor. Suyu tanktan ılık besliyoruz, ara verdiğimizde hortumları boşaltıyoruz, gün sonunda hattı tamamen tahliye ediyoruz. Suya kimyasal katmıyoruz. Ankraj ve filiz işlerinde soğukta kür süresi uzadığı için bekleme süresini uzun tarafından alıyoruz; bu, işin bir güne sığmamasına yol açabiliyor.

Beton dayanım deneyi için numune karotu da alıyor musunuz?

Alıyoruz, ama bu tesisat deliğinden farklı bir iştir. Korunması gereken şey delik değil, çıkan beton silindiridir; donatısız bölge seçilir, baskı ve su ayarı numune kırılmayacak şekilde yapılır, alınan yer işaretlenir. Numunenin nereden ve kaç adet alınacağına yapı denetim ya da laboratuvar karar verir; biz o talimatı uygularız.

Delik açılırken toz ve çamur olacak mı, temizliği kim yapıyor?

Sulu karotta toz yerine çamur çıkar. Kapalı ve kullanılan mekânlarda halka toplayıcı ve vakumla çalışır, çevreyi önceden koruruz; çıkışın altını kapatarak alt kata damlamayı engelleriz. Çalışma alanının toparlamasını yaparız. Molozun binadan tahliyesi ise ayrı bir kalemdir; kimin üstleneceğini teklif aşamasında yazıyoruz.