Gaziantep Yapısal Güçlendirme

Gaziantep'te bir güçlendirme şantiyesine girdiğimizde elimizde çizim tahtası olmaz; karot makinesi, duvar testeresi, donatı tarama cihazı, hortum ve su kovası olur. Kolonun mantosu kaç santim olacak, yeni perde nereye eklenecek, hangi çapta donatı hangi aralıkla ekilecek — bunlar statik proje müellifinin ve yapı denetimin kararıdır. Bizim işimiz o kararın betona işlenmesi: projede gösterilen deliği doğru çapta ve derinlikte, mevcut donatıyı kesmeden açmak; kaldırılacak beton parçasını çevresini örselemeden ayırmak; ankraj deliğini enjeksiyondan önce gerçekten temizlemek.

Bu sayfada Gaziantep'te yapısal güçlendirme işlerinin içinde üstlendiğimiz kalemleri anlatıyorum: karot delme, beton kesme, duvar açma, kontrollü beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj. Güçlendirme projesi çizmiyoruz, statik hesap yapmıyoruz. Yaptığımız iş kesim ve delme tarafı; bu tarafın kendine göre bir tekniği, bir sırası ve bozulduğunda geri dönüşü olmayan hataları var. Yanlış yerden vurulmuş bir delik, kesilmiş bir etriye ya da temizlenmemiş bir ankraj deliği, üstüne ne kadar iyi bir proje yazılırsa yazılsın o güçlendirmeyi zayıflatır. Bir şeyi de baştan söyleyeyim: merkezimiz Eskişehir, Gaziantep'te şubemiz ve şehirde sürekli duran bir ekibimiz yok.

Taşıyıcı elemana dokunmadan önce: proje, onay ve keşif

Kolon, kiriş, taşıyıcı perde ve döşemede statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan iş yapmıyoruz. Bu bizim için pazarlık konusu değil. "Küçücük bir delik", "sadece köşesini alacaksınız" diye gelen talepleri de aynı yere bağlıyoruz: taşıyıcıysa, kağıdı olmadan makineyi çalıştırmıyoruz. Dolgu duvar, bölme duvar, şap, grobeton gibi taşıyıcı olmayan elemanlarda durum farklı. Ama bir binanın güçlendirmesi söz konusuysa zaten ortada proje vardır; biz o projenin ekindeki delik ve kesim planına bakarak çalışırız.

Keşfi çoğu zaman uzaktan başlatıyoruz. Gaziantep'ten arayan müteahhit ya da mülk sahibinden istediklerimiz sabit: ilgili paftalar, ankraj ve filiz detayı, elemanın fotoğrafı, kat planı. Bunlara bakınca kaç delik, hangi çap, hangi derinlik ve hangi ekipman gerektiğini büyük ölçüde çıkarabiliyoruz. Yerinde görülmesi şart kalan noktaları — kat yüksekliği, makine giriş yolu, elektrik ve su durumu — video ile çözüyoruz. Sekiz yüz kilometreden sonra sürpriz pahalıya patlar.

Donatı taraması ve delik düzeninin sahada işaretlenmesi

Güçlendirme işlerinde delik sayısı fazladır ve hepsi mevcut donatının arasından geçmek zorundadır. Projede filizler düzgün bir grid halinde çizilir, ama gerçek yapıda etriyeler ve boyuna donatılar o gridi umursamaz. Bu yüzden makineyi kurmadan önce yüzeyi donatı tarama cihazıyla tarıyor, bulduğumuz demirleri tebeşirle çiziyoruz. Çıkan resim çoğu zaman projedeki düzenle birebir uyuşmaz; o zaman deliği demirin arasına kaydırırız.

Kaydırma keyfi değildir. Delik ekseni projede verilen aralıktan sapacaksa, kaç santim kaydığını ve nedenini yazılı paylaşır, kararı proje müellifine bırakırız. Bir etriyeyi kesmenin sonucu, iki delik arasındaki mesafeyi bir tur değiştirmenin sonucundan çok daha ağırdır. Kolon köşelerinde ve yoğun donatılı bölgelerde tek okumaya güvenmiyor, iki farklı yönde tarama yapıp örtüşen sonuca bakıyoruz.

Delme sırasında da dinliyoruz. Karot ucu demire değdiğinde ses değişir, ilerleme yavaşlar, çıkan çamurun rengi koyulaşır ve içinde metal talaşı belirir. Bu işaretlerden ikisi aynı anda geldiyse makineyi durdururuz. Körü körüne bastırmak, demiri koparmak ya da soketi yakmak demektir.

Filiz ekme ve kimyasal ankraj: deliğin temizliği işin yarısıdır

Güçlendirme şantiyelerinde en çok yaptığımız iş filiz ekimi; yeni perdenin veya manto donatısının mevcut betona bağlanması için açılan deliklerden bahsediyorum. Burada işin görünen kısmı delmek, asıl belirleyici kısmı ise deliği temizlemek. Uyguladığımız sıra şu:

• Delik, projede verilen çap ve derinlikte açılır. Çap, ekilecek donatıya ve kimyasalın kendi tablosuna göre belirlenir; "yaklaşık olsun" diye büyütülmez.
• Derinlik, delik içine sokulan işaretli çubukla tek tek ölçülür; gözle tahmin edilmez.
• Toz basınçlı hava ile dipten dışarı üflenir, delik çapına uygun tel fırça ile fırçalanır, sonra tekrar hava verilir. Bu hava-fırça-hava döngüsünü delik gerçekten temiz kalana kadar tekrarlarız.
• Islak delme yapıldıysa ve içeride çamur kaldıysa kimyasal tutmaz; deliğin kuruması beklenir.
• Kartuş, statik karıştırıcı ucu takılı olarak ve ilk gelen karışımsız kısım atılarak kullanılır. Enjeksiyon dipten başlar, uç yavaşça geri çekilerek boşluk bırakmadan doldurulur.
• Donatı hafif döndürerek yerleştirilir, delik ağzından kimyasalın taşması beklenir. Taşmıyorsa delik tam dolmamıştır.
• Kür süresi dolana kadar donatıya yük binmez, sallanmaz, üstüne kalıp bağlanmaz.

Bu işin bir de mevsim tarafı var. Gaziantep'in yazında beton yüzey sıcaklığı yükselir ve epoksi esaslı kimyasalların işlenebilir süresi kısalır; kartuşu güneşin altında bekletirseniz karışım karıştırıcı ucun içinde donmaya başlar. Bu yüzden kartuşları gölgede tutuyor, sıcak saatlerde küçük partiler halinde çalışıyoruz. Kışın tersi olur: sıcaklık düştükçe kür süresi uzar ve "nasılsa tuttu" deyip erken yük vermek en sık yapılan hatadır. Kür süresini üreticinin sıcaklığa göre verdiği tablodan okuyup sahaya not düşüyoruz.

Karot delme: soket, segment, su soğutma ve çamur yönetimi

Makineyi sabitlemek işin en çok atlanan kısmı. Karot sehpasını ya dübelle ya vakumla bağlarız; vakum ancak pürüzsüz ve sağlam yüzeyde işe yarar, güçlendirme öncesi yıpranmış bir kolon yüzeyinde genelde dübelli sabitleme gerekir. Sehpa oynarsa delik eksenden kaçar, soket sıkışır, delik ağzı patlar. Tavan deliklerinde sabitlemenin yanına ayrıca destek koyarız.

Segment seçimi betona göre değişir. Sert ve iri agregalı betonda daha yumuşak matrisli segment kullanılır ki elmas taneleri sürekli açığa çıksın; aşındırıcı, gevşek betonda ise sert matris gerekir, yoksa soket erken tükenir. İlk deliği bir tür test olarak görüyoruz: ilerleme hızı, çamurun kıvamı ve segmentin davranışı betonun ne olduğunu söyler, gerekirse ikinci delikte soketi değiştiririz. Parlayıp kesmeyi bırakan sokete zorla bastırmak yerine aşındırıcı blokla bileriz.

Su tarafı, özellikle dolu binalarda işin en hassas kısmı. Karot suyu soğutma ve talaş tahliyesi için şart, ama kontrol edilmezse alt kata iner. Düzenimiz şu: delik ağzına su toplama halkası, halkadan vakumlu makineye giden hortum, zeminde bant ve süpürgelik seti, altta çamur kovası. Döşeme delerken alt katın tavanı bizim sorumluluğumuzdadır; delik çıkışına altından kontrplak takoz koyar, hem beton koparmasını hem suyun serbest akmasını engelleriz. Çıkan çamuru kanalizasyona vermiyoruz, çöktürüp katı kısmını moloz olarak çıkarıyoruz. Su verilemeyen yerlerde — dolu ofis, pano yakını, kaplaması sökülmemiş daire — toz emiş üniteli kuru sistemle çalışırız; kuru çalışma daha yavaştır ve soketi daha çabuk tüketir, bunu baştan söylüyoruz.

Beton kesme, duvar açma ve kontrollü boşaltma

Güçlendirmede yalnız delik açılmaz; çoğu projede önce bir şeylerin kaldırılması gerekir. Yeni perdenin oturacağı dolgu duvarın sökülmesi, döşemede açılacak boşluk, temel takviyesi için kesilecek grobeton, çelik elemanın geçeceği bölümün alınması gibi. Yöntem elemanın kalınlığına ve erişime göre değişir: duvar testeresiyle düz ve derin kesim, elmas telle büyük kesitlerin ayrılması, el tipi kesme ile ince duvar ve şap.

Burada en kritik konu aşırı kesimdir. Daire testere köşeye geldiğinde disk, görünen kesim hattının ötesine kadar betonu keser; normal bir yıkımda bu kimsenin umurunda olmaz, ama kalacak taşıyıcı elemanın dibinde bunun anlamı, kesitin içine girmiş görünmez bir kesiktir. Bu yüzden köşeleri diskle sonuna kadar götürmüyor, son bölümü elmas tel veya el aletiyle tamamlıyoruz. Kesim hattı kalacak elemana yakınsa hattı geriye çekip aradaki payı kontrollü alıyoruz.

Kırım tarafında tercihimiz bellidir: taşıyıcının dibinde ağır kırıcı kullanmıyoruz, titreşim mevcut betonda çatlak açar ve aderansı bozar. Kesip almak mümkünse keseriz; kırmak zorundaysak küçük ekipmanla, parça parça ve kesim hattıyla sınırlandırarak ilerleriz. Kaldırılan parçanın ağırlığı ve nasıl indirileceği kesimden önce planlanır.

Teslimde baktığımız şeyler: delik eksenlerinin işaretlenen noktaya göre sapması, derinliklerin tek tek ölçülmüş olması, delik ağızlarında kopma bulunmaması, kalacak elemana taşan kesik olmaması ve alanın çamurdan arındırılmış olması. Sapma varsa saklamıyoruz; hangi delikte ne kadar kaydığını yazıp veriyoruz, o bilgi projeyi yürüten mühendisin işine yarar.

Eskişehir'den Gaziantep'e nasıl geliyoruz

Merkezimiz Eskişehir. Gaziantep arası karayoluyla sekiz yüz kilometrenin üzerinde; ekip ve ekipmanla bu yol tek günde gidilip dönülecek bir mesafe değil. Bunu saklamanın anlamı yok, çünkü çalışma düzenimizi doğrudan belirliyor.

Pratikte şöyle işliyor: bölgeye, tek seferde birkaç gün sürecek hacimdeki işler için çıkıyoruz. Bir apartman güçlendirmesindeki toplu filiz ve ankraj işi, bir fabrikada makine temeli ve döşeme geçişleri, bir binanın kesim ve boşaltma kalemleri gibi. İki üç delik için o yolu gitmek kimseye mantıklı gelmez; böyle bir talep geldiğinde bunu açıkça söylüyoruz. Şahinbey, Şehitkamil, Oğuzeli, Nizip tarafında iş varsa aynı dönemdeki işleri birleştirmeye çalışıyoruz.

Yola çıkmadan önce netleştirdiğimiz saha koşulları var: trifaze elektrik var mı yoksa jeneratör mü getireceğiz, su nereden alınacak, makinelerin kata çıkışı nasıl olacak, çalışma saatleri kısıtlı mı, çamur ve moloz nereye boşaltılacak. Yaz sıcağında öğle saatlerinde saha temposunun düştüğünü de programa katıyoruz; erken başlayıp sıcak saatte hazırlık ve temizlik işlerine geçmek gün sonunda daha fazla delik bitirmemizi sağlıyor.

Fiyat nasıl hesaplanır

Bu sayfada rakam bulamayacaksınız, çünkü herkese aynı şekilde uygulanan bir listemiz yok ve olmayan bir listeyi uydurup sonra "şartlar değişti" demek istemiyoruz. Bunun yerine fiyatın hangi kalemlerden çıktığını yazıyorum:

• Metraj: Karot ve filizde delik çapı, derinliği ve adedi; kesimde hattın uzunluğu ile elemanın kalınlığı. Bu ikisi işin iskeletidir.
• Donatı yoğunluğu: Yoğun donatılı kesitte ilerleme yavaşlar, soket ömrü kısalır.
• Beton ve agrega sertliği: Sert agrega segment tüketimini artırır, süreyi uzatır.
• Erişim ve kurulum: Tavan delme, platform gerekmesi, dar hacim, makinenin kata taşınması. Aynı delik zeminde başka, tavanda başka süre alır.
• Islak mı kuru mu, hangi saatte: Toz emişli kuru çalışma daha yavaş ilerler; dolu bina, site kısıtı, gece veya hafta sonu çalışma da süreye yansır.
• Ulaşım ve konaklama: Mesafe, ekipman taşıma ve ekibin sahada kaldığı gün sayısı. Bu kalem iş hacmi büyüdükçe toplam içinde küçülür.
• Atık: Çamurun çöktürülmesi ve molozun sahadan çıkarılması sizde mi bizde mi.

Gerçekçi bir hesap için gereken minimum bilgi: hangi eleman, kaç adet delik, hangi çap ve derinlik ya da kaç metre kesim, hangi kat ve elinizdeki proje paftası. Bunlar olmadan verilen sayı tahmindir, sahada değişir.

Sık Sorulan Sorular

Gaziantep'te şubeniz veya sabit ekibiniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir ve başka illerde şubemiz bulunmuyor. Gaziantep'e ekip ve ekipmanla gidiyor, iş süresince sahada kalıyoruz. Bunu baştan yazıyoruz ki "yarım saatte geliriz" beklentisi oluşmasın; programı birlikte planlıyoruz.

Kolonuma karot deliği açabilir misiniz?

Statik proje ya da yapı denetim onayı varsa evet, yoksa hayır. Kolon, kiriş, taşıyıcı perde ve döşeme yükü taşıyan elemanlardır; buralarda açılacak deliğin yeri, çapı ve derinliği mühendislik kararıdır. Onaysız gelen taleplerde işi almıyoruz.

Filiz ekiminde deliğin temizliği gerçekten bu kadar önemli mi?

Evet, en belirleyici adım o. Delik dibinde kalan toz veya çamur, kimyasal ile beton arasına ince bir tabaka gibi girer ve çekme dayanımını düşürür. Delik doğru çapta ve derinlikte açılmış olsa bile temizlenmediyse ekilen donatı beklenen yükü taşımaz.

Islak kesimde alt komşuya su iner mi?

Kontrol edilirse inmez. Delik ağzında su toplama halkası ve vakumlu tahliye kullanıyor, zemini bantlıyor, döşeme geçişlerinde alt yüze takoz koyuyoruz. Yine de dolu binada risk sıfır değildir; kritik noktalarda alt katın haberdar edilmesini istiyoruz. Suya hiç izin verilemeyen yerlerde kuru sisteme geçiyoruz.

Delerken donatı kesilirse ne olur?

Kesitin taşıma kapasitesi düşer; bu da güçlendirme için yapılan işin bir kısmını boşa çıkarabilir. Önlemek için delik öncesi tarama yapıyor, delme sırasında ses, ilerleme ve çamur rengindeki değişimi izliyoruz. Demirle karşılaşınca duruyor, delik yerini kaydırıyor ve kaydırmayı proje müellifinin bilgisine sunuyoruz.

Telefonda net fiyat söyleyebilir misiniz?

Delik adedi, çap, derinlik, eleman türü, kat ve erişim bilgisi elimize geçmeden söylenen her sayı tahmin olur. Bu bilgileri fotoğraf ve proje paftasıyla gönderdiğinizde metrajı çıkarıp kalem kalem yazılı veriyoruz. Sahada koşul değişirse neyin değiştiğini de yazılı bildiriyoruz.

Küçük bir iş için Gaziantep'e gelir misiniz?

Genelde gelmiyoruz; ulaşım ve konaklama kalemi küçük işte toplamı mantıksız hale getiriyor. Ancak aynı dönemde bölgede başka işimiz varsa ya da birden fazla küçük işi birleştirebiliyorsak değerlendiriyoruz. Uygun olmadığında bunu doğrudan söylüyoruz, boş yere program vermiyoruz.