Hatay Yapısal Güçlendirme

Askarot İnşaat olarak Hatay'da yapısal güçlendirme işlerinin kesme ve delme kalemlerini yapıyoruz. Bunu baştan ayırayım: binanın nasıl güçlendirileceğine karar veren, kesit hesabını yapan, ankraj derinliğini ve filiz aralığını çizime yazan taraf biz değiliz. Biz çizim hazır olduktan sonra sahaya giren ekibiz. Projede hangi elemana kaç adet, kaç çapında ve ne derinlikte delik açılacağı yazıyorsa; o deliklerin doğru noktadan ve doğru geometride açılması, içinin kurallı temizlenmesi, kimyasalın boşluk bırakmadan basılması bizim işimiz. Yeni bir elemanın oturacağı yerin duvardan ve betondan arındırılması, komşu betonu örselemeden kesilmesi de bize düşer.

Hatay'da Antakya, Defne, İskenderun, Dörtyol, Payas, Kırıkhan, Reyhanlı, Samandağ, Belen, Arsuz, Altınözü ve Erzin hattından güçlendirme kapsamlı kesim-delme talebi alıyoruz. 2023 depremlerinden sonra ildeki yapı stoğunun elden geçirilmesi bu işin hacmini artırdı, ama asıl değiştirdiği şey saha disiplini oldu: karşımıza çıkan bina kimi zaman tamamen boşaltılmış, kimi zaman hasar şüphesiyle takip edilen, kimi zaman da içinde insan yaşarken müdahale edilen bir yapı. Üçünün ekipman listesi de çalışma saati de birbirinden farklı.

Hatay'da güçlendirme sahasına neyi, neden götürüyoruz

Güçlendirme şantiyesine tek bir makineyle gidilmez ve işin kapsamı çıkmadan araca ekipman yüklemiyoruz; 900 kilometreye yakın bir yolun ucunda eksik kalan parça günlerin kaybı demek. Filiz ve ankraj ağırlıklı işte darbeli deliciler, çapa göre ayrılmış uç takımı, derinlik mastarı, kompresör, delik çaplarına eşlenmiş tel fırça seti ve enjeksiyon tabancaları öne çıkar. Yeni eleman yeri açılacaksa sehpalı karot, elmas diskli duvar testeresi, halat kesme düzeneği ve hidrolik ünite listeye girer.

Ekipman kararını üç şey belirliyor: elemanın kalınlığı, donatı yoğunluğu ve sahaya ne kadar makine sokabildiğimiz. Antakya'nın dar sokaklı dokusunda ya da bodruma inen sıkışık bir merdivende hidrolik üniteyi ve karot sehpasını taşımak başlı başına planlama işi. Erişim dar ise büyük makineyi zorlamak yerine aynı işi daha küçük ekipmanla, daha uzun sürede yapıyoruz; teklifte bu süre farkı baştan yazılır. Üç fazlı besleme yoksa jeneratör de listeye girer.

Projedeki delik listesini betona aktarmak: aplikasyon ve donatı tarama

Bir güçlendirme projesinde delik sayısı yüzlerle ifade edilir ve her biri belirli bir noktaya aittir. İşe delme ile değil aplikasyonla başlıyoruz: aks ve kot bilgisi projeden alınır, lazer ve iple hat çekilir, delik noktaları yüzeye tek tek işaretlenir. İşaretleme bitince tabloyu fotoğraflayıp iş sahibiyle paylaşıyoruz; delinmemiş bir yanlış işaret silinir, delinmiş bir yanlış delik silinmez.

İşaretlenen her nokta delmeden önce donatı tarama cihazından geçer. Amaç basit: güçlendirmeye geldiğimiz elemanın mevcut donatısını kesmemek. Kolonun etriyesini ya da perdenin düşey donatısını koparmak, kapasitesini artırmak için gelinen elemanı zayıflatmak olur. Tarama sonucunda donatı yeri ve paspay derinliği yüzeye çizilir, delik noktası toleransı içinde kaydırılır. Kaydırma toleransın dışına taşacaksa karar bize ait değildir; fotoğraflayıp müellife soruyor, yazılı cevabı beklemeden delmiyoruz.

Taşıyıcı elemanda kâğıtsız iş yapmıyoruz. Kolon, kiriş, taşıyıcı perde ve temelde kesim, karot, filiz ekme veya ankraj için elimizde statik proje ya da yapı denetim onayı olmak zorunda. Yanlış yerden açılmış tek bir delik, o elemanın kesitini kalıcı düşürür. Projesi olmayanı önce statik proje müellifine yönlendiriyoruz; taşıyıcı olmayan bölme duvarlarda iş tanımı yeterli.

Elmas seçimi: uç ve segment kararı Hatay betonuna göre değişir

Kesme ve delme işinin görünmeyen tarafı elmas seçimidir ve bu seçim sahadan sahaya değişir. Segment, elmas tanesini tutan metal matristen oluşur ve matris sertliği betonun karakteriyle ters çalışır: sert, az aşındırıcı betonda yumuşak matris gerekir ki matris aşınsın ve yeni tane yüzeye çıksın; iri ve aşındırıcı agregalı betonda ise sert matris gerekir, yoksa segment gereğinden hızlı erir.

Hatay'da tek bir beton karakteri yok; farklı yıllarda ve farklı agrega kaynağıyla dökülmüş yapılarla karşılaşıyoruz. Bu yüzden ilk deliği tanı deliği gibi ele alıyoruz: ilerleme hızı, sesin tonu, çıkan çamurun rengi ve segmentin ısınması betonun ne olduğunu söyler. İlerleme aniden yavaşlayıp ses değişiyorsa donatıya girilmiştir; elmas uç donatıyı keser ama devir ve baskı ayarlanmazsa hem uç yanar hem delik ağzı bozulur. Güçlendirme işlerinde donatı yoğun olduğundan, donatı kesmeye uygun karışımdaki uçlarla çalışmak sarfiyatı da süreyi de düşürüyor.

Baskı, devir ve su debisi birbirine bağlı üç ayardır; fazla baskı elması gömer, az baskı segmenti parlatır, ikisinde de kesme durur. Bu dengeyi operatörün eli kurar.

Filiz ve ankraj deliğinde kaliteyi belirleyen üç başlık

Güçlendirme sahasında en çok yaptığımız iş filiz ekme ve kimyasal ankraj. Filiz ekmede yeni dökülecek elemanı mevcut yapıya bağlayan donatı betona ekilir; kimyasal ankrajda çelik bir eleman veya plaka betona tespit edilir. Uygulama mantığı ortak; sahada sonucu belirleyen kısmı üç başlıkta topladım.

Çap, derinlik ve doğrultu

Delik çapı, ekilecek donatı çapına ve kimyasalın teknik föyüne göre belirlenir. "Bol olsun, rahat girsin" diye çap büyütmüyoruz; fazla boşluk hem sarfiyatı hem aderans davranışını değiştirir. Derinlik projedeki gömme boyu kadardır ve matkap ucuna sarılan bantla değil derinlik mastarıyla kontrol edilir; sahada birkaç santim eksik açılmış bir delik, sonradan hiçbir testin telafi edemeyeceği bir eksiktir. Delik yüzeye dik olmalıdır, eğik delik kimyasalın çeper boyunca eşit dağılmasını engeller. Delik ağzının kırılmaması da önemli; ağzı çatlamış delikte kimyasal sızar ve dolum eksik kalır.

Temizlik

Deliğin içinde kalan beton tozu, kimyasal ile beton çeperi arasına giren bir ara tabakadır ve tutuşu doğrudan düşürür. Üreticinin talimatına göre üfle - fırçala - üfle döngüsünü uyguluyoruz: basınçlı hava ile dibe kadar üfleme, delik çapına uygun tel fırça ile çeper ovma, sonra tekrar üfleme. Fırça çapı deliğe göre küçükse yalnızca ortadaki toz gider, çeper temizlenmez. Islak delik ayrı bir başlıktır; her kimyasal su bulunan delikte onaylı değildir. Kıyı hattında ya da bodrumda nemli betonla karşılaştığımızda ürün föyüne bakıp uygun olmayanı kullanmıyoruz.

Dolum ve bekleme

Enjeksiyonu delik dibinden başlatıp geri çekerek yapıyoruz ki hava cebi kalmasın; derin deliklerde uzatma hortumu kullanılır. Donatı yerleştirildiğinde çevresinden fazlalığın taşması, deliğin dolduğunun basit göstergesidir. Kür süresi dolmadan o donatıya yük bindirilmez. Hatay'ın sıcak yazında kimyasalın işlenebilir süresi kısalır, kışın ve gölge cephede kür yavaşlar; ikisinde de föydeki sıcaklık tablosuna göre çalışıyoruz. Tutuşun kanıtı gözle değil çekme testiyle alınır.

Yeni perde ve çelik takviye için kesim: disk mi halat mı

Güçlendirme projelerinin çoğunda mevcut yapıya yeni bir betonarme eleman ekleniyor ya da çelik bir takviye sistemi kuruluyor. İkisinde de önce yer açılması gerekir: hat üzerindeki duvarın kaldırılması, döşemede geçiş boşluğu açılması, temele inen kısımda beton alınması. Kesim hattını projeden alıp lazer ve iple aplike ediyoruz; hat birkaç santim kayarsa üst katla hizası bozulur ve bedeli sonraki imalatlarda ödenir.

Diskli testere hızlıdır ve düz uzun hatlarda tercih edilir, ancak kesim derinliği disk çapına bağlıdır. Kalın kesitlerde ve özellikle köşelerde halata geçiyoruz; halat derinlik sınırını kaldırır ve köşede kalması gereken betonda görünmeyen bir kesik bırakmaz. Risk iki yönlüdür: az kesersen parça yerinden çıkmaz, kırıcıyla zorlarsın ve o darbe komşu betonda çatlak bırakır; fazla kesersen kalması gereken kesite zarar verirsin.

Ayrılan parçanın nasıl indirileceği kesimden önce planlanır; parça ağırlığı, askı noktası ve tahliye güzergâhı hazır değilse parçayı serbest bırakmıyoruz. Hasar şüphesi bulunan bir binada kırıcı darbesi mevcut çatlakları büyütebileceği için, kırım gereken yerde önce elmasla kesip parçalara ayırıyoruz. Açımların sırası ile geçici destek ve payanda kararı proje müellifine aittir.

Yeni betonun mevcut betona yapışması için bağlantı yüzeyi pürüzlendirilir; sıva ve zayıf şerbet tabakası alınır. Burada da bir ölçü var: pürüzlendirirken mevcut donatının paspayını gereğinden fazla sıyırmak, nemli ortamda korozyona kapı açar. Yeni elemanın donatısını bağlamak, kalıbını kurmak ve betonunu dökmek kapsamımızda değil; biz yeri ölçüsünde açar, yüzeyi hazırlar, ankrajı yapar ve sahayı teslim ederiz.

Su, çamur, elektrik ve tuzlu nem: sahanın altyapı gerçeği

Elmas kesim ve karot delmede su hem ucu soğutur hem kesme çamurunu dışarı taşır. Su kesildiği anda segment parlar, kesmeyi bırakır ve uç yanar; bu yüzden şebeke basıncına güvenmeyip depo ve pompayla kendi devremizi kuruyoruz. Suyun geldiği yerde çamur da gelir: üst katta açılan bir delikten sızan çamurlu suyun alt komşunun tavanında leke bırakması klasik bir olay. Çalışma alanına bariyer çekiyor, kesim hattı boyunca su toplama kanalı açıyor, suyu vakumla topluyoruz. Suyun kullanılamayacağı iç mekân işlerinde toz emici üniteli ekipmana geçiyoruz.

İskenderun, Payas, Dörtyol, Arsuz ve Samandağ tarafında ek bir konu var: deniz etkisiyle gelen tuzlu nem, paspay yeterli değilse donatıya ulaşıp korozyon başlatır. Bunun işimize etkisi doğrudan: ankraj ya da filiz açacağımız bölgede beton gevşemiş veya dökülmüşse o tabakaya tespit yapılmaz; zayıf kısım temizlenir ve gömme boyu sağlam kesit içinde ölçülür. Yüzeydeki çürük tabakayı derinlik hesabına katmak, kâğıtta tutan ama sahada tutmayan bir ankraj üretir. Soğutma suyunda tuzlu su kullanmıyoruz.

Eskişehir'den Hatay'a çalışma takvimi ve bedelin kalemleri

Açık yazayım: merkezimiz Eskişehir'dir, Hatay'da şubemiz ya da sürekli orada duran bir ekibimiz yok. Başka illerde şube açmadık; işe ekip ve ekipmanla gidiyoruz. Eskişehir ile Hatay arası karayoluyla yaklaşık 900 kilometre; "bugün arayın yarın sabah oradayız" denecek bir mesafe değil. Yola çıkmadan önce iş tanımını netleştirir, gerçekçi bir tarih veririz.

Bu düzen planlamayı da belirliyor. Hatay'a bir kez gidildiğinde işin bütününü bitirecek şekilde program yapıyoruz; ekip sahada birkaç gün kalır. Aynı bölgedeki birden fazla işi tek takvime toplamak hem süreyi hem yol yükünü makul hale getirdiği için Hatay'daki müteahhit ve proje ofisleriyle takvim üzerinden konuşmayı tercih ediyoruz.

Bedele gelince: bu sayfada rakam yazmıyorum, çünkü yerinde görülmemiş bir işe verilen rakam ya sizi ya bizi yanıltır. Hesabın hangi kalemlerden çıktığını yazayım. Filiz ve ankrajda delik adedi, çap, gömme derinliği, kimyasalın cinsi ve sarfiyatı, çalışma yüksekliği. Kesimde eleman kalınlığı, toplam kesim uzunluğu, diskle mi halatla mı yapılacağı, donatı yoğunluğu ve agrega sertliği. Ortak kalemler: kata çıkarma ve moloz indirme zorluğu, sahada su ve elektriğin bulunup bulunmaması, kısıtlı çalışma saati, toplam iş günü, Eskişehir'den gidiş-dönüş ve konaklama. Beton ne kadar sert ve donatı ne kadar sıksa elmas sarfiyatı o kadar artar; bu da teklife doğrudan giren gerçek bir gider. Projeyi ve saha fotoğraflarını gönderdiğinizde kalemleri metrajlı çıkarır, neyin dahil neyin hariç olduğunu yazılı veririz.

Sık Sorulan Sorular

Hatay'da şubeniz veya sürekli çalışan ekibiniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir'de ve başka illerde şubemiz bulunmuyor. Hatay'a ekip ve ekipmanla gidip iş bitene kadar sahada kalıyoruz. Bu yüzden aynı gün müdahale sözü vermiyoruz; iş tanımı netleştikten sonra gerçekçi bir tarih veriyoruz.

Statik projem yok, kolonuma birkaç filiz ektirebilir miyim?

Hayır. Kolon, kiriş, taşıyıcı perde ve temel gibi taşıyıcı elemanlarda statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan kesim, karot, delme, filiz ekme veya ankraj yapmıyoruz; önce statik proje müellifine yönlendiriyoruz. Taşıyıcı olmayan bölme duvar işleri bu kapsamın dışında.

Güçlendirme projesini siz çizip anahtar teslim yapıyor musunuz?

Hayır. Bizim alanımız kesme ve delme: karot delme, beton kesme, duvar açma, kontrollü beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj. Projelendirme, kesit hesabı ve kalıp-donatı-beton imalatı kapsamımızda değil. Projesi hazır bir şantiyede bu kalemleri devralıp sahayı ölçüsünde teslim ediyoruz.

Delik açarken mevcut donatı kesilir mi?

Amacımız kesmemek. Her nokta donatı tarama cihazından geçirilir ve delik toleransı içinde kaydırılır; tolerans yetmiyorsa müellife soruyoruz. Beklenmedik bir donatıya denk gelinirse durup fotoğraflayarak bildiriyoruz. Kesilen donatının üstünü örtmek bu işteki en tehlikeli alışkanlıktır.

Ektiğiniz filizin tuttuğunu nasıl anlarız?

Gözle anlaşılmaz; tutuşun kanıtı çekme testidir. Müellif veya yapı denetim istediğinde belirlenen sayıda ankraja hidrolik düzenekle test uygulanır ve raporlanır, testin bağımsız bir kuruluşça yapılması işin doğrusudur. Bizim tarafımızdaki güvence süreç kaydıdır: delik derinlikleri, temizlik adımları, kullanılan kimyasal ve bekleme süreleri tutulur.

Bina içinde insan otururken çalışabilir misiniz?

Çoğu durumda evet, ama düzen değişir: kırıcı yerine elmas kesim öne çıkar, su ve çamur için alan kapatılır, gürültülü işler komşularla konuşulan saat aralığına sıkışır. Bu, süreyi uzatır ve teklifte baştan belirtilir. Binanın boşaltılması gerekip gerekmediği ise müellifin ve yetkili kurumun kararıdır.

Telefonda fiyat verebilir misiniz?

Rakam vermiyoruz. Delik adedi, çap, gömme derinliği, kesim uzunluğu, eleman kalınlığı, erişim zorluğu ve süre bilinmeden söylenecek her rakam yanıltıcı olur. Projeyi ve saha fotoğraflarını gönderin; metrajlı, kalemleri ayrıştırılmış yazılı teklif hazırlayalım.