Gaziantep Karot

Gaziantep'e karot makinesiyle gittiğimizde iki şey yanımızda olmak zorunda: işin gerçekten istediği çaptaki elmas uç ve delinecek betonun ne olduğuna dair sağlam bir fikir. İkisi eksikken delmeye başlamak, ucu yakmak ve duvarı boşuna yormaktan başka bir şey getirmez. Biz Eskişehir merkezli çalışıyoruz; Gaziantep'te şubemiz de yerel ekibimiz de yok, şehre iş için özel olarak yola çıkıyoruz. Bu yüzden çıkmadan önce işi telefonda ayrıntısıyla konuşmak zorundayız.

Aşağıda işin sahada nasıl yürüdüğünü yazdık: çap neye göre seçilir, elmas segment hangi betonda nasıl davranır, su ve çamur nasıl yönetilir, donatı nasıl bulunur, hangi elemana dokunulmaz. Gaziantep'ten bizi arayan kişi telefonda ne soracağını bilsin diye.

Gaziantep sahasında karşımıza çıkan iş tipleri

Gaziantep sanayisi ağır basan bir şehir. Gıda, tekstil ve makine üretimi yapan tesislerde işin çoğu fabrika içi geçiyor: yeni makinenin ankraj deliklerinin taban betonuna açılması, basınçlı hava hattının bölme duvarından geçirilmesi, atık su hattının saha betonundan indirilmesi, baca kanalının kabuk duvardan çıkarılması. Bu işlerin ortak yanı, üretim durmadan ya da çok kısa bir duruş penceresinde yapılması. Bize verilen süre çoğu zaman bir hafta sonu ya da bir gece vardiyası oluyor.

Şehir merkezindeki konut ve iş yeri tarafında iş daha çok tesisat kaynaklı: klima bakır ve dren hattı için duvar geçişi, doğalgaz ve şofben bacası, ısı pompası hattı, banyo ve mutfak yenilemesinde döşemeden geçen pis su borusu. Bir de yapı bittikten sonra unutulduğu fark edilen delikler var; kalıp aşamasında boru konmamışsa iş bize düşüyor. Yazı çok sıcak geçen bir şehirde klima ve havalandırma talebinin yoğunluğu bu işlerin sayısını artırıyor.

Üçüncü grup, betondan numune alınması. Bir yapının beton dayanımı laboratuvarda ölçülecekse, numuneyi kurallarına uygun çıkarmak da karot işidir; ama delik açmaktan farklı bir iştir, aşağıda ayrı anlattık.

Çap seçimi: 52 mm ile 600 mm arasında kararı ne belirler

Karotta ilk soru "delinir mi" değil, "kaç milimetreyle delinir"dir. Kullandığımız bant 52 mm ile 600 mm arasında değişir; seçim, deliğin içinden ne geçeceğine bağlıdır.

• 52-82 mm: Klima bakır hattı ve dren, elektrik tavası, veri kablosu, küçük temiz su hattı, korkuluk ve tabela ankrajı için pilot delikler. Makine bu bantta vakum tabanla ya da dübelli sehpayla sabitlenir.
• 100-160 mm: Doğalgaz ve şofben bacası, banyo pis su hattı, havalandırma menfezi, ısı pompası boru grubu. Konut tadilatında en çok istenen bant burası.
• 200-300 mm: Havalandırma kanalı geçişi, döşemeden inen ana pis su kolonu, jeneratör egzoz hattı, kablo kanalları.
• 350-600 mm: Fabrika içi proses borusu, büyük çaplı havalandırma ve saha betonunda geniş boşaltmalar. Makine ağırlaşır; sehpa sabitlemesi ile su debisi kritik hale gelir.

Telefonda çap yerine içinden geçecek borunun çapı ve yalıtım kalınlığı söylenirse doğru ucu biz seçeriz. Çünkü 110'luk boru için 110'luk delik açılmaz; boru serbest geçsin, yalıtım ve sıva payı kalsın diye bir üst kademeye çıkılır. Duvar kalınlığı da uç boyunu belirler; kalın bir kabuk duvarı kısa uçla iki taraftan delmeye kalkışmak, iki deliğin ortada buluşmaması riskini getirir.

Elmas soket ve segment seçimi: beton neyse uç odur

Elmas uçların hepsi aynı görünür, aynı davranmaz. Elmas tanesini tutan metal matris yumuşak ya da sert olabilir ve kural tersinedir; sahada en çok burada hata yapılır: sert, aşındırıcı olmayan betonda yumuşak matris, yumuşak ve aşındırıcı betonda sert matris kullanılır. Yanlış eşleşmede ya elmas açığa çıkmadığı için uç parlar ve kesmeyi bırakır, ya da segment hızla aşınıp uç kısa sürede biter.

Agrega da belirleyici. Sert agregalı dökümlerde ilerleme yavaşlar, elmas tüketimi artar, ucun ömrü kısalır. Daha aşındırıcı karışımlarda ise segment kendini fazla açar ve boşuna aşınır. Gaziantep'e gitmeden yapının kaç yıllık olduğunu, betonun elde mi hazır beton olarak mı döküldüğünü sormamızın sebebi bu; makineyi kurduktan sonra "uç kesmiyor" durumuna düşmemek için yanımıza farklı matriste birden fazla uç alıyoruz.

Duvar tipi de uç seçimini değiştirir. Tuğla, bims ve gaz beton gibi boşluklu malzemelerde segment boşluğa girdiği anda darbe alır; devir düşürülür, baskı azaltılır. Yığma taş duvarda harç ile taşın sertliği farklı olduğundan uç sürekli tempo değiştirir; ilerlemeyi elle hissederek yönetmek gerekir.

Su soğutma ve çamur yönetimi

Karotta su iki iş yapar: segmenti soğutur ve kesilen tozu delikten dışarı taşır. Su kesilirse segment ısınır, elmas tanesi matristen kopar, uç birkaç santimde biter; su fazlaysa bu sefer iş yerini batırırsınız. Doğru debi, delikten çıkan bulamacın rengi ve kıvamıyla anlaşılır.

Gaziantep'in yazı uzun ve sıcak. Yüksek sıcaklıkta bidondaki su ısınır, soğutma kapasitesi düşer; zeminde biriken çamur da hızla kurur, kabuk bağlar ve temizlemesi zorlaşır. Bu yüzden sıcak günlerde su hacmini artırıyor, çamuru kurumadan topluyoruz. Kışın tersi geçerli; donma riski olan cephe işlerinde hortum ve pompa içinde su bırakılmaz.

Çamur yönetiminde standart düzenimiz şu: delik çevresine set çekilir, su ıslak vakumla toplanır, gerekirse duvar dibine hazne kurulur, hassas mekânlarda zemin ve eşya örtülür. Otel odası, ofis katı, market rafı arası gibi yerlerde ıslak çalışmanın hiç kabul edilmediği durumlar olur; oralarda toz toplamalı kuru sistemle çalışılır, ancak kuru sistemin çap ve derinlik sınırı vardır, bunu baştan söyleriz. Su ve elektriğin nereden alınacağı da yola çıkmadan netleşmeli; fabrikada bu sorun olmaz ama boş arsadaki bir yapıda jeneratör ve su tankı planlamak gerekir.

Donatı tarama ve taşıyıcı eleman kuralı

Deliğin yerini müşteri gösterir, ama orasının delinip delinemeyeceğine beton karar verir. Makineyi kurmadan önce bölgeyi donatı tarama cihazıyla geçeriz; amaç demirin yerini, yaklaşık derinliğini ve aralığını görmek. Sonuca göre delik ekseni birkaç santim kaydırılabiliyorsa kaydırılır; çoğu işte bu kaydırma tesisatı etkilemez.

Burada pazarlık konusu olmayan bir kuralımız var: kolon, kiriş, perde ve döşeme gibi taşıyıcı elemanlarda statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delik açmayız, kesim yapmayız. Taşıyıcıda kesilen donatı yerine konmaz. Onay varsa deliğin yeri ve çapı projede ne yazıyorsa öyle uygulanır; biz uygulayıcıyız, statik kararı veren taraf değiliz. Bölme duvar, kabuk duvar ve saha betonu gibi taşıyıcı olmayan elemanlarda bu şart aranmaz.

Taramanın ikinci faydası demir dışındaki sürprizleri azaltmak. Eski yapılarda duvar içinden geçmiş elektrik borusu ya da su hattı çıkabiliyor. Tarama her şeyi göstermez; ama görülebileni görmeden delmekle gördükten sonra delmek arasında ciddi fark var.

Delik kalitesi ve numune karotunun tesisat deliğinden farkı

İyi açılmış bir delikte üç şey aranır. Birincisi cidar düzgünlüğü: iç yüzey pürüzsüz olmalı, koparılmış izi taşımamalı. İkincisi eksen doğruluğu: delik, girdiği taraftaki merkezden çıkış tarafında sapmamalı; sapmanın sebebi genelde sehpanın gevşek sabitlenmesi ya da makineye asılarak baskı uygulanmasıdır. Üçüncüsü çıkış ağzının temizliği: uç arka yüze yaklaşırken baskı azaltılmazsa beton parçası kopar, sıva patlar. Karşı taraf boyalı bir daire duvarıysa bu patlama işi tadilata çevirir; o yüzden çıkışta ilerlemeyi yavaşlatırız.

Numune karotu başka bir iştir. Amaç boru geçirmek değil, betonu bozmadan silindir halinde çıkarmak. Numunenin çapı ve boyu agrega büyüklüğüyle ilişkili bir orana göre belirlenir; çıkan silindir çatlamamış ve yüzeyi düzgün olmalı ki laboratuvarda anlamlı sonuç versin. Alınacak nokta donatıya denk gelmeyecek şekilde seçilir. Kısacası tesisat deliğinde önemli olan deliktir, numune karotunda önemli olan çıkan parçadır. Sonrasında boşluğun uygun tamir harcıyla doldurulması da işin parçasıdır. Hangi noktadan kaç numune alınacağına yapıyı değerlendiren mühendis karar verir; biz o talimatı uygularız.

Beton kesme, duvar açma, kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj

Karot tek başına yetmediğinde diğer yöntemler devreye girer.

• Beton kesme: Duvar ya da zemin testeresiyle düz hatlı kesim; kapı ve pencere boşluğu, döşemede kanal, saha betonunda derz ve dilim kesimi. Kalınlık artınca iki yüzden ya da tel ile kesim gündeme gelir. Kesim de sulu çalışır, aynı çamur düzeni kurulur.
• Duvar açma: Mevcut bölme duvarda kapı veya pencere boşluğu. Doğru yol, boşluğun köşelerine karotla pilot delik açıp aradaki hatları testereyle kesmek ve parçayı kontrollü indirmektir. Kırıcıyla dövmek hem duvarın kalanını çatlatır hem üst kattaki insanı bezdirir.
• Beton kırma: Kesimin mümkün olmadığı, geometrisi düzensiz bölgelerde ve yıkım kısımlarında. Kırma hep en son tercihtir, çünkü titreşim komşu elemanlara yayılır.
• Filiz ekme: Mevcut betona sonradan donatı ekleme. Delik çapı ve derinliği ekilecek donatıya göre belirlenir; delik mutlaka basınçlı hava ve fırça ile toz kalmayacak şekilde temizlenir. Tozlu delikte kimyasal betona tutunmaz.
• Kimyasal ankraj: Makine ayağı, çelik plaka, korkuluk ve konsol bağlantılarında. Kartuşun kür süresi ortam sıcaklığına göre değişir; Gaziantep yazında kür hızlanır, enjeksiyondan sonra çubuğu yerleştirme süresi kısalır. Bunu bilmeden çalışmak çubuğu yarı yolda bırakır.

Filiz ekme ve ankrajda da taşıyıcı eleman kuralı aynen geçerli; taşıyıcıya bağlantı yapılacaksa projesi istenir.

Ekipman parkımız, Eskişehir'den Gaziantep'e çalışma düzeni ve fiyatın nasıl çıktığı

Sahaya çıkarken yanımızda farklı güçte karot motorları, vakumlu ve dübelli sehpalar, 52 mm'den 600 mm'ye kadar uç seti, farklı matrisli yedek uçlar, duvar ve zemin testeresi, kırıcılar, donatı tarama cihazı, su pompası ve ıslak vakum olur. Elektrik ve su yoksa jeneratör ile su deposu da listeye girer. Uzak şehir işinde ekipman eksikliği en pahalı hatadır; en yakın bayiye gidip uç almak gibi bir lüksümüz yok.

Gaziantep, Eskişehir'den 800 kilometreyi aşan bir yol demek. Bu mesafede aynı gün gidip dönmek gerçekçi değil; ekip gece yola çıkar, sabah sahada olur, iş bitene kadar kalır. Bu yüzden tek bir klima deliği için Gaziantep'e ekip göndermek ne bize ne müşteriye yarar. İşi anlamlı kılan tablo şu: aynı yapıda toplanmış çok sayıda delik, bir fabrika duruşuna sığdırılmış toplu iş ya da aynı şehirde birleştirilebilen işler. Böylesi varsa yola çıkarız, yoksa bunu açıkça söyleriz.

Fiyat konusunda buraya rakam yazmıyoruz; her işe uyan bir listemiz yok ve uydurma rakam kimseye fayda getirmez. Onun yerine hesabı belirleyen kalemleri yazalım: delik çapı ve toplam delme metrajı (çap ve derinlik arttıkça elmas tüketimi artar), beton sertliği ve agrega tipi, donatı yoğunluğu, çalışma yüksekliği ile iskele veya platform ihtiyacı, sahada su ve elektrik olup olmaması, ıslak mı kuru mu çalışılacağı, işin mesai içinde mi gece ya da hafta sonunda mı yapılacağı, molozun sahada kalıp kalmayacağı ve mesafeye bağlı ulaşım ile konaklama. Delik listesini çap ve adet olarak verir, yapının tipini ve katını söylerseniz net teklif çıkarırız; bunlar olmadan verilen her rakam tahmindir.

Sık Sorulan Sorular

Gaziantep'te ofisiniz veya sürekli ekibiniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir; Gaziantep'te şubemiz de yerleşik ekibimiz de bulunmuyor, şehre iş için özel olarak geliyoruz. Bunu baştan söylüyoruz, çünkü "yarım saatte oradayız" diyebilecek durumda değiliz.

Tek bir klima deliği için Gaziantep'e gelir misiniz?

Genellikle hayır. Tek deliğe 800 kilometreyi aşan yol eklemek süre ve maliyet olarak müşterinin aleyhine olur. Aynı binada toplanmış birden fazla delik, fabrika duruşuna sığan toplu iş ya da birleştirilebilen işler varsa program yaparız.

Kolona delik açtırabilir miyim?

Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan hayır. Kolon, kiriş, perde ve döşeme taşıyıcı elemanlardır; kesilen donatı yerine konmaz. Onaylı bir proje varsa, deliğin yeri ve çapı projede nasıl tarif edilmişse öyle uygularız.

İşlem sırasında ev ya da iş yeri toz olur mu?

Karot sulu çalıştığı için ortaya toz değil bulamaç çıkar. Bulamacın yayılmaması bizim işimiz: delik çevresine set çekiyor, suyu ıslak vakumla topluyor, gerekirse zemini ve eşyayı örtüyoruz. Suyun kabul edilmediği ortamlarda toz toplamalı kuru sistem kullanılabilir, ancak çap ve derinlik sınırı vardır; hangisinin uygun olduğunu yeri gördükten sonra söyleriz.

Beton içindeki demire denk gelirseniz ne oluyor?

Delmeden önce bölgeyi donatı tarama cihazıyla geçiyor, mümkünse delik eksenini birkaç santim kaydırıyoruz. Kaydırma imkânı olmayan ve taşıyıcı olmayan elemanlarda ince donatı kesilebilir; uçlarımız bunu kaldırır ama ilerleme yavaşlar. Taşıyıcı elemanda onay olmadan devam etmeyiz, iş orada durur.

Numune karotu ile tesisat deliği aynı iş mi?

Değil. Tesisat deliğinde amaç düzgün bir boşluk bırakmak, numune karotunda betondan çatlaksız bir silindir çıkarmaktır. Numunede çap-boy oranı, noktanın donatıdan uzak seçilmesi ve sonrasında boşluğun uygun harçla doldurulması gerekir. Kaç numune alınacağına yapıyı değerlendiren mühendis karar verir.

Metre başı fiyatınız nedir?

Sayfaya rakam yazmıyoruz, çünkü tek bir metre fiyatı gerçeği yansıtmaz. Fiyat; çapa, toplam metraja, beton ve agrega sertliğine, donatı yoğunluğuna, çalışma yüksekliğine, sahada su ve elektrik olup olmamasına, mesai dışı çalışılıp çalışılmayacağına ve mesafeye göre değişir. Delik listesini çap ve adet olarak iletin, yapının tipiyle birlikte değerlendirip net teklif verelim.