Denizli Yapısal Güçlendirme

Denizli'de yapısal güçlendirme işine biz projeci olarak girmiyoruz. Statik hesabı yapan da, mantolama kararını veren de biz değiliz. Bizim işimiz, o projenin kağıt üstünden betona geçtiği yerde başlıyor: yeni perdenin mevcut kolona bağlanacağı filiz delikleri, ankraj çubuklarının oturacağı temiz ve doğru derinlikteki yuvalar, kalınlaştırılacak elemanın etrafından geçecek etriye delikleri, kapatılacak ya da yeni açılacak döşeme boşlukları. Elmas ekipmanla yapılan bu hazırlık işleri kötü yapıldığında, üstüne dökülen betonun ne mukavemeti ne de projedeki bağlantı kapasitesi bir işe yarıyor. Bu sayfada Denizli'de güçlendirme şantiyelerinde tam olarak neyi, hangi ekipmanla ve hangi sırayla yaptığımızı anlatıyorum. Merkezimiz Eskişehir; Denizli'de şubemiz ya da orada sürekli duran bir yerel ekibimiz yok, işi ekipmanla birlikte Eskişehir'den götürüyoruz.

Güçlendirme şantiyesinde bizim payımıza düşen iş

Bir güçlendirme projesi elimize geldiğinde ilk baktığımız yer güçlendirme yöntemi değil, o yöntemin bizden istediği delik ve kesim listesi. Yeni betonarme perde ekleniyorsa mevcut kolon, kiriş ve döşemeye yüzlerce filiz deliği çıkar. Kolon mantolaması varsa döşemeyi delip geçen boyuna donatı delikleri ile etriyenin dönebilmesi için köşe delikleri çıkar. Çelik çerçeve ya da çelik levha uygulaması varsa kimyasal ankraj yuvaları ve plaka hizasında kaçıklığa yer bırakmayan bir delik düzeni çıkar. Temel takviyesi varsa grobeton üstünde çalışılan, suyun biriktiği, çamurun kolay tahliye edilemediği bir ortam çıkar.

Biz bu listeyi çıkardıktan sonra ekipmanı ona göre yüklüyoruz. Denizli'ye giderken karot makinesinin yanına hangi çapta buatların gideceği, kaç metre elmas halat gerekeceği, duvar testeresinin mi yoksa el tipi kesicinin mi yeteceği bu listeden belli oluyor. Yanlış ekipmanla sahaya çıkmak, dört yüz elli kilometre öteye ikinci sefer yapmak demek; o yüzden keşfi ve delik sayımını işin başında yapıyoruz.

Yeni perde ve mantolama için filiz deliklerinin düzeni

Filiz ekme, güçlendirmede en çok tekrar eden iş. Projedeki aralık, çap ve derinlik bizim için pazarlık konusu değil; ancak sahada üç şey sürekli sorun çıkarıyor: delik ekseninin kaçması, derinliğin tutturulamaması ve delik dibinde tozun kalması.

Eksen kaçmasını önlemek için deliklerin yerini önce yüzeyde işaretliyoruz, sonra makineyi sabitleyerek çalışıyoruz. Serbest elle, yani kırıcı-delici ile yapılan filiz deliklerinde çubuk eğri girer; yeni dökülen perdenin donatı düzeni bozulur, paspayı yerinde durmaz. Yatay ve tavan deliklerinde makineyi vakum tabanla ya da dübelli sehpa ile bağlıyoruz. Derinlik için delici üzerinde işaretli mastar kullanıyoruz, gözle tahmin edilmiyor. Projede otuz santimlik ankraj boyu isteniyorsa yirmi dört santim delik, çubuğu taşıyamaz; bunu şantiye şefine haber vermeden derinliği kısaltmak bizim işimiz değil.

Kolon ve kiriş mantolamasında bir de sıralama meselesi var. Etriyenin dönebilmesi için açılan köşe delikleri ile boyuna donatının geçtiği döşeme delikleri birbirine çok yakın düşerse, aradaki beton parçalanır. Böyle bir durumda deliği kendi kafamıza göre kaydırmıyoruz; kaydırma payını proje müellifi ya da yapı denetim onaylıyor, biz onaylanan yeni yeri deliyoruz.

Kimyasal ankrajda işi delik temizliği belirliyor

Kimyasal ankrajın tutunması, kullanılan epoksinin markasından çok deliğin temizliğine bağlı. Elmas uçla ya da matkapla açılmış delikte iç yüzeyde ince bir toz filmi kalır; bu filmin üstüne enjekte edilen reçine betona değil, toza yapışır. Çekme testinde çubuğun düşük yükte sıyrılmasının en yaygın sebebi bu.

Bizim uyguladığımız sıra şu: delik açıldıktan sonra basınçlı hava ile dipten dışarı doğru üfleme, ardından delik çapına uygun tel fırça ile mekanik temizlik, sonra tekrar üfleme. Sulu delme yapıldıysa deliğin içindeki suyun ve çamurun tamamen alınması, gerekirse deliğin kuruması için beklenmesi gerekiyor. Kullanılan ürünün ıslak delikte çalışıp çalışmadığı da bizim kafamıza göre karar verdiğimiz bir şey değil, ürünün kendi teknik dökümanına bakılıyor.

Kartuş sıcaklığı ayrı bir konu. Denizli'de yaz aylarında sıcaklık epey yükseliyor; sıcakta reçinenin jelleşme süresi kısalıyor, çubuğu yerleştirmek için elinizde çok az zaman kalıyor. Bu yüzden yaz şantiyelerinde kartuşları güneşte bırakmıyoruz ve tek seferde açtığımız delik sayısını, o gün doldurabileceğimiz kadarıyla sınırlı tutuyoruz. Kışın tersi geçerli: soğukta priz uzuyor, ankrajın üstüne yük binmeden önce beklemek gerekiyor.

Donatı taraması ve taşıyıcı elemanda değişmeyen kural

Güçlendirme şantiyesinde açılan deliklerin çoğu zaten donatısı yoğun bölgelere denk geliyor. Kolon-kiriş birleşimi, perde uç bölgesi, döşeme kirişe otururken donatının sıklaştığı hat; hepsi kritik yerler.

Delik yerini önce tarayıp işaretliyoruz

Donatı tarayıcı ile mevcut çeliğin yeri ve yaklaşık paspayı çıkarılıyor, delik merkezleri buna göre kağıt üzerinde değil duvarın üzerinde işaretleniyor. Tarama, betonun içindeki her şeyi kusursuz göstermez; elektrik borusu, tesisat hattı ve eski ankrajlar sürprize açık kalır. O yüzden ilk birkaç santimi düşük devirde ve dikkatli ilerliyoruz, ucun tepkisinden çeliğe değdiğimizi anlıyoruz.

Onaylı proje yoksa taşıyıcıya dokunmuyoruz

Kolon, kiriş, perde ve taşıyıcı döşemede statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan kesim, delik ve kırım yapmıyoruz. Bu, tartışmaya açtığımız bir madde değil. "Küçük bir boşluk", "sadece bir tesisat deliği", "nasıl olsa güçlendireceğiz" gibi gerekçelerle onaysız iş almıyoruz. Güçlendirme sahasında bu daha da kritik, çünkü yapı zaten yetersiz bulunduğu için oradasınız; mevcut kesitten habersizce alınan her parça, iş bitene kadar geçen sürede riski büyütür. Onaylı projede kesilmesi öngörülen donatı varsa keseriz, öngörülmemişse donatının etrafından dolaşacak yeni bir delik düzeni için müelliften görüş bekleriz.

Boşluk açma, kontrollü kırım ve döşeme kesimi

Güçlendirme projeleri sadece delik istemiyor; çoğu zaman mevcut yapıdan malzeme almayı da gerektiriyor. Yeni perdenin oturacağı hatta dolgu duvarın kaldırılması, kalınlaşan kolonun etrafındaki döşeme kaplamasının sıyrılması, temel takviyesi için grobetonun belirli bir alanının alınması gibi işler.

Burada tercihimiz kontrollü kesim. Dolgu duvarın kaldırılmasında bile, kalacak kısımla gidecek kısmın sınırını önce elmas testere ile kesiyoruz; kırıcı doğrudan girdiğinde çatlak, kalması gereken duvara doğru yürüyor ve sıva-fayans hasarı işin kendisinden büyük oluyor. Döşeme boşluklarında dört kenarı kesip parçayı bütün halinde indirmek, kırıcıyla ufalamaktan hem hızlı hem de alttaki kata daha az yük ve titreşim veren bir yöntem. Parça ağırlığını önceden hesaplıyoruz; elle indirilemeyecek boyuttaysa parçayı bölüyoruz ya da askıya alıyoruz.

Kesici seçimi kalınlığa göre değişiyor. Elli-altmış santime kadar duvar testeresi ile iniyoruz, daha kalın kesitlerde ve iki yüzü birden erişilemeyen yerlerde elmas halat kullanıyoruz. Halat kesim yavaş kurulan ama titreşimi düşük bir yöntem; güçlendirme yapılan, yani zaten hassas bir yapıda titreşimi düşük tutmak bizim için hızdan önce geliyor. Kırıcı ise en son adım: kesilmiş sınırın içinde kalan, taşıyıcı olmayan malzemeyi almak için.

Denizli sahasında çalışma düzeni: su, çamur, gürültü

Denizli'deki güçlendirme işlerinin büyük kısmı boş binada değil, alt katında insanların oturduğu ya da dükkanın açık olduğu binalarda oluyor. Elmas ekipman su ile soğuduğu için, kesim ve delme sırasında çıkan su beton tozuyla karışıp çamur halinde akıyor. Bu çamur bir kat aşağıya indiğinde tavan boyasından halıya kadar her şeyi lekeliyor ve temizliği bizim işimizin süresinden uzun sürüyor.

Bu yüzden su yönetimini işin ayrı bir kalemi sayıyoruz. Çalışma alanının çevresine bariyer çekiyor, delik ve kesim hattının altına toplama kabı ya da havuz kuruyor, suyu vakumlu makine ile çekiyoruz. Tavan deliklerinde su yukarıdan geri geldiği için manşon tipi toplayıcı kullanıyoruz. Döşeme delerken alttaki katın da korunması gerekiyor; sadece delik açtığımız katı kapatmak yetmiyor.

Denizli merkezde, yani Merkezefendi ve Pamukkale tarafındaki yoğun konut dokusunda araç yanaşma ve elektrik iki ayrı başlık. Elmas ekipmanın çoğu üç fazla verimli çalışıyor; binada trifaze yoksa jeneratörle gidiyoruz, bunu keşifte öğrenmek istiyoruz. Honaz, Sarayköy, Çivril, Acıpayam, Tavas gibi merkeze uzak ilçelerde ise su temini bazen şebekeden değil depodan oluyor; suyun kesilmesi elmas segmenti birkaç saniyede yakabildiği için, işe başlamadan önce sahada ne kadar su bulunduğunu ve tahliyenin nereye yapılacağını netleştiriyoruz. Bazı sahalarda gelen suyun kireç oranı yüksek; bu, soğutmayı bozmasa da ekipmanın su yollarında tortu bırakıyor, dönüşte bakımı ona göre yapıyoruz.

Gürültü tarafında yapabildiğimiz şey yöntem seçmek ve saat ayarlamak. Elmas kesim, kırıcıya göre çok daha sessiz; yine de tamamen sessiz bir iş değil. Oturulan binalarda kat sakinlerine gün ve saat bildirilmesini, mümkünse gürültülü kısımların mesai saatlerine toplanmasını istiyoruz.

Eskişehir'den Denizli'ye: iş programı ve bedelin kalemleri

Merkezimiz Eskişehir. Denizli'ye karayoluyla yaklaşık dört yüz elli kilometre, araçla yarım günü bulan bir yol var ve Denizli'de şubemiz yok. Bunu saklamıyoruz, çünkü işin planlanmasını doğrudan etkiliyor. Bir saatlik bir delik işi için Denizli'ye ekip göndermek ne bize ne müşteriye mantıklı geliyor; bizim gittiğimiz işler, birkaç günlük programı olan güçlendirme şantiyeleri ya da aynı bölgede birleştirilebilen işler oluyor.

Programı şöyle kuruyoruz: proje ve delik listesi üzerinden ön keşif, gerekiyorsa yerinde keşif, ardından malzeme ve ekipmanın tek seferde yüklenmesi. Sahada kalacağımız gün sayısını baştan söylüyoruz; "bir günde biter" deyip üç gün kalmak, hem sizin diğer imalatlarınızı hem bizim takvimimizi bozuyor.

Fiyat konusunda net olayım: bu sayfada rakam yazmıyorum, çünkü güçlendirme işinde iki şantiye birbirinin aynısı olmuyor ve uydurma bir rakam kimseye fayda getirmiyor. Bedeli belirleyen kalemler şunlar: delik sayısı, çapı ve derinliği; kesim yapılacak yüzeyin metrekaresi ve kesit kalınlığı; betonun dayanımı ve donatı yoğunluğu, yani elmas segmentin ne kadar aşınacağı; çalışma yüksekliği ve iskele-sepet ihtiyacı; suyun temini ile çamurun toplanması için kurulacak düzen; elektriğin sahada olup olmaması; işin gündüz mü gece mi yapılacağı; ve Eskişehir'den Denizli'ye ekipman taşıma ile ekibin konaklama süresi. Bu kalemleri projeye ve fotoğraflara bakarak çıkarıyoruz, teklifi de kalem kalem yazıyoruz ki hangi kısmın neden ne kadar tuttuğu görünsün.

Sık Sorulan Sorular

Güçlendirme projemizi siz mi hazırlıyorsunuz?

Hayır. Statik hesap, güçlendirme yöntemi seçimi ve proje çizimi bizim uzmanlık alanımız değil. Biz onaylı projedeki delik, kesim, kırım, filiz ekme ve ankraj işlerini uygulayan taraftayız. Elinizde proje yoksa önce inşaat mühendisi ve yapı denetim sürecini tamamlamanız gerekiyor; biz o aşamada uygulanabilirlik konusunda görüş veririz, ama projeyi imzalayan taraf olmayız.

Denizli'de ofisiniz ya da sürekli çalışan ekibiniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir ve Denizli'ye ekipmanla birlikte gidiyoruz. Bu yüzden randevu takvimi, aynı şehirde ofisi olan bir firmaya göre daha planlı ilerliyor. Bugün arayıp yarın sahada olmamızı garanti edemeyiz; ama gelmeden önce kaç gün kalacağımızı ve neyi bitireceğimizi net söyleriz.

Filiz ekme deliklerinde derinliği kim belirliyor?

Proje belirliyor. Çubuk çapına, kullanılan kimyasalın ankraj boyu tablosuna ve elemanın kesitine göre proje müellifi bir derinlik yazıyor; biz o derinliği tutturuyoruz. Sahada donatıya çarpıp derinlik tutmazsa deliği kısaltmıyoruz, durumu bildirip yeni delik yeri onayı alıyoruz.

Kimyasal ankraj çekme testini siz mi yapıyorsunuz?

Test cihazıyla çekme deneyi yapan bağımsız kuruluşlar var ve karar mercii onların raporu oluyor. Biz uyguladığımız ankrajların test edilmesine karşı değiliz, tam tersine delik temizliği ve derinlik disiplinimizin görünmesini sağlıyor. Test planlanıyorsa hangi ankrajlardan numune seçileceğini işveren ve kontrol tarafı belirliyor.

Bina içinde oturanlar varken çalışılabilir mi?

Çoğu güçlendirme şantiyesi zaten böyle yürüyor. Elmas kesim ve sulu delme, kırıcıya göre daha az titreşim ve daha az toz üretiyor; ama su çıkıyor. Bu yüzden çalışma alanını kapatmak, alt katı korumak ve suyu toplamak işin ayrılmaz parçası. Kat sakinlerine çalışma günlerinin ve saatlerinin önceden bildirilmesini istiyoruz.

Delik açarken donatı kesilirse ne oluyor?

Önce tarama ile donatının yerini çıkarıyoruz, amaç zaten kesmemek. Buna rağmen tarama her şeyi göstermez; ucun tepkisinden çeliğe değdiğimizi anladığımızda duruyor ve durumu kontrol tarafına bildiriyoruz. Kesilmesi öngörülmemiş bir donatının kesilip kesilemeyeceğine karar veren biz değiliz, proje müellifi ve yapı denetim.

Fiyat için ne göndermemiz gerekiyor?

En sağlıklısı güçlendirme projesinin ilgili paftaları ile delik ve kesim listesi. Bunlar yoksa sahanın fotoğrafları, kat planı, kesim yapılacak yüzeyin ölçüleri, kesitin kalınlığı, çalışma yüksekliği ve binada elektrik-su durumu bilgisi yeterli oluyor. Bu bilgilerle kalem kalem teklif çıkarıyoruz; eksik bilgiyle verilen tahmini rakamlar sahada değiştiği için bu yolu tercih etmiyoruz.