Malatya Yapısal Güçlendirme

Malatya'da yapısal güçlendirme sahasına girdiğimizde elimizde bir statik proje, bir delik listesi ve bir de betonun bize çıkaracağı sürprizler oluyor. Biz güçlendirmenin kesim ve delme tarafını yapıyoruz: karot delme, beton kesme, duvar açma, kontrollü beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj. Projeyi çizmiyoruz, mantolama yapmıyoruz, güçlendirme kararını biz vermiyoruz. Projeyi çizen statikçi ile yapı denetimin onayladığı işi betona uygulayan taraf biziz. Bu sayfada Malatya'da bu işi nasıl yaptığımızı, hangi ekipmanı neye göre seçtiğimizi ve hangi durumda "bu iş böyle olmaz" dediğimizi yazdım. Merkezimiz Eskişehir; Malatya'ya yolla, ekipmanımızla gidiyoruz. Şehirde şubemiz ya da orada duran sabit bir ekibimiz yok, bunu baştan söylüyorum çünkü iş planı buna göre kuruluyor.

Güçlendirme Şantiyesinde Bizim İşimiz Nerede Başlıyor, Nerede Bitiyor

Güçlendirme dosyası bize geldiğinde ilk baktığımız şey kalıp planı ve güçlendirme detay paftası oluyor. Yeni bir betonarme perde ekleniyorsa o perdenin mevcut kolona, kirişe ve döşemeye hangi çapta, hangi derinlikte, hangi aralıkta filizle bağlanacağı paftada yazar. Çelik takviye, mantolama etriyesi ya da bir manto perdesi varsa ankraj çapı ve gömme boyu yine paftadadır. Bizim işimiz o paftadaki sayıları betona doğru şekilde aktarmak: doğru noktaya, doğru doğrultuda, doğru derinlikte delik açmak, deliği temizlemek, malzemeyi kurallı uygulamak ve döşeme, perde ya da duvarda gereken boşlukları kesimle açmak.

Taşıyıcı elemana dokunulacaksa kural nettir: statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan kolona, kirişe ve taşıyıcı perdeye iş yapmayız. "Küçük bir delik", "sadece iki filiz", "usta bakmıştı" gibi taleplerde işi almıyoruz. Bunu inatçılıktan değil, güçlendirme sahasında yanlış yerde açılan bir deliğin geri alınamaz olmasından yapıyoruz. Dolgu duvar, şap, denge betonu, saha betonu gibi taşıyıcı olmayan yerlerde proje aranmaz; orada işin sınırını yerinde tespit ederiz.

Malatya'da Karşılaştığımız Beton: Hasarlı ve Düşük Dayanımlı Kesitte Delme

Malatya'da güçlendirme talebi çoğunlukla deprem sonrası hasar tespiti ve yapı değerlendirmesi süreçlerinden çıkıyor. Bu da bizim için şu anlama geliyor: gireceğimiz kesitin bir kısmı çatlaklı, bir kısmı düşük dayanımlı, bir kısmı da eski ve iri agregalı. Bu üç durum elmas ucun davranışını değiştirir.

• Çatlaklı kesit: Karot ucu çatlağa denk geldiğinde numune parça parça gelir, delik cidarı düzgün çıkmaz. Burada ilerlemeyi yavaşlatır, baskıyı azaltır, gerekiyorsa kesit dışına kaçmadan noktayı birkaç santim kaydırırız. Nokta kaydırma kararını kendi başımıza değil, projeyi hazırlayan tarafa sorarak veririz.
• Düşük dayanımlı beton: Yumuşak betonda sert segment parlar, kesmez. Bu yüzden Malatya'ya giderken tek tip uç götürmüyoruz; sert ve yumuşak segmentli uçları birlikte götürüp ilk deliğin talaşına ve ilerleme hızına bakarak seçim yapıyoruz. İlk delik bizim için deneme deliğidir.
• İri agregalı eski beton: Burada devir düşer, su debisi artar. Uç zorlanırsa geri çekip soğutur, gerekirse bileme yaparız.

Aynı mantık ankraj ve filiz delikleri için de geçerli. Zayıf betonda darbeli matkapla açılan delik ağzı kolay kırılır, kırılan ağız da ankraj harcının yüzeye kaçmasına yol açar. Bu tip kesitlerde deliği elmas uçla açmayı, ağız çevresini bozmadan çalışmayı ve delik ağzını ayrı ele almayı tercih ediyoruz.

Delikten Önce Betonun İçine Bakmak: Donatı Taraması ve Aplikasyon

Güçlendirmede delik sayısı çoktur; bir perde bağlantısında tek sırada onlarca filiz olabilir. Bu kadar deliği donatıya bakmadan açmak, mevcut kolonun boyuna donatısını kesme riskini kabul etmek demektir. Biz şu sırayı izliyoruz: önce paftadaki delik aksları yüzeye çiziliyor, sonra donatı tarama cihazıyla o hat üzerinde mevcut boyuna donatı ve etriye konumları işaretleniyor, en son delik noktaları bu işaretlere göre son halini alıyor.

Tarama, betonun içini röntgen gibi göstermez; paspayı derinliği ve donatı sıklığı arttıkça okuma zorlaşır. Bu yüzden tarama sonucunu tek başına delil saymıyoruz, işaretlemeden sonra ilk santimleri düşük devirde ve kontrollü giriyoruz. Uç donatıya sürterse ses ve tork değişir, orada durur, noktayı revize ederiz. Mevcut donatının kesilmesi bizim için "olur da devam ederiz" denecek bir şey değil, işi durdurup projeciye sorduğumuz bir durumdur. Kesilmesi kaçınılmazsa kararı proje tarafı verir, biz uygularız ve kaydını tutarız.

Filiz Ekme: İşin Kalitesi Deliğin İçinde Kalıyor

Filiz ekmede sahada en çok görülen hata, deliğin açılmasının iş sanılması. Delik açmak işin görünen kısmı; tutan kısım temizlik ve dolum. Malatya'da yaptığımız sıra şu:

• Çap ve derinlik: Delik çapı ve gömme boyu projeye ve kullanılacak kimyasalın kendi tablosuna göre belirlenir. Derinlik göz kararı değil, matkap üzerinde derinlik stoperiyle sabitlenir; her delik ayrıca ölçülür.
• Doğrultu: Filizin yeni perdenin donatı kafesine denk gelmesi gerekir. Eğik açılan delik, kafes montajında filizin bükülmesine yol açar; bükülen filiz de projedeki davranışı vermez. Sıra delikler için şablon kullanıyoruz.
• Temizlik: Delik tabanında kalan un gibi toz, reçineyle beton arasında ince bir ayırıcı tabaka gibi davranır ve aderansı düşürür. Kompresörle üfleme, tel fırçayla fırçalama ve tekrar üfleme sırasını uyguluyoruz. Islak delme yapılmışsa delik içinde su ve çamur kalmayacak şekilde kurutuyoruz; kullanılan kimyasal ıslak delikte kullanıma uygun değilse deliği kuru yöntemle açıyoruz.
• Dolum: Kartuş tabandan yukarı doğru, hava boşluğu bırakmadan doldurulur. Derin ve yatay deliklerde uzatma hortumu ve tıkaç kullanılır. Donatı yerleştirilirken döndürerek itilir, taşan reçine deliğin dolduğunun göstergesidir.
• Bekleme: Kürlenme süresi dolmadan filize yük verilmez, kafes bağlanırken sarsılmaz.

Hasarlı ya da boşluklu betonda reçinenin delik içinden kaçtığını görürsek delik dolmaz. Bu durumda elekli kovan kullanımı gündeme gelir; kararını malzeme tablosuna ve proje tarafına göre veririz, kendi kafamıza göre malzeme değiştirmeyiz.

Kimyasal Ankraj ve Malatya Kışının Kartuşa Etkisi

Kimyasal ankraj, çelik takviye elemanının, kolon manto plakasının ya da makine kaidesinin betona bağlandığı yerdir. Burada iki şey konuşuluyor: delik ve yüzey. Deliği yukarıdaki sırayla açıyoruz. Yüzey tarafında ise plakanın oturduğu beton düzlemi önemli; şişmiş, karbonatlaşmış ya da sıvası dökülmüş yüzeyde plaka tam oturmaz, somun sıkıldığında ankraj eğilme alır. Yüzey düzeltmesi projede kimin işiyse onu belirtiriz, gerekirse yüzeyi taşlama ile düzelttikten sonra montaja geçeriz.

Malatya'nın kışı bu işte doğrudan bir parametre. Rakımı yüksek, kışı sert ve uzun bir şehir. Kimyasal ankraj reçinelerinin jelleşme ve kürlenme süreleri hava ve zemin sıcaklığına bağlıdır; sıcaklık düştükçe bekleme süresi uzar, çok düşük sıcaklıklarda bazı ürünler zaten kullanıma uygun değildir. Biz kartuşları soğukta arabada bırakmıyor, uygulama sıcaklığında tutuyoruz. Betonun kendi sıcaklığı da havadan farklı olabilir; kapalı ve ısıtılmayan bir bodrumda beton havadan soğuktur. Bekleme sürelerini havaya değil, malzeme tablosundaki en olumsuz duruma göre alıyoruz. Ayrıca karot suyunun hortum içinde donması Malatya kışında gerçek bir sorun; su hattını çalışma sonunda boşaltıyor, tankı kapalı alanda tutuyoruz.

Yeni Perde, Döşeme Geçişi ve Dolgu Duvar Sökümü: Kesim mi Kırım mı

Güçlendirme sahasında kesim işinin büyük kısmı yeni perdenin geçeceği hattın açılmasıdır. Döşemede perde kalınlığı boyunca bir boşluk açılır, alt kattaki perdeyle sürekliliğin sağlanacağı yerde döşeme kesilir, dolgu duvarlar sökülür. Burada iki yöntem var ve seçim keyfi değil:

• Elmas kesim: Duvar testeresi, zemin testeresi ve gerektiğinde halatlı kesim. Kesim hattı düzgün çıkar, komşu kesite titreşim binmez, boşluk ölçüsü kalıba uygun olur. Hasarlı ya da zayıf yapıda tercihimiz budur.
• Kontrollü kırım: Kesimle sınırları belirlenmiş alan içinde kırıcıyla söküm. Sınırı önce kesip sonra kırdığımız için kırım, hattın dışına taşmaz.

Bir yapıda taşıyıcı sistem zaten yara almışsa, saatlerce kırıcı çalıştırmak o yapıya iyi gelmez. Bu yüzden Malatya'daki güçlendirme işlerinde kesim ağırlıklı ilerliyoruz. Döşeme kesiminde ayrıca alt katın kullanım durumu önemli: kesilen parçanın nasıl indirileceği, altında kimin olduğu ve parçanın ağırlığı önceden konuşulur. Parçayı serbest düşürmüyoruz.

Su ve çamur tarafında düzenimiz şu: kesim ve karot suyu vakumlu makineyle toplanır, çamur çökeltme kabına alınır, katı kısmı sahadan çıkarılır. Oturulan binada ya da işleyen bir tesiste çalışıyorsak çalışma alanının etrafını naylonla ayırıyor, döşeme geçişlerini tıkıyoruz; çünkü çamurun bir kat aşağıya inmesi işin kendisinden büyük sorun çıkarır. Toz çıkan işlerde vakumlu toz emme ile çalışıyoruz.

Eskişehir'den Malatya'ya: Planlama Neden İşin Yarısı

Malatya, Eskişehir'den yaklaşık dokuz yüz kilometre uzakta. Bu mesafede "gider bakarız, eksik olursa dönüp geliriz" diye bir şey yok. Bu yüzden yola çıkmadan önce şunları netleştiriyoruz: delik listesi ve çaplar, kesilecek boşlukların ölçüleri, kullanılacak kimyasalın markası ve miktarı, sahada elektrik var mı, su var mı, çalışma saatleri ne, malzemeyi kim tedarik ediyor. Elektrik ve su yoksa jeneratör ve su tankıyla gidiyoruz, ama bunu sahada öğrenmek istemiyoruz.

Ekip ve ekipman aynı araçla gider; yedek elmas uç, yedek segment ve yedek matkap götürürüz. İşi tek seferde bitirecek şekilde planlarız, bu yüzden işin süresini olduğundan kısa söylemeyiz. Fotoğraf, video ya da paftalı bir ölçü krokisi göndermeniz keşif için çoğu zaman yeterli oluyor; büyük ve karmaşık işlerde yerinde keşfe geliyoruz.

Fiyat konusunda dürüst olalım: bu sayfada rakam yazmıyoruz, çünkü rakam işin kendisine bağlı. Bedeli oluşturan kalemler şunlar: delik sayısı, çap ve derinlik; kesim yapılacaksa kesim metresi ve kesit kalınlığı; donatı yoğunluğu; çalışma yüksekliği ve iskele veya sepet gereksinimi; kimyasal malzemenin cinsi ve miktarı; su, elektrik ve çamur tahliyesi imkânı; çalışma saatleri, yani gece ya da hafta sonu çalışma; ve Eskişehir'den Malatya'ya ulaşım ile konaklama. Aynı işin fiyatı, sahada su ve elektrik olup olmamasına göre bile değişir. Bize delik listesini ve kesim ölçülerini verin, kalemleri açık yazılı olarak sunalım.

Sık Sorulan Sorular

Malatya'da şubeniz veya sürekli çalışan ekibiniz var mı?

Hayır. Merkezimiz Eskişehir ve başka illerde şubemiz yok. Malatya'ya ekiple ve ekipmanla gidiyoruz. Bu, aynı gün gelemeyeceğimiz anlamına gelir; iş programını buna göre kuruyoruz. Karşılığında sahaya kendi makinemizle, kendi ekibimizle ve işin gerektirdiği yedek uçlarla gidiyoruz.

Statik projem yok, kolonuma filiz ektirebilir miyim?

Ektiremezsiniz, biz de yapmayız. Kolon, kiriş ve taşıyıcı perde üzerinde yapılacak her delik ve kesim için statik proje ya da yapı denetim onayı arıyoruz. Dolgu duvar, şap ve saha betonu gibi taşıyıcı olmayan yerlerde durum farklı; orada işi yerinde değerlendiririz.

Güçlendirme projesini siz çiziyor musunuz, anahtar teslim yapıyor musunuz?

Hayır. Proje ve hesap işi statik proje müellifinin, denetim işi yapı denetimin. Biz kesim ve delme tarafını yapıyoruz: karot delme, beton kesme, duvar açma, kontrollü kırım, filiz ekme ve kimyasal ankraj. İşin sınırını baştan yazılı olarak belirtiriz.

Kışın Malatya'da çalışıyor musunuz?

Çalışıyoruz, ama plan değişiyor. Su hattının donmaması için hat çalışma sonunda boşaltılır, kimyasal kartuşlar uygulama sıcaklığında tutulur, kürlenme süreleri düşük sıcaklığa göre uzatılır. Sıcaklık malzemenin izin verdiği alt sınırın altına inmişse ankraj ve filiz dolumunu o gün yapmayız; delik açma ve kesim işlerini yürütmeye devam ederiz.

Delik açarken mevcut donatı kesilir mi?

Amacımız kesmemek. Bunun için delik hattı önce donatı tarama cihazıyla işaretlenir, ilk santimler kontrollü girilir, uç donatıya değdiğinde iş durdurulur. Noktanın kaydırılması ya da donatının kesilmesi gerekiyorsa kararı proje tarafı verir; biz kendiliğimizden devam etmeyiz.

Ektiğiniz filizin tuttuğunu nasıl anlarız?

Uygulama tarafında delik çapı, derinliği, temizliği ve dolumu kayıt altına alınır. Bunun ötesinde talep edilirse sahada çekme testi yaptırılabilir; test noktalarının sayısını ve yükünü proje tarafı belirler, sonucu bağımsız taraf raporlar. Biz uygulamayı ve test için gerekli hazırlığı yaparız.

Bina içinde insanlar otururken çalışabilir misiniz?

Evet, güçlendirme işlerinin çoğu böyle yürüyor. Çalışma alanı ayrılır, döşeme geçişleri tıkanır, kesim ve karot suyu vakumla toplanır, toz çıkan işlerde toz emme kullanılır. Gürültü tarafında ise kırıcı yerine elmas kesimi tercih ederek çalışıyor, gürültülü kısımları önceden konuşulan saat aralığına alıyoruz.