Trabzon Yapısal Güçlendirme

Trabzon'da güçlendirme işine çağrıldığımızda masaya proje çizmeye değil, elmas ekipmanla kesmeye ve delmeye geliyoruz. Askarot İnşaat'ın sahadaki karşılığı budur: statik projede işaretlenmiş noktaları betona doğru eksende, doğru çapta ve yapının kalanına zarar vermeden açmak. Trabzon'un yamaca kurulu yapı stoğu, dar sokakları ve yağış rejimi bu işin hem tekniğini hem lojistiğini etkiliyor. Aşağıda hangi işi nasıl yaptığımızı, hangi işi neden yapmadığımızı ve Eskişehir'den Trabzon'a nasıl çalıştığımızı olduğu gibi yazdım.

Güçlendirme şantiyesinde bizim durduğumuz yer

Bir binanın güçlendirilmesi, birkaç ekibin sırayla çalıştığı bir iştir: röleve, karot numunesi, donatı taraması, statik proje, onay ve ardından imalat. Biz bu zincirin kesme ve delme halkasındayız. Yeni perde eklenecekse perdenin döşemeye bağlanacağı filiz deliklerini biz açarız; mevcut perdede boşluk açılacaksa o boşluğu duvar testeresiyle biz keseriz; ankraj delikleri bizim işimizdir. Bunların nereye geleceğine karar veren biz değiliz, kararı projeden alır betona uygularız.

Bu ayrımı baştan söylüyorum, çünkü müşteri çoğu zaman tek telefonda hem "binamı güçlendirin" hem "deliği açın" diyor. Güçlendirme projelendirmesi ve mantolama uygulaması bizim alanımız değil. Bizim alanımız karot delme, beton kesme, duvar açma, beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj. Bu altı kalemde ekipmanı, elması, suyu ve ekibi biz getiririz.

Delik açmadan önce: donatı taraması ve eksen

Güçlendirme delikleri sıradan tesisat deliklerinden farklıdır; çoğu doğrudan taşıyıcının içine gider ve orada zaten donatı vardır. Bu yüzden ilk yaptığımız iş matkabı takmak değil, yüzeyi taramak oluyor. Donatı tarama cihazıyla boyuna donatıyı ve etriyeyi çıkarır, yüzeye işaretler, delik merkezlerini bu ağın arasına yerleştiririz. Projedeki aks ile taramada çıkan donatı çakışıyorsa delmeden önce statik sorumluya sorarız; kendi kafamıza göre birkaç santim kaydırmak da bir mühendislik kararıdır ve bize ait değildir. Eski yapı stoğunda pas payı çok ince çıkabiliyor; yüzeye yakın donatıyı yalayan soket deliği ovalleştirir ve ekilecek çubuğun hesabını sarsar.

Deliğin ekseni de yeri kadar önemli. Filiz ekiminde deliğin döşemeye ya da perdeye dik girmesi, çubuğun tasarlanan doğrultuda yük almasını sağlar. Eğik giren delik, kimyasalın düzgün sarmadığı bir boşluk ve projede olmayan bir zorlama demektir. Uzun deliklerde makineyi sehpaya sabitler, dübelle bağlar, gözle değil terazi ile hizalarız.

Elmas soket, segment ve Trabzon betonunun karakteri

Elmas soket tek tip değildir. Segmentin içindeki metal matrisin sertliği, kesilecek malzemeye göre seçilir. Sert, agregası bol yaşlı betonda yumuşak matrisli segment kullanılır ki elmas taneleri aşınırken altından yenileri açığa çıksın. Görece yumuşak betonda ya da bol donatılı kesitte ise daha sert matris gerekir; aksi halde soket hızla erir ve iş ortasında tükenir.

Trabzon'da karşımıza çıkan yapı stoğu geniş bir yelpazeye yayılıyor: merkezde ve sahil hattında onlarca yıllık betonarme bloklar, yamaç mahallelerinde farklı dönemlerde eklenerek yükselmiş yapılar, yeni gelişme alanlarında güncel standartlarla dökülmüş kesitler. Aynı binanın bodrum perdesi ile üst kat kirişinin beton karakteri bile birbirini tutmayabiliyor. Bu yüzden Trabzon'a tek çeşit soketle yola çıkmıyoruz; farklı matris sertliğinde soket ve farklı segmentte testere elması araçta birlikte geliyor.

Soket parlamışsa, yani elmaslar körelip matris yüzeye kapanmışsa ilerleme yavaşlar ve delik cidarı yanar. Yanmış cidar kimyasalın yapışma yüzeyini bozduğu için güçlendirmede tolere edilecek bir şey değildir; böyle bir soketi bileme taşında açar ya da değiştiririz.

Su soğutma ve çamur yönetimi

Elmas kesme ve delmede su üç iş yapar: soketi soğutur, tozu bastırır, kesilen malzemeyi bulamaç halinde dışarı taşır. Suyu kesmek hem soketi bitirir hem deliği bozar. Su her zaman verilir; asıl mesele suyun nereye gittiğidir.

Trabzon'daki adreslerin önemli bir kısmı eğimli. Binanın girişi bir sokakta, arka cephesi bir alt kotta olabiliyor. Böyle yerlerde bırakılan bulamaç kendi başına yürüyor ve bir alt komşunun kapısında ya da vitrin önünde birikiyor. Bu yüzden başlamadan önce suyun izleyeceği yolu belirliyor, çalışma noktasının çevresine set çekiyor, bulamacı ıslak vakumla toplayıp varille dışarı çıkarıyoruz. Kanalizasyona ham bulamaç vermek gideri çökeltiyle tıkar; ayrışan katıyı ayrı taşırız. Bölgenin yağış rejimi de programa giriyor: dış cephede ve açık iskelede sağanak varken elektrikli ekipmanla çalışmıyoruz.

Duvar testeresiyle boşluk açma ve kontrollü sökme

Güçlendirmede çoğu zaman yeni bir şey eklenmeden önce bir şeyin çıkması gerekir: yeni perdenin oturacağı yerdeki dolgu duvar, kaldırılması öngörülen bir bölme, yeri değişen bir kapı boşluğu. Bunları kırıcıyla parçalamak yerine duvar testeresiyle hattan keser, parçayı bütün halinde alır ve dışarı taşırız. Sebebi görüntü değil: darbeli kırım komşu kesitlere titreşim geçirir, sıvayı çatlatır ve zaten yorgun bir yapıda istenmeyen hasar bırakır.

Kesim hattını projeden alır, iki yüzeye de aynı hattı şaküle bağlı aktarırız; kalın kesitte iki yönden kesilen hatların ortada buluşması gerekir. Boşluğun köşelerine, çatlağın devam etmemesi için önce köşe karotu atmak sık kullandığımız bir yöntemdir. Alınacak parça ağırsa düşmeden önce askıya alınır; manevra alanı dar sokaklarda parçayı taşınabilir boyutlara bölerek kesmek tek büyük blok almaktan daha güvenli oluyor. Döşemede boşluk açılacaksa alt kat boşaltılır ve altına koruma kurulur; kesilen parçanın altına insan girmemesi tartışmaya açtığımız bir konu değildir.

Filiz ekme ve kimyasal ankrajda uygulama disiplini

Filiz ekimi, güçlendirmenin en çok gözden kaçan ama en az hata kaldıran kalemidir. Delik açılır, temizlenir, kimyasal enjekte edilir, çubuk döndürülerek sokulur ve kür süresince dokunulmaz. Sahada bozulan yer neredeyse her zaman temizliktir. Delik içinde kalan toz, kimyasal ile beton arasında ince bir ayırıcı tabaka gibi davranıp çekip çıkarma dayanımını düşürür. Bu yüzden deliği önce basınçlı hava ile dipten dışarı üfler, çapına uygun fırçayla mekanik olarak fırçalar, sonra tekrar üfleriz. Islak delme yapıldıysa delik, kullanılan kimyasalın izin verdiği neme inene kadar kurutulur.

Kartuşun ağzından çıkan ilk kısım karışmamış olur, atılır. Enjeksiyon deliğin dibinden başlar ve tabanca geri çekilerek yapılır ki içeride hava boşluğu kalmasın. Çubuk sokulurken döndürülür; kimyasal delik ağzından taşmalıdır, hiç taşmıyorsa hacim eksik demektir ve o delik yeniden yapılır. Kür süresi ortam sıcaklığına bağlıdır ve soğukta uzar; kür bitmeden o çubuğa yük binmez, kalıp ona dayanmaz, kimse asılmaz. Ankraj boyu, çap, kimyasal cinsi ve delik aralığı projeden gelir. Tamamlanan ankrajlardan seçilenlere yetkili kuruluş eliyle çekip çıkarma deneyi yaptırılmasına da itirazımız yok; işini doğru yapan ekip için bu deney risk değil, kayıttır.

Taşıyıcı elemana dokunmanın tek şartı: onaylı proje

Kolon, kiriş, taşıyıcı perde ve döşeme gibi taşıyıcı elemanlarda, statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan kesim, delme ve kırım yapmıyoruz. Telefonda "küçük bir delik", "sadece bir kapı" ya da "zaten burası taşımıyor" dendiğinde de cevabımız değişmiyor. Taşıyıp taşımadığı bir mühendislik hesabıdır; ustanın gözü ya da bina sakinlerinin ortak kanısı bunun yerine geçmez.

Pratikte şöyle ilerliyoruz: onaylı projedeki ilgili paftayı ve kesit detayını görürüz, uygulama noktalarını yerinde eşleştiririz, projede olmayan bir talep çıkarsa işi durdurup proje sorumlusuna yazarız. Deprem bölgesinde yer alan ve bir bölümü yıllar içinde eklemelerle şekillenmiş bir yapı stoğunda bu kuralı esnetmenin bedelini kimse ödeyemez. Bölme duvar, dolgu duvar, şap ve kaplama gibi taşıyıcı olmayan kalemlerde iş çok daha hızlı ilerler; ayrımı yerinde birlikte yaparız.

Eskişehir'den Trabzon'a çalışmak ve fiyatın kurulması

Merkezimiz Eskişehir'de. Trabzon'da şubemiz ya da orada bekleyen yerel ekibimiz yok; bunu saklamanın kimseye faydası olmaz, işin planlanmasını da bozar. Aramızda karayoluyla 900 kilometreden uzun bir yol var; ekip, makine, elmas ekipman ve su-vakum donanımı bu yolu araçla geliyor. Sonucu açık: aynı gün arayıp aynı gün başlanan iş değiliz ve tek bir küçük delik için bu yolu gitmek iki taraf için de anlamlı değil. Trabzon'a genellikle günlere yayılan toplu iş için gideriz — bir güçlendirme projesinin filiz ve ankraj deliklerinin tamamı, bir katın boşluk kesimleri, bir şaftın bütün geçişleri gibi.

Yola çıkmadan önce onaylı projenin ilgili paftalarını, delik ve kesim listesini, çalışma yüksekliğini, su ve elektrik durumunu, araç yanaşma imkânını ve varsa çalışma saati kısıtını isteriz. Sokağı dar bir adreste araç yanaşamıyorsa ekipmanı elle taşımayı baştan hesaba katarız. Fiyatı ise şunlar belirler:

• Delik çapı ve derinliği: Çap büyüdükçe ve derinlik arttıkça hem soket aşınması hem süre artar; on adet sığ delik ile on adet derin delik aynı iş değildir.
• Toplam metraj ve adet: Kesimde kesilen alan, delmede toplam delik sayısı esastır. Toplu iş, taşınma ve kurulum maliyetini daha çok kaleme dağıttığı için birim bazında düşer.
• Donatı yoğunluğu: Sık donatılı kesitte ilerleme yavaşlar, elmas daha hızlı tükenir; aynı çapta delik farklı kesitte farklı emektir.
• Erişim ve çalışma yüksekliği: Zeminde yapılan işle iskelede, dar şaftta ya da tavana yukarı doğru yapılan iş aynı sürede bitmez.
• Su, elektrik ve atık: Sahada su ve uygun elektrik yoksa, bulamacın taşınması gerekiyorsa bunlar ayrı kalemdir.
• Mesafe ve konaklama: Ekip ve ekipmanın Eskişehir'den ulaşımı ile iş süresince konaklama, işin gerçek maliyetinin parçasıdır ve gizlemeden yazılır.

Teklifi bu başlıklar üzerinden kalem kalem veririz; liste ve fotoğraflar ne kadar netse teklif de o kadar gerçekçi olur.

Sık Sorulan Sorular

Trabzon'da şubeniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir'de ve Trabzon'da bekleyen yerel ekibimiz bulunmuyor. İşe ekip ve ekipmanla yola çıkarak geliyoruz. Bu yüzden Trabzon işlerini takvime bağlayarak, tercihen birkaç güne yayılan toplu iş listesiyle planlıyoruz; "bugün ara, bugün gel" şeklinde bir vaatte bulunmuyoruz.

Kolonda ya da perdede delik açtırmak istiyorum, proje şart mı?

Evet, şart. Taşıyıcı elemanlarda statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan kesim, delme ve kırım yapmıyoruz. Bölme ve dolgu duvar gibi taşıyıcı olmayan yerlerde durum farklı; hangi elemanın hangi sınıfa girdiğini yerinde ve proje üzerinden birlikte netleştiriyoruz. Onaylı projeniz yoksa önce bir statik proje sorumlusuyla görüşmenizi öneriyoruz.

Güçlendirme projemi siz çizer, mantolama yapar mısınız?

Hayır. Bizim işimiz kesme ve delme tarafı: karot delme, beton kesme, duvar açma, beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj. Güçlendirme projelendirmesi ve mantolama uygulaması bizim uzmanlık alanımız değil. Projeyi hazırlayan ekiple birlikte çalışır, projede tarif edilen delik ve kesimleri uygularız.

Delme sırasında su ve toz ortamı batırır mı?

Elmas delme ve kesmede su zorunludur; soketi soğutur, tozu bastırır. Biz suyu kesmek yerine yönetiyoruz: çevreye set çekiyor, bulamacı ıslak vakumla toplayıp varille çıkarıyoruz. Eğimli adreslerde tahliye yolunu işe başlamadan belirliyoruz. Yine de ıslak bir çalışma olduğunu, çevredeki eşyanın örtülmesi gerektiğini baştan söylüyoruz.

Filiz ekiminin doğru yapıldığını nasıl anlarım?

Üç şeye bakın: delik basınçlı hava ve fırçayla temizlendi mi, kimyasal deliğin dibinden başlayarak enjekte edildi mi, çubuk sokulurken kimyasal ağızdan taştı mı. Taşma yoksa içeride boşluk kalmış olabilir. Ayrıca kür süresi dolmadan o çubuğa yük binmemelidir. Talep edilirse tamamlanan ankrajlardan seçilenlere yetkili kuruluş eliyle çekip çıkarma deneyi yaptırılmasına açığız.

Trabzon'un yağışlı havası işi ne kadar etkiler?

İç mekân işlerini genellikle etkilemez. Dış cephede, terasta ya da açık iskelede sağanak ve yıldırım varken çalışmayı durdururuz; elektrikli ekipmanla ıslak yüzeyde çalışmak makul bir risk değil. Yüksek nem, kimyasal ankraj öncesi delik kurutma süresini uzatır. Bu yüzden programı yaparken hava payı bırakıyor, işi iç ve dış kalemler olarak ayırıp sıralamayı esnek tutuyoruz.

Neden sayfada hiç fiyat yazmıyorsunuz?

Yerinde görülmemiş bir işe verilen rakam ya sizi ya bizi yanıltır. Delik ve kesim listesi, proje paftaları ve birkaç net fotoğraf elimize ulaştığında kalem kalem teklif hazırlarız; teklifte çap ve derinlik, adet ve metraj, erişim koşulları, su ve atık yönetimi ile Eskişehir'den ulaşım ayrı ayrı görünür.