Van Yapısal Güçlendirme

Van'da yapısal güçlendirme işlerinde bize gelen talep neredeyse her zaman aynı noktadan başlıyor: elinde güçlendirme projesi olan bir müteahhit ya da mal sahibi, projede gösterilen delikleri, ankrajları ve kesimleri sahada gerçekten açacak bir ekip arıyor. Biz o ekibiz. Kesim ve delme tarafındayız; betonun içine hangi çapta, hangi derinlikte, hangi eksende girileceğini projeden okur, sahada birebir uygularız. Güçlendirme projesini biz çizmeyiz, mantolama betonunu biz dökmeyiz, statik hesabı biz yapmayız. Bizim işimiz elmas soketle beton delmek, elmas testereyle beton kesmek, filiz ekme ve kimyasal ankraj deliklerini şartnameye uygun açıp temizlemek ve enjeksiyonu kurala göre yapmak. Van gibi Eskişehir'den yaklaşık 1.400 kilometre uzaktaki bir şehirde çalışırken bu sınırı baştan çizmek işin hem fiyatını hem programını dürüst kurmayı sağlıyor.

Van'da güçlendirme sahasında bizim işimiz nerede başlıyor

Güçlendirme dosyası masaya geldiğinde içinde genelde şunlar oluyor: mevcut kolon ve perdelere sarılacak manto detayları, yeni eklenecek betonarme perdenin mevcut çerçeveye bağlantı detayı, döşeme delik yerleri, ankraj çapı, ekim derinliği ve aralık tablosu. Bu tablonun karşılığı sahada delik ve kesimdir. Biz dosyayı alır, delik adedini ve çapını, kesim metrajını, kat kat erişim durumunu çıkarırız. Van'daki işlerde en çok karşılaştığımız kalemler; mevcut perdeye yeni perde bağlamak için açılan filiz ekme delikleri, döşemeyi delip yukarı geçirilecek donatı için açılan karot delikleri, mantolama kabuğunun içinden geçecek etriyeler için açılan enine delikler ve güçlendirme sırasında yerinden kaldırılması gereken dolgu duvar parçalarının kontrollü kesilmesi oluyor.

Bunların hiçbiri "delin geçelim" işi değil. Filiz deliği yanlış eksende açılırsa yeni perdenin donatı düzeni sahada tutmaz, demirci deliği eğerek zorlar ve bağlantı düşünülen davranışı vermez. Bu yüzden delik açmaya başlamadan önce demirciyle ve varsa proje müellifinin saha temsilcisiyle aynı masada oturup, ekim düzeninin gerçekten çakışmadan uygulanabildiğini kontrol ediyoruz. Bu yarım saatlik kontrol, sonradan açılacak onlarca yanlış deliği önlüyor.

Taşıyıcı elemana dokunmadan önce: proje ve onay şartı

Kolon, kiriş, perde ve döşeme gibi taşıyıcı elemanlarda statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan iş yapmıyoruz. Bu bizim pazarlık edilebilir bir maddemiz değil. Van'da da, başka bir şehirde de kural aynı: taşıyıcı bir elemanda delik açılacaksa, deliğin yeri ve çapı bir mühendis tarafından onaylanmış olacak; kesim yapılacaksa hangi bölümün kaldırılabileceği projede gösterilmiş olacak. "Küçük bir delik, bir şey olmaz" cümlesi sahada en çok duyduğumuz cümledir ve en çok bu cümleden sonra sorun çıkar.

Dolgu duvarda, şap tabakasında, tesisat kanalında ya da taşıyıcı olmayan elemanlarda durum farklıdır; orada bizim kendi tecrübemizle karar verip ilerleyebildiğimiz alan geniştir. Ama yükü taşıyan hiçbir elemana onaysız girmiyoruz. Bir yapının güçlendirilmesi zaten o yapının taşıyıcı sisteminin yetersiz bulunduğu anlamına gelir; yetersiz bulunmuş bir sistemde kontrolsüz delik açmak, güçlendirmenin kendisini anlamsız kılar. Talep sahibinde onaylı belge yoksa, işi almadan önce bunun tamamlanmasını bekleriz.

Donatı taraması, delik yeri ve filiz ekme disiplini

Güçlendirme işlerinde delik açmadan önceki en kritik adım donatı taramasıdır. Mevcut yapının rölöve donatı düzeni çoğu zaman projedekiyle birebir örtüşmez; özellikle daha eski yapılarda etriye aralıkları, pas payı ve boyuna donatı yerleşimi sahada farklı çıkar. Biz delik açılacak yüzeyi tarayıp donatı eksenlerini yüzeye çiziyoruz, sonra proje deliklerini bu çizimin üstüne oturtuyoruz. Çakışma varsa deliği kendi kafamıza göre kaydırmıyoruz; kaydırma payını mühendise soruyoruz. Bazı detaylarda birkaç santimlik kaydırma serbest bırakılmıştır, bazılarında bırakılmamıştır. Bunu belirleyen biz değiliz.

Tarama ayrıca ekipman seçimini de belirliyor. Yoğun donatılı bir perdede standart bir soketle ilerlemek hem soketi yakar hem işi uzatır; oralarda donatı kesmeye uygun segment yapısı olan soket kullanıyoruz. Az donatılı, iri agregalı eski betonda ise farklı bir segment sertliği daha verimli çalışıyor. Van'daki yapı stoğunda bu iki uç da karşımıza çıkabiliyor, o yüzden sahaya tek tip soketle gitmiyoruz.

Filiz ekmede işin kalitesini belirleyen üç şey var: deliğin doğru çapta ve doğru derinlikte olması, deliğin eksen kaçıklığının kabul edilebilir sınırda kalması, ve deliğin içinin gerçekten temizlenmiş olması. Üçüncüsü en çok atlanan maddedir ve en çok zarar veren maddedir. Delik içinde kalan beton tozu ya da su bulamacı, enjekte edilen kimyasalın beton yüzeyine tutunmasını engeller; ankraj çekme testinde beklenen değeri vermez, ama bu çoğu zaman testi yapılmadığı için hiç fark edilmez.

Bizim uyguladığımız sıra şu: delik açılır, delik derinliği ölçüyle doğrulanır, delik içi basınçlı hava ile üflenir, fırçalanır, tekrar üflenir. Karotla açılan ıslak deliklerde ayrıca deliğin kurumasını beklemek ya da kullanılan kimyasalın ıslak delikte çalışan tipini seçmek gerekir. Islak deliğe kuru delik kimyasalı sıkmak, işi görmüş gibi yapmaktır. Derinlik konusunda da "biraz fazla derin olsun" mantığı çalışmaz; fazla derin delik, gereğinden çok kimyasal harcanmasına ve enjeksiyonun dip boşluğunda toplanmasına yol açar, eksik derinlik ise ekim boyunu düşürür. Delik derinliğini işaretli mastarla ölçer, kaydını tutarız.

Kimyasal ankrajda Van kışının getirdiği sıcaklık sorunu

Van yüksek rakımlı ve kışı uzun bir şehir. Bu, kimyasal ankraj tarafında doğrudan teknik bir sorun demek. Enjeksiyon kimyasallarının kartuş sıcaklığı ile uygulama yüzeyinin sıcaklığı ayrı ayrı önemlidir. Soğukta kartuşun içindeki reçine koyulaşır, tabanca zor çalışır, iki bileşen karıştırıcı uçta düzgün karışmaz ve sonuç dışarıdan bakınca doğru görünen ama dayanımı istenen seviyede olmayan bir ankraj olur. Kür süresi de soğukta ciddi biçimde uzar; ürünün teknik föyünde yazan bekleme süresi ılık havaya göredir.

Bunun için kış şantiyelerinde kartuşları sahada açıkta bırakmıyoruz, ısıtılan kapalı bir kutuda taşıyoruz ve uygulamadan hemen önce çıkarıyoruz. Beton yüzey sıcaklığı ürünün alt sınırının altındaysa uygulamayı yapmıyoruz; ısıtıcıyla yüzeyi şartlandırmak ya da işi günün daha ılık saatine almak gerekiyor. Aynı şekilde donatı ekildikten sonra yük verilmesi için beklenecek süreyi hava sıcaklığına göre uzatıyoruz ve bunu şantiye şefine yazılı olarak söylüyoruz, çünkü program sıkışınca ilk feda edilmek istenen şey bekleme süresi oluyor.

Su soğutma, çamur yönetimi ve donma riski

Karot delme suyla soğutulan bir iştir. Soket segmentlerinin ısınmadan kesmesi ve kesme çamurunun delikten dışarı taşınması suya bağlıdır. Van'da kış aylarında bu basit gereklilik başlı başına bir organizasyon işine dönüşüyor: hortumdaki suyun donması, sabah şantiyedeki depo suyunun buz tutması, dışarıda kalan pompanın çalışmaması gibi şeylerle uğraşıyoruz. Çözümü sürpriz değil ama disiplin istiyor; su hattını gece boşaltmak, depoyu kapalı ve korunaklı yerde tutmak, günün başında sistemi ılık suyla devreye almak.

Çamur tarafında da güçlendirme şantiyeleri özel bir durum. Güçlendirme çoğu zaman içinde eşya olan, hatta bazen kısmen kullanılmaya devam eden binalarda yapılıyor. Kesme suyunun kata yayılması, alt kata sızması ve mevcut kaplamalara zarar vermesi en sık şikâyet konusu. Biz delik ve kesim çevresine setleme yapıp suyu tek noktadan topluyor, vakumlu makineyle çekiyoruz. Döşeme karotlarında alt kata damlamayı kesmek için delik altına toplama düzeni kuruyoruz. Bu ekstra bir hazırlık süresi demek ama alternatifi, temizliği ve tadilatı bize fatura edilen bir zarar oluyor. Sıfır su, sıfır toz diye bir şey vaat etmiyoruz; kontrol altında toplanmış su ve süpürülmüş bir saha vaat ediyoruz.

Perde–döşeme geçişi, döşeme kesimi ve ölçü toleransı

Yeni betonarme perdenin kat geçişlerinde döşemeyi delip donatının yukarı devam etmesi gerekir. Bu delikler sıradan tesisat delikleri gibi düşünülmemeli; delik dizisi perde eksenine oturmak zorunda, delikler arasındaki aralık projedeki donatı aralığına eşit olmak zorunda ve delik ekseninin düşeyden kaçıklığı donatının serbestçe geçebileceği sınırda kalmak zorunda. Kat yüksekliğinde birkaç derecelik eğrilik, alt katta doğru görünen bir dizinin üst katta kullanılamaz hale gelmesine yeter. Bu yüzden döşeme geçiş deliklerinde makineyi ankrajlayarak sabitliyor, ilk deliği açtıktan sonra ölçüyü doğrulayıp devam ediyoruz.

Döşeme kesimlerinde ise kesilen parçanın nasıl alınacağı, kesimden önce planlanan bir konudur. Kesilecek parça askıya alınmadan son kesim yapılmaz; parçanın kontrolsüz düşmesi hem alt kat için hem ekip için ciddi risktir. Duvar açma tarafında da aynı mantık geçerli: taşıyıcı olmayan duvarda bile üstteki yükün nasıl aktarıldığını görmeden büyük bir açıklık açmıyoruz, gerekiyorsa lentonun teşkilini bekliyoruz. Kesim yüzeyinde bıraktığımız iş kalitesini de basit bir ölçütle değerlendiriyoruz: kesim hattı düz, köşeler keskin, aşırı kesim yok. Aşırı kesim, yani hattın köşede devam edip komşu bölgeye taşması, sonradan tamir gerektiren ve bazen taşıyıcıyı zayıflatan bir hatadır; köşelerde el aletiyle tamamlamayı tercih ederiz.

Eskişehir'den Van'a nasıl çalışıyoruz ve maliyet neye göre çıkıyor

Merkezimiz Eskişehir. Van'da şubemiz ya da orada yaşayan sabit bir ekibimiz yok; bunu gizlemeye çalışmıyoruz çünkü işin planını doğrudan etkiliyor. Van'a ekip ve ekipmanla gidiyoruz. Bu da şu anlama geliyor: küçük ve tek kalemlik bir iş için yol ve konaklama, işin kendisine göre orantısız kalıyor. Van'daki işlerimizi ya toplu metrajlı tek şantiyeler olarak ya da aynı bölgede birden fazla işi aynı sefere denk getirerek programlıyoruz. Talep geldiğinde ilk sorduğumuz şey de bu oluyor: iş kaç günlük, delik ve kesim metrajı ne, aynı çevrede birleştirebileceğimiz başka bir kalem var mı.

Fiyat konusunda burada rakam yazmıyoruz, çünkü sahayı görmeden verilen rakam ya müşteriyi yanıltır ya bizi. Bir güçlendirme işinde bedeli belirleyen kalemler şunlar: delik çapı ve derinliği ile toplam delik adedi, kesim yapılacak elemanın kalınlığı ve toplam kesim uzunluğu, betonun donatı yoğunluğu ve dayanımı (donatı kesmek soket ömrünü doğrudan yakar), çalışma yüksekliği ve iskele/platform ihtiyacı, su ve elektrik temini, çalışma saatinin kısıtlı olup olmadığı, sahanın Eskişehir'e uzaklığı ve işin kaç güne yayıldığı. Bunları netleştirdikten sonra kalem kalem teklif çıkarıyoruz; teklifte hangi kalemin neye göre hesaplandığı yazılı oluyor, böylece sahada iş değişince farkın nereden geldiği tartışma konusu olmuyor.

Van'a giderken ekipman yedeklemesini de fazladan yapıyoruz. Yakın bir şehirde bozulan bir makine yarım günde çözülürken, o mesafede aynı arıza günler kaybettirebilir. Yedek soket, yedek motor, yedek su pompası ve sarf malzemesini işin metrajından fazlasıyla götürüyoruz. Bu, bizim tarafımızda bir maliyet ama programın tutması için gerekli.

Sık Sorulan Sorular

Van'da bulunduğunuz bir ofisiniz var mı?

Hayır. Merkezimiz Eskişehir ve Van'da şubemiz yok. Van'daki işlere ekip, makine ve sarf malzemesiyle gidiyoruz. Bu yüzden aynı gün çağrılıp aynı gün sahada olma gibi bir iddiamız yok; işi tarih vererek programlıyoruz ve o tarihe uyuyoruz.

Güçlendirme projemiz yok, siz çıkarabilir misiniz?

Çıkaramayız, o bizim işimiz değil. Biz kesim ve delme uygulayıcısıyız. Taşıyıcı sistemle ilgili kararları statik proje müellifi verir ve yapı denetim onayı ile ilerlenir. Onaylı bir proje ya da yetkili mühendis onayı olmadan kolon, kiriş, perde ve döşemede delik açmıyor, kesim yapmıyoruz.

Filiz ekme deliklerini açıp bırakıyor musunuz, ekimi de yapıyor musunuz?

İkisini de yapabiliyoruz. Bazı şantiyelerde sadece delik açıp temizliyoruz, kimyasal ve ekimi müteahhidin kendi ekibi yapıyor. Bazılarında delik açma, temizleme, enjeksiyon ve donatı yerleştirmenin tamamı bizde oluyor. İkinci durumda kullanılan kimyasalın markası ve tipini şartnameye göre kaydediyor, uygulama sırasını yazılı olarak teslim ediyoruz.

Kışın Van'da çalışabiliyor musunuz?

Delme ve kesme tarafında çalışabiliyoruz, ama su hattı ve çamur yönetimi için ek hazırlık gerekiyor; hortum ve depoyu donmaya karşı korumak, günün başında sistemi devreye almak gibi. Kimyasal ankraj tarafında ise sıcaklık sınırı var. Beton yüzey sıcaklığı ürünün alt sınırının altındaysa uygulamayı yapmıyoruz, günün ılık saatine alıyoruz ya da yüzeyi şartlandırıyoruz. Kür süresi de soğukta uzuyor, bunu programa yazıyoruz.

Bina kullanılırken çalışabilir misiniz?

Çoğu güçlendirme işi zaten kısmen kullanılan binalarda oluyor. Su toplama düzeni kurup çamurun yayılmasını engelliyoruz, çalışma alanını ayırıyor ve gün sonunda alanı süpürülmüş halde bırakıyoruz. Yine de gürültü ve titreşim kaçınılmaz; komşu birimlerin bilgilendirilmesi ve çalışma saatlerinin baştan belirlenmesi gerekiyor. Kesim ve delme sessiz bir iş değildir, bunu baştan söylüyoruz.

Fiyatı telefonda söyleyebilir misiniz?

Sahayı ve metrajı bilmeden rakam söylemiyoruz. Delik çapı ve adedi, kesim kalınlığı ve uzunluğu, donatı yoğunluğu, çalışma yüksekliği, su ve elektrik durumu, işin kaç güne yayıldığı ve Van'ın mesafesi birlikte belirliyor. Projeyi ya da net metrajı gönderdiğinizde kalem kalem, hangi kalemin neye göre hesaplandığını yazarak teklif veriyoruz.

Donatıya denk gelirseniz ne yapıyorsunuz?

Delik açmadan önce yüzeyi tarayıp donatı eksenlerini işaretliyoruz, delikleri o çizimin üstüne oturtuyoruz. Buna rağmen taşıyıcı donatıya denk gelirsek deliği kendi kararımızla kaydırmıyoruz; kaydırma payı olup olmadığını proje müellifine soruyoruz. Bazı detaylarda birkaç santimlik pay serbesttir, bazılarında değildir; bu kararı veren mühendistir.