Burdur Karot

Burdur'da bir işe çağrıldığımızda önce betonun ne olduğunu anlamaya çalışırız. Delinecek yer bir bodrum perdesi mi, otuz yıllık bir apartmanın döşemesi mi, yeni dökülmüş bir sanayi platformu mu; içindeki agrega kireçtaşı kökenli mi, dere çakılı mı; donatı sık mı, seyrek mi. Bunlar süslü sorular değil; hangi makineyi araca yükleyeceğimizi, hangi elmas soketi takacağımızı ve işin kaç saat süreceğini doğrudan belirleyen sorular. Askarot İnşaat olarak yaptığımız iş kesim ve delme: karot delme, beton kesme, duvar açma, beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj. Aşağıda Burdur'da bu işleri sahada nasıl yürüttüğümüzü, neyi yapmadığımızı ve neden yapmadığımızı olduğu gibi yazdık.

Burdur'a Eskişehir'den Geliyoruz

Bunu en baştan söylemek en dürüstü: merkezimiz Eskişehir. Burdur'da şubemiz yok, orada sabah nöbet bekleyen bir ekibimiz de yok. Bir iş için Burdur'a gidiyorsak makineyi, soketleri, su tankını, kabloyu ve yedek parçayı yükleyip yola çıkıyoruz. Eskişehir–Afyonkarahisar–Dinar hattından Burdur merkeze üç yüz elli kilometre civarında bir yol var; ilçelere gidilecekse bunun üstüne ilçe yolu ekleniyor.

Bu mesafenin pratikte iki sonucu oluyor. Birincisi, tek bir 50'lik delik için Burdur'a araç kaldırmak ne bizim ne de sizin lehinize; o yüzden işi topluca planlamayı, aynı binadaki ya da aynı çevredeki bütün delik ve kesimleri tek sefere sığdırmayı tercih ediyoruz. İkincisi, keşfi çoğu zaman uzaktan yapıyoruz: duvarın ve döşemenin fotoğrafı, delinecek noktanın etrafını gösteren kısa bir video, varsa kalıp planı ya da mimari çizim üzerinden ne yapılacağını netleştiriyoruz. Sahaya vardığımızda ölçüyü kendi şeridimizle tekrar alıp teyit ediyoruz, çünkü fotoğraf bazen kot farkını ve tavan yüksekliğini yutuyor.

• Merkez dışında Bucak, Gölhisar, Yeşilova, Tefenni, Ağlasun, Çavdır, Karamanlı, Çeltikçi, Altınyayla ve Kemer tarafına da gidiyoruz; ilçe mesafesi programa ayrıca yazılıyor.
• Sahada elektrik yoksa jeneratör, su yoksa tank ve dalgıç pompa bizim yükümüz oluyor; bunu önceden bilmek gerekiyor.
• Bir iş günü içinde bitmeyecek hacimdeki işlerde konaklama planı baştan yapılıyor, yarısı kesilmiş bir duvar bırakıp geri dönmüyoruz.

Burdur Betonunda Agrega ve Soket Seçimi

Göller Yöresi'nde kireçtaşı ve mermer kökenli taş çok yaygın, bölgedeki hazır beton da ağırlıklı olarak bu taştan kırılmış agregayla üretiliyor. Bu, karot işi açısından önemsiz bir ayrıntı değil. Kireçtaşı ağırlıklı agrega aşındırıcılığı düşük bir malzemedir; elmas soketin metal matrisini yeterince yıpratmaz. Matris aşınmayınca yüzeydeki elmas taneleri gömülü kalır, kesme kabiliyetini kaybeder ve soket parlar. Ucun ilerlemesi durur, motor zorlanır, iş uzar.

Çözüm daha çok bastırmak değil, doğru matrisi seçmek. Kireçtaşı ve mermer kökenli agregada daha yumuşak bağlayıcılı, elması sürekli açığa çıkaran soketlerle çalışıyoruz. Silisli dere çakılı ya da bazalt gibi aşındırıcı agregayla karşılaşırsak tam tersine sert matrisli soket takıyoruz, yoksa segment birkaç delikte tükeniyor. Sahada soketin körelip körelmediğini ilerleme hızından ve çıkan çamurun renginden anlıyoruz; körelen soketi aşındırıcı bileme taşında birkaç santim dolaştırıp yeniden açıyoruz. Bunlar makine katalogunda yazan şeyler değil, tekrar tekrar yanlış soketle uğraşınca öğrenilen şeyler.

Beton sınıfı ve yaşı da ayrı bir başlık. Yeni dökülmüş, kürünü tamamlamamış betonla otuz yıllık, karbonatlaşmış ve iyice sertleşmiş beton aynı devirde delinmez. Yaşlı ve sert betonda devri düşürüp baskıyı sabit tutmak, yeni betonda ise çamurun sokete yapışmaması için su debisini artırmak gerekiyor. Delme sırasında devri, baskıyı ve su akışını sürekli izleyen bir kişi makinenin başında duruyor; karot makinesini kurup kenara çekilmek en pahalı hata.

Donatı Taraması ve Taşıyıcı Eleman Kuralı

Delme ya da kesme başlamadan önce yüzeyi donatı tarama cihazıyla geçiyoruz. Amaç sadece demiri kesmemek değil; demirin nerede olduğunu bilmek deliğin konumunu birkaç santim kaydırmamıza, kesim hattını demir aralığına oturtmamıza imkân veriyor. Döşemede tesisat borusu, ısıtma serpantini ya da elektrik borusu geçme ihtimali varsa taramayı iki yönde tekrarlıyoruz. Tarama, içeride ne olduğunu garanti etmez ama kör delmeye göre çok daha güvenli bir başlangıç noktasıdır.

Burdur ve çevresi deprem açısından hassas bir bölge; bu bölgede bir yapının taşıyıcı sistemine dokunmak, başka yerde olduğundan daha ciddi bir iş. Bu yüzden kuralımız net: kolon, kiriş ve taşıyıcı perde üzerinde, statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delme, kesme veya kırma işi yapmıyoruz. Müşteri ısrar etse de yapmıyoruz. Böyle bir talep geldiğinde ne yapılabileceğini değil, önce hangi belgeye ihtiyaç olduğunu anlatıyoruz. Onaylı projesi gelen işte ise deliğin yerini, çapını ve adedini projede yazdığı gibi uyguluyoruz; kendi kafamıza göre "şuraya kaydıralım" demiyoruz.

Güçlendirme kararının kendisi, hangi elemanın nasıl takviye edileceği ve mantolama gibi konular bizim alanımız değil; onu projeyi hazırlayan mühendis belirler. Bizim işimiz, o projede yazan deliği ve kesimi tekniğine uygun açmak.

Su Soğutma ve Çamur Yönetimi

Karotta su iki iş yapar: soketi soğutur ve kesilen talaşı delikten dışarı taşır. Su kesildiği anda soket ısınır, elmas tanesi matristen kopar, karot göbeği delik içinde sıkışır. Sıkışan göbeği çıkarmak, delmekten daha uzun sürebilir. Bu yüzden su hattını, hortumu ve basıncı işin başında kontrol ediyoruz; şehir suyunun kesildiği ya da basıncın düştüğü sahalarda tank ve pompayla kendi hattımızı kuruyoruz.

İşin ikinci yarısı, çıkan suyun nereye gideceği. Delik çevresine halka conta ya da sünger set çekip suyu bir noktada toplayıp ıslak vakumla çekiyoruz. Döşeme deliyorsak alt kattaki tavana damlama riski var; asma tavan, elektrik panosu, sunucu odası, mağaza rafı gibi ıslanmaması gereken şeyler varsa alt katı da örtüp koruma altına alıyoruz. Bu adım atlanınca ortaya çıkan zarar, işin kendisinden büyük olabiliyor.

Burdur'da kış sert geçiyor; dışarıda ya da ısıtılmayan bir kaba yapıda çalışıyorsak hortum ve tanktaki suyun donması gerçek bir sorun. Soğuk günlerde su hattını gün içinde boşaltıyor, makineyi ısıtılan bir alanda tutuyoruz. Suyun hiç kullanılamayacağı yerlerde ise küçük çaplı delikleri ve kimyasal ankraj deliklerini toz emişli kuru sistemle açıyoruz; kuru delme her yerde değil, çapın ve derinliğin izin verdiği yerde kullanılan bir yöntem.

Beton Kesme ve Duvar Açma: Ölçü ve Kesim Kalitesi

Duvarda kapı, pencere ya da geçiş boşluğu açarken işin görünen kısmı kesim, görünmeyen kısmı ölçü. Boşluğun net ölçüsü, doğrama payı, eşik kotu ve varsa lento yeri kesimden önce duvara çizilip müşteriyle birlikte kontrol ediliyor. Çizgiye "yaklaşık" demiyoruz; kesilen beton geri yapıştırılmıyor.

Ekipmanı boşluğun boyutuna ve duvarın kalınlığına göre seçiyoruz. İnce bölme duvarlarda elmas soketli el testeresi, betonarme duvarlarda raylı duvar testeresi, testerenin ulaşamadığı kalınlıklarda ise elmas halat kullanıyoruz. Dairesel testereyle çalışırken köşelerde kesilmemiş bir pay kalır; bunu zorlayarak değil, köşe deliği açarak ya da halatla tamamlayarak çözüyoruz. Bu ayrıntı, boşluğun köşesinin düzgün çıkmasıyla çıkmaması arasındaki fark.

Kesime başlamadan önce her zaman şu soruyu cevaplıyoruz: kesilen parça nereye düşecek? Betonarme bir duvardan alınan parçanın ağırlığı hızla yüzlerce kiloya ulaşabiliyor. Parçayı bölerek küçültmek, askıya almak, kaldırma ekipmanı kullanmak ya da düşeceği alanı takviye etmek kesim planının parçası. Duvarın betonarme perde mi yoksa bölme duvar mı olduğu belirsizse, projesi görülmeden kesim yapılmıyor; bu, yukarıdaki taşıyıcı eleman kuralının duvar tarafındaki karşılığı.

Beton Kırma: Sırayla ve Kontrollü

Kırma işini "vur gitsin" olarak görmüyoruz. Kırılacak alanın sınırını önce elmas testereyle kesip ayırıyoruz; böylece kırıcının ürettiği çatlak, kalması gereken betonun içine doğru yürümüyor. Bu tek adım, sonradan sıva ve tamir işine dönüşecek hasarın büyük kısmını engelliyor.

Ekipmanı ortama göre seçiyoruz: dar alanda ve kat içinde elektrikli kırıcı, hacim büyüdüğünde hidrolik kırıcı ya da uzaktan kumandalı kırıcı robot. Hastane, laboratuvar, veri odası, hassas tezgâh bulunan atölye gibi titreşimin sorun olduğu yerlerde kırma yerine kesip parça alma yöntemine geçiyoruz. Kat aralarında çalışırken molozun döşeme üzerinde biriktirilmesi de ayrı bir yük sorunu; molozu biriktirmeden, sürekli tahliye ederek ilerliyoruz.

Filiz Ekme ve Kimyasal Ankraj: İş Deliğin İçinde Bitiyor

Filiz ekmede ve kimyasal ankrajda başarıyı belirleyen şey donatının kendisi değil, deliğin içi. Delik çapı, derinliği, donatı çapı ve gömme boyu projeden gelir; bunları biz belirlemiyoruz, uygulamasını yapıyoruz. Onaylı bir proje ya da hesap yoksa taşıyıcı elemanda filiz ekimine başlamıyoruz.

Delik açıldıktan sonra içeride kalan beton tozu, kimyasalın beton yüzeyine değil toza yapışmasına yol açar; çekme dayanımı bu yüzden düşer. Bu nedenle delik temizliğini rutin bir üfleme sayıp geçmiyoruz: basınçlı hava ile üfleme, çapına uygun tel fırça ile fırçalama ve yeniden üfleme çevrimini birkaç kez tekrarlıyoruz. Delik yatay ya da tavana bakıyorsa tozun kendiliğinden dökülmeyeceğini hesaba katıyoruz.

• Kartuşun ilk çıkan karışımı atılır; renk homojen olmadan enjeksiyona başlanmaz.
• Kimyasal, deliğin dibinden başlayarak geri çekilerek doldurulur; hava boşluğu bırakmamak esas.
• Soğuk havada hem kartuşun hem betonun sıcaklığı kürlenme süresini uzatır; süre dolmadan yük verilmez.
• Talep edilirse çekme testi bağımsız bir kuruluşa yaptırılır; kendi işimizin raporunu kendimiz yazmayız.

Fiyat Neye Göre Çıkıyor

Bu sayfada rakam yok, çünkü sahayı görmeden verilen rakam ya sizi ya bizi yanıltıyor. Bunun yerine teklifi neyin belirlediğini açıkça yazalım. Delik çapı ve derinliği, delik adedi, betonun sınıfı ve yaşı, donatı yoğunluğu, çalışma pozisyonu (tavana delik açmak zemine göre belirgin şekilde yavaştır), sahada elektrik ve su bulunup bulunmaması, molozun ve karot göbeklerinin tahliye mesafesi, çalışma saatinin gündüz mü gece mi olduğu ve Eskişehir'den Burdur'a gidiş-dönüş ile gerekiyorsa konaklama.

Pratikte en büyük fark tek iş ile toplu iş arasında oluşuyor. Aynı binada on beş delik açmak, tek delik açmaktan orantısız biçimde daha verimli; yol ve kurulum maliyeti bölünüyor. Bu yüzden Burdur'daki işlerde önce listeyi toplamanızı öneriyoruz. Teklif için bize delinecek yerin fotoğrafını, çap ve derinlik bilgisini, adedi ve varsa projeyi gönderdiğinizde net bir rakam veriyoruz; sahada iş büyürse bunu önceden söylüyoruz, faturaya sürpriz kalem eklemiyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Burdur'da sürekli bir ekibiniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir ve Burdur'da şubemiz bulunmuyor. İşler Eskişehir'den planlanıp ekip ve ekipmanla birlikte gidiyor. Bunun avantajı, gelen ekibin işi yapan asıl ekip olması; dezavantajı ise aynı gün içinde saat başı gidip gelinememesi. Programı bu gerçeğe göre kuruyoruz.

Kolonuma delik açtırmak istiyorum, yapar mısınız?

Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan kolon, kiriş ve taşıyıcı perdede delme, kesme ya da kırma yapmıyoruz. Bu, pazarlık konusu olan bir tercih değil. Onaylı belge geldiğinde ise deliği projede yazan yerde, yazan çapta açıyoruz.

Karot delerken evim su içinde mi kalacak?

Hayır. Su, soketin soğutulması ve talaşın dışarı atılması için gerekli ama kontrol altında tutuluyor. Delik çevresine set çekip suyu ıslak vakumla topluyoruz. Döşeme deliniyorsa alt kattaki noktayı da örtüyoruz. Küçük çaplı işlerde ve uygun durumlarda toz emişli kuru delme yapılabiliyor.

Delik açarken donatıyı keserseniz ne oluyor?

Önce donatı taraması yapıp deliğin yerini demir aralığına oturtmaya çalışıyoruz. Buna rağmen bazı durumlarda donatıya denk gelinebiliyor; elmas soket demiri keser ama bu, elemanın taşıma gücünü ilgilendiren bir konudur. Böyle bir durumda işi durdurup projeden sorumlu mühendise bildiriyoruz, kendi kararımızla devam etmiyoruz.

Duvarımın taşıyıcı olup olmadığını nasıl anlarım?

En güvenilir yol yapının kalıp planına bakmak. Plan yoksa duvar kalınlığı, konumu ve içindeki donatı düzeni fikir verir; ancak bu tahmindir, karar değildir. Taşıyıcı olma ihtimali olan bir duvarda kesim yapmadan önce projeyi ya da yetkili mühendis görüşünü istiyoruz.

İş ne kadar sürer, aynı gün biter mi?

Delik adedi, çap, beton sertliği ve çalışma pozisyonuna bağlı. Birkaç delikten oluşan bir iş genelde tek günde biter; duvar boşluğu açma, halatla kesim ya da geniş alanlı kırma işleri sahaya göre birden fazla güne yayılabilir. Süreyi tahmin ederken temizlik ve moloz tahliyesini de hesaba katıyoruz, çünkü iş kesimle bitmiyor.

Telefonda fiyat söyleyebiliyor musunuz?

Ölçü ve adet bilgisi olmadan söylemiyoruz. Fotoğraf, delik çapı ve derinliği, adet ve saha koşulları (elektrik, su, kat, erişim) elimize geçtiğinde net teklif veriyoruz. Rakamı görmeden karar vermenizi beklemiyoruz, ama sahayı görmeden rakam da uydurmuyoruz.