Şırnak Karot

Şırnak'ta karot delme, beton kesme, duvar açma, beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj işleri yapıyoruz. Merkezimiz Eskişehir; Şırnak'ta şubemiz yok, ilde sürekli bekleyen bir ekibimiz de yok. Bunu ilk cümlede yazıyoruz, çünkü Eskişehir ile Şırnak arasında karayoluyla 1.300 kilometreden fazla yol var ve bu mesafe işin nasıl planlanacağını baştan belirliyor. Ekip, makine, elmas uç seti ve yedek parça aynı araçla yola çıkıyor. Şırnak işlerinde "bugün bakarız, yarın devam ederiz" diye bir çalışma biçimimiz yok; delik ve kesim listesini önceden çıkarıp tek çıkışta bitecek bir program kuruyoruz.

Şırnak bizim açımızdan tek tip bir saha da değil. İl merkezi ile Beytüşşebap, Uludere gibi dağlık ilçeler yüksek rakımda; kış uzun sürüyor, kar ve don gerçek bir kısıt. Cizre, Silopi, İdil tarafı ise Dicle'ye bakan daha alçak bir arazide; orada yaz sıcağı planı değiştiren asıl etken. Aşağıda ne vaat ettiğimizi değil, sahada fiilen ne yaptığımızı anlatıyoruz.

Makine Kurulmadan Önce: Donatı Taraması ve Delik Haritası

Bir karot işinin sonucu, makine kurulmadan önce belli oluyor. Delik yeri tebeşirle işaretlenmiş olabilir; o işareti olduğu gibi kabul etmiyoruz. Önce donatı tarama cihazıyla yüzeyin altını okuyoruz: donatı aralığı, pas payı, çift sıra donatı var mı, döşemede hangi yön çekme donatısı taşıyor, delik mesnet bölgesine mi denk geliyor. Sonra alt kata bakıyoruz; eski yapıda tesisat çoğu zaman projeye göre değil, o günkü ustanın uygun gördüğü güzergâha göre gitmiş oluyor.

Tarama sonrası deliği çoğu zaman birkaç santim kaydırıyoruz. Ana donatıyı tümüyle kaçırmak her zaman mümkün değil, ama kesilecekse hangi çubuğun kesileceğini önceden bilmek mümkün. Delik haritası üzerinde mutabık kalınmadan makineyi kurmuyoruz.

Taşıyıcı eleman kuralımız burada devreye giriyor: kolon, kiriş, perde ve taşıyıcı döşemenin kritik bölgelerinde statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delik açmıyoruz, kesim yapmıyoruz. Onay yoksa iş orada durur. Uzak bir sahaya kadar gidip onaysız bir kolon deliği yüzünden işi bırakmak istemediğimiz için onay durumunu telefonda soruyoruz.

Elmas Segment Seçimi: Betonu Tanımadan Uç Takmıyoruz

Elmas uçların hepsi aynı değil. Elmas tanesi kadar, o taneyi tutan metal matrisin sertliği de belirleyici. Kaba kural şu: sert ve aşınmayan agregada yumuşak matrisli segment gerekir, çünkü matris aşınıp yeni elmas yüzeye çıkmalıdır. Yumuşak ve aşındırıcı betonda ise sert matris gerekir. Yanlış segmentle iki şeyden biri olur: uç parlar ve kesmeyi bırakır ya da normalin çok üstünde bir hızla erir.

Şırnak'ta bunu deneme yanılmayla öğrenme lüksümüz yok; uç değiştirmek için Eskişehir'e dönmek diye bir seçenek yok. Bu yüzden araca farklı matris sertliklerinde uç seti yüklüyoruz ve ilk deliği bilinçli olarak tanıma deliği gibi kullanıyoruz: ilerleme hızı, çıkan çamurun rengi, motorun yüklenme sesi ve segment yüzeyinin ilk delikten sonraki hali betonun karakterini söylüyor.

• Yoğun donatılı bölgelerde çelikle çalışabilen segment kullanıyoruz; normal beton ucuyla donatıya girmek hem ucu hem zamanı yakar.
• Uç parladığında keskinleştirme taşıyla segment yüzeyini açıyoruz; birkaç dakika süren ama çoğu zaman atlanan bir işlem.
• Segment yüksekliğini takip ediyoruz; bitmek üzere olan bir uçla derin delik başlatmak, deliğin ortasında kalmak demektir.
• Karot borusunun düzgünlüğü de çap kadar önemli; eğilmiş boru sürtünme ve ölçü sapması üretir.

Su, Çamur ve Soğutmanın Sahada Yönetimi

Sulu karot ve kesimde su üç iş birden yapıyor: segmenti soğutuyor, kesme tozunu delikten dışarı taşıyor ve havaya kalkan tozu bağlıyor. Debi yetersizse segment aşırı ısınır, elmas taneleri matristen kopar, uç birkaç santimde ölür. Doğru ayarı, delikten çıkan çamurun rengine ve kıvamına bakarak yapıyoruz.

Çamur yönetimi uzak sahalarda ayrıca önemli, çünkü geri gelip temizlemek diye bir seçenek yok. Vakumlu su toplayıcı halka, ıslak-kuru vakum makinesi ve gerektiğinde çamur pompasıyla çalışıyoruz. Tavan deliklerinde su toplama halkası olmadan iş yapmıyoruz; aksi halde su elektrik tesisatına ve alt kata iner. Tozu tamamen bitirdiğimiz iddiasında da değiliz: sulu kesimde toz büyük ölçüde çamura dönüşür, kuru kesimde emişli sistemle azalır ama sıfırlanmaz. Beton tozu solunduğunda zararlıdır; ekibimiz maskeyle çalışır ve kullanımdaki bir binada çalışma alanını perdeyle ayırırız.

Şırnak'ın İklimi ve Rakımı Kesim Planını Nasıl Değiştiriyor

Kış Şırnak'ta bizim için teknik bir problem, hava durumu meselesi değil. Sıcaklık sıfırın altına indiğinde su hattı donar, hortum patlar, makinenin içinde kalan su donarak pompaya zarar verir. Soğuk sahada iş sonunda hattı ve makineyi boşaltıyoruz, gece araçta su bırakmıyoruz. Yüzeydeki buz da hem elmas ucun kavramasını hem vakum tabanın tutuşunu bozar.

Kışın asıl kritik konu kimyasal ürünler. Epoksi ve poliester esaslı ankraj kimyasalları sıcaklığa bağlı çalışır: ortam soğudukça karışım daha zor enjekte edilir ve kürlenme süresi belirgin biçimde uzar. Soğukta kartuşu koşullandırmadan uygulamak, ürünü karıştırıcıdan düzgün geçirememek demektir. Bu yüzden kış aylarında Şırnak'ta filiz ekme ve ankraj işlerinde kartuşları ısıtıyor, kür süresini takvime yazıyor ve o süre dolmadan yükleme yapılmamasını yazılı olarak bildiriyoruz.

Cizre-Silopi hattında yaz tarafı ayrı bir konu: yüksek sıcakta kimyasalın kap ömrü kısalıyor, su tüketimi artıyor, makine ve operatör hızlı yoruluyor. Orada işi sabah erken saatlere çekmek, öğle sıcağında kesim yapmaya çalışmaktan verimli. Dağlık ilçelere kışın erişimin zorlaşabildiğini de programa dahil ediyoruz; yolun durumu belirsizse işi mevsim açılmasına bırakmayı öneriyoruz.

Şantiye Altyapısı: Elektrik, Su ve Erişim

Uzak sahada işi yarıda bırakan en sık sebep beton değil, altyapı oluyor. Keşifte üç şeyi ayrı ayrı soruyoruz.

• Elektrik: trifaze var mı, priz kaç amper, panoya mesafe ne kadar. Uzun ve ince kabloyla gerilim düşer, motor ısınır ve zamanla yanar; gerekiyorsa uygun kesitte kendi uzatmamızı götürüyoruz. Elektrik yoksa jeneratörün gücünü makineye göre baştan belirliyoruz, "burada bir jeneratör var" cümlesiyle yola çıkmıyoruz.
• Su: şebeke suyu var mı, yoksa depo ya da tankerle mi sağlanacak. Belirsizse basınçlı su tankı ve su geri kazanım düzeneğiyle gidiyoruz. Su kesintisi olan sahada derin delik başlatmak, deliğin ortasında ucu sıkıştırmakla biter.
• Erişim: makineler ağır. Kat yüksekliği, asansör durumu, merdiven genişliği ve aracın binaya yanaşma imkânı bizim için planlama verisi. Duvar testeresi ve tel testere sahaya taşınamıyorsa yöntemi baştan değiştiririz.

Ölçü Toleransı, Kesim Kalitesi ve Köşe Sorunu

Bir deliğin açılmış olması yetmez; doğru yerde, doğru çapta ve doğru eksende olması gerekir. Karot sehpasını dübelle sabitliyoruz; yüzey uygun değilse vakum taban ya da destek direği kullanıyoruz, tavan işlerinde vakum tabanı tek başına güvenli bulmuyoruz. Terazisi düzgün alınmadan başlatılan bir delik on santim sonra eksenden kaçar ve karşı yüzde beklenmedik bir noktadan çıkar; tesisat geçişlerinde bu, karşı taraftaki kaplamanın da yeniden yapılması demek.

Kesimde de aynı disiplin var. Duvar testeresinde bıçak çapı kesim derinliğini belirler; istenen derinlik bıçağın kapasitesini aşıyorsa iki yönden kesim ya da tel testere gerekir. Kalın kesitlerde ve donatı yoğun bölgelerde elmas halatla kesim daha temiz sonuç verir. Köşelerde kaçınılmaz bir sorun vardır: dairesel bıçak köşeye tam ulaşamaz, ya köşe kesilmemiş kalır ya da arka yüzde fazladan kesim oluşur. Taşıyıcı olmayan bir elemanda köşeyi karotla veya el testeresiyle temizleriz; taşıyıcıya yakın bölgede fazladan kesim yapmak yerine yöntemi değiştiririz. Aşırı kesim kabul edilebilir bir çözüm değil, gizlenmesi de doğru değil.

Kesilen parçanın nasıl indirileceği kesimden önce çözülür. Duvar parçası kesildiği anda serbest kalır; nereye düşeceği, nasıl askıya alınacağı ve hangi sırayla parçalanacağı belirlenmezse ortaya kontrolsüz bir yük çıkar. Beton kırmada da kırım sırasını yükün hangi yöne aktarıldığına göre kuruyoruz, kolay olan yerden değil.

Filiz Ekme ve Kimyasal Ankrajda Delik Temizliği

Filiz ekme ve kimyasal ankrajda işin büyük kısmı delik temizliğidir. Delik çapı ekilecek donatı çapına göre seçilir; gereğinden geniş delik kimyasalı israf eder ve tutunmayı zayıflatır. Delik derinliği ölçülür, tahmin edilmez. İçeride kalan beton unu kimyasalın yüzeye yapışmasını engellediği için basınçlı hava ile üfleme, tel fırça ile fırçalama ve tekrar üfleme adımlarını sırayla ve birden fazla kez uyguluyoruz. Kirli delikte en pahalı kimyasal bile beklenen dayanımı vermez.

Kartuşun ilk çıkan karışımı atılır, çünkü tam karışmamış olur. Enjeksiyon delik dibinden başlar ve hortum geri çekilerek yapılır ki içeride hava boşluğu kalmasın. Donatı döndürülerek yerleştirilir. Kür süresi ortam sıcaklığına bağlıdır ve Şırnak'ın kışında yazdan belirgin biçimde uzar; süre dolmadan yük bindirilmez. Talep edilirse numune ankrajlar çekme testi düzeneğiyle kontrol edilebilir.

Filiz aralığını, çapını ve ankraj boyunu sahada tahminle belirlemeyiz; bu bilgi projeden gelir. İşimizin sınırı burada: biz deliği doğru açar, doğru temizler ve doğru uygularız; neyin nereye ekleneceğine proje karar verir.

Eskişehir'den Şırnak'a Çalışma Düzeni ve Fiyatın Nasıl Hesaplandığı

Keşif aşamasında delik listesini çap ve derinlik bazında, kesim listesini metretül ve derinlik bazında istiyoruz; fotoğraf, varsa kalıp planı ya da tesisat projesi çok işe yarıyor. Liste netleştikten sonra hangi makinelerin, kaç elmas ucun ve ne kadar sarf malzemenin gerektiğini hesaplayıp araca yüklüyoruz. Yedeksiz gitmiyoruz; 1.300 kilometre öteden uç getirtmenin maliyeti, baştan yedek götürmekten kat kat yüksek.

Fiyat konusunda net olalım: bu sayfada rakam yazmıyoruz. Her sahaya uyan bir liste yok ve uydurma rakam yazmak müşteriyi yanıltmak olur. Bunun yerine fiyatın hangi kalemlerden oluştuğunu anlatıyoruz:

• Delik ve kesim miktarı: karotta çap ve toplam delme derinliği, kesimde metretül ve kesim derinliği. Yirmi delik ile tek delik arasındaki birim fark buradan doğar.
• Donatı yoğunluğu: yoğun donatılı kesitte hem ilerleme yavaşlar hem elmas uç daha hızlı tükenir.
• Beton sınıfı ve agrega sertliği: sert agregalı yüksek dayanımlı betonda aynı delik daha uzun sürer.
• Erişim ve çalışma koşulları: kat yüksekliği, iskele veya platform ihtiyacı, dar alan, gece çalışma zorunluluğu, kullanımdaki binada toz ve gürültü kısıtı.
• Altyapı ihtiyacı: jeneratör, su tankı ve su geri kazanım düzeneği gerekiyorsa ayrı kalem.
• Mesafe: Eskişehir'den Şırnak'a ulaşım ve konaklama gerçek bir gider; gizlemiyoruz, kalem olarak yazıyoruz. Aynı bölgede birden fazla iş bir araya getirilebiliyorsa bu kalem işler arasında paylaşılır.

Kalemler netleştiğinde tek bir toplam yerine kalem kalem yazılı teklif veriyoruz; sahada "burası da çıktı" denilen ek işleri de yazılı ekliyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Şırnak'ta ekibiniz veya şubeniz var mı?

Hayır. Merkezimiz Eskişehir ve Şırnak'ta ne şubemiz ne de ilde sürekli bulunan bir ekibimiz var. Şırnak'a Eskişehir'den ekip, makine ve elmas uç setiyle geliyoruz. Bu yüzden aynı gün müdahale sözü vermiyoruz. Tek deliklik acil bir iş için uzun yol maliyetinin size mantıklı gelmeyebileceğini de baştan söylüyoruz.

Kolona veya kirişe delik açtırabilir miyiz?

Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan hayır. Bu elemanlar yapının yükünü taşır; burada açılan bir delik ya da kesim, görünürde küçük olsa bile taşıma kapasitesini etkileyebilir. Onaylı detay geldiğinde deliğin yerini, çapını ve eksenini o detaya göre uygularız. Onay yoksa işi almıyoruz.

Fiyatı neden telefonda söylemiyorsunuz?

Çünkü aynı çaptaki bir delik; betonun sertliğine, donatı yoğunluğuna, çalışılan kata, su ve elektrik durumuna göre çok farklı sürelerde biter. Delik ve kesim listesi, kat bilgisi ve birkaç fotoğraf geldiğinde kalem kalem yazılı teklif çıkarıyoruz. Bu sayfada rakam yazmamamızın sebebi de bu.

Kış aylarında Şırnak'ta çalışıyor musunuz?

Çalışıyoruz, ama planı değiştirerek. Donma riskine karşı su hattını ve makineyi iş sonunda boşaltıyoruz, ankraj kimyasallarını koşullandırıp kür süresini soğuğa göre uzatıyoruz ve yüklemenin ne zaman yapılabileceğini yazılı bildiriyoruz. Dağlık ilçelere erişimin belirsiz olduğu dönemlerde işi ertelemeyi öneriyoruz.

Sulu kesim yapılamayan yerde ne yapıyorsunuz?

Kullanımdaki bir ofiste, elektronik ekipman bulunan bir alanda ya da su tahliyesinin mümkün olmadığı noktada sulu kesim sorun çıkarır. Bu durumda ya toz emişli kuru sistemle küçük çaplı çalışıyoruz ya da vakumlu toplayıcı halka ve ıslak-kuru vakumla suyu kaynağında topluyoruz. Kuru sistemde toz azalır ama tamamen bitmez; bunu baştan söylüyoruz.

Delme sırasında donatıya denk gelirseniz ne oluyor?

Tarama yapılmış bir deliğin donatıya denk gelme ihtimali azalır ama sıfırlanmaz. Donatıya girildiğinde ilerleme yavaşlar ve motor sesi değişir; bunu operatör anlar. Taşıyıcı olmayan bir elemanda ve tali donatıda çelik kesebilen segmentle devam ederiz. Taşıyıcı elemanda ise durur, durumu bildirir ve onaylı detay dışında ana donatıyı kesmeyiz. Gerekiyorsa delik birkaç santim kaydırılır.

İş bittiğinde molozu kim kaldırıyor?

Kesim ve delme sırasında çıkan çamuru ve artığı kendi ekipmanımızla topluyoruz. Beton parçalarının ve karot göbeklerinin sahadan tamamen kaldırılması ise taşıma ve döküm gerektiren ayrı bir iş; isteniyorsa teklifte ayrı kalem olarak yazarız.