Tekirdağ Karot

Askarot İnşaat olarak Tekirdağ'a karot delme, beton kesme, duvar açma, beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj işleri için çıkıyoruz. Merkezimiz Eskişehir'de; Tekirdağ'da şubemiz de orada oturan bir ekibimiz de yok, bunu baştan yazalım. Aradaki mesafe beş yüz kilometreye yakın ve yolun büyük bölümü İstanbul trafiğinden geçiyor. Bu yüzden Trakya işlerini "çağır gel" mantığıyla değil program yaparak alıyoruz: deliklerin çapını, adedini, kesim metrajını ve beton kalınlığını önceden konuşuyoruz, makine parkını ona göre yüklüyoruz, aynı bölgedeki işleri mümkün olduğunca aynı çıkışta topluyoruz. Tek bir delik için Eskişehir'den kalkmak ne bize ne size mantıklı; iki günlük bir tesisat delik programı ya da bir duvar açma işi için kalkmak mantıklı.

Tekirdağ'daki yapı stoğu işin tekniğini değiştiriyor

Tekirdağ tek tip bir şehir değil ve bu, kullandığımız uca doğrudan yansıyor. Çorlu, Çerkezköy, Kapaklı ve Ergene hattında büyük hacimli sanayi yapıları var: kalın döşemeler, prefabrik kirişler, makine kaideleri, proses boruları için açılması gereken geniş çaplı geçişler. Süleymanpaşa merkez ve sahil şeridinde konut ve ticari yapı ağırlığı öne çıkıyor; iş genelde küçük çaplı tesisat delikleri, klima geçişleri ve tadilat kaynaklı duvar açma oluyor. İç kesimlerdeki depo, tarımsal tesis ve sundurma tarzı yapılarda ise beton kırma ve kesme çıkıyor.

Bu ayrımı yapmamızın sebebi şu: sanayi betonu ile eski konut betonu aynı malzeme değil. Sanayi ve prefabrik döşemede dayanım yüksek, agrega sert, donatı sıktır; uç ömrü hızlı biter, ilerleme yavaşlar. Eski konut betonunda ise uç çabuk gömülür, segment parlar, delik cidarı bozulur. İşe çıkmadan önce yapının yaşını ve varsa beton sınıfını sormamız bundan.

Çap seçimi: 52 mm ile 600 mm arasında hangi iş hangi çapla açılır

Karot işinde en sık yapılan hata, "nasıl olsa geniş açalım" deyip gereğinden büyük çap istemek. Her fazladan santim, kesitten ve gerekirse donatıdan götürür. Elimizdeki bantta işleri şöyle ayırıyoruz:

• 52-62 mm: elektrik borusu geçişi, buat, zayıf akım ve veri kablosu güzergâhı, küçük drenaj hatları.
• 68-82 mm: klima bakır boru ve drenaj geçişi, kombi baca ve hava girişi, doğal gaz hattı geçişleri.
• 100-127 mm: pis su tesisatı, mutfak-banyo kolon geçişleri, sanayi tipi kablo tavası geçişi, beton numunesi alımı.
• 150-200 mm: ana pis su kolonu, yağmur iniş hattı, havalandırma ve aspiratör kanalı, proses borusu geçişi.
• 250-350 mm: makine dairesi kanalları, büyük çaplı havalandırma, şaft ve baca geçişleri.
• 400-600 mm: asansör kuyusu havalandırması, şaft açımı ve yan yana delik dizerek yapılan boşluk açma işleri.

Çap büyüdükçe makine de değişir. Küçük çaplarda elle tutulan motorla iş görülebilir; 150 mm üstünde sehpa sabitlemesi zorunlu hale gelir, 300 mm üstünde ise sehpanın dübelle mi vakumla mı bağlandığı işin kendisi kadar önemlidir. Devir de çapla ters orantılıdır: 52 mm'lik uçla dakikada binin üstünde devirle çalışırken 350 mm'de iki yüz devrin altına inersiniz. Yanlış devirde segment ya parlar ya da erken tükenir.

Elmas soket ve segment seçimi

Karot ucu tek çeşit değil ve saha adamının işi burada başlıyor. Elmas tanesini tutan metal matris, betonun karakterine göre seçilir. Sert ve aşındırıcı agregada (bazalt, silisli çakıl, yüksek dayanımlı sanayi betonu) yumuşak matrisli segment kullanırız; matris hızlı aşınsın ki körelmiş elmas dökülüp altından keskini çıksın. Aşındırıcılığı düşük betonda ve taze betonda tam tersi: sert matris seçilir, yoksa segment gereksiz yere erir.

Yoğun donatılı kesitlerde ayrı bir uç grubu devreye giriyor; demir kesmek betonu kesmeye benzemez, orada elmas konsantrasyonu ve tane boyu farklıdır. Aynı ucu hem sanayi döşemesinde hem eski tuğla duvarda kullanmak, ucu birkaç delikte bitirmek demektir. Segment yüksekliğini iş sırasında takip ederiz; kalan yükseklik kritik seviyeye indiğinde uç değişir, çünkü bitmek üzere olan uç hem yavaş ilerler hem gövdeyi ısıtıp lehim bölgesini riske atar. Kaynak tipi de işe göre seçilir: sulu çalışılan standart işlerde lehimli segment yeterlidir; segment kopmasının risk yaratacağı baş üstü ve derin geçişlerde lazer kaynaklı uç tercih ederiz.

Su soğutma, çamur yönetimi ve toz

Karot işinin görünmeyen yarısı su ve çamurdur. Su iki iş yapar: segmenti soğutur, kesilen tozu delikten dışarı taşır. Debi yetersizse çamur delik içinde macunlaşır, uç sıkışır, segment aşırı ısınır; fazlaysa sahayı batırırsınız. Doğru ayar delikten çıkan suyun kıvamından anlaşılır.

Asıl mesele suyun nereye gittiği. Delik çevresine çamur toplama halkası kuruyor, suyu ıslak vakumla anında çekiyor, zemini ve eşyayı önden koruyoruz. Döşemede delik açıyorsak alt kata damlama riskini işten önce konuşuruz; gerekirse alt katta da adam bulundurup delik ağzını alttan bantlarız. Çamurlu suyu gidere veya pis su hattına vermiyoruz; kovada çöktürüp katı kısmı sahadan çıkarıyoruz. Kışın Trakya'da açık alan işlerinde su hattının donması ayrı bir konu, soğuk günlerde hortum ve tank düzenini ona göre kuruyoruz.

Susuz çalışma yalnızca küçük çaplarda, uygun toz emiş sistemiyle ve kuru delmeye uygun uçla yapılır. Betondan çıkan tozun solunması ciddi bir sağlık konusudur; "su dökmeyelim, toz olsun" tercihi masum değildir. Biz sulu çalışmayı savunur, suyun yaratacağı sorunu baştan çözeriz.

Donatı taraması ve taşıyıcı eleman kuralı

Deliği açmadan önce ne kestiğimizi bilmek zorundayız. Betonarme elemanda tarama yapmadan uç dayamak hem yapıya hem kesenize zarar verir. Tarama cihazıyla donatı düzenini, paspayını ve yönünü çıkarıyor, delik merkezini demir aralığına denk gelecek şekilde kaydırıyoruz; birkaç santimlik kaydırma çoğu zaman ana donatıyı kesmeden işi bitirmeye yeter. Ard germeli döşemelerde kural daha da sert: gerilme halatı kesmek geri dönüşü olmayan bir hasardır, bu yapılarda tarama yapılmadan tek delik açmıyoruz. Şap altındaki yerden ısıtma boruları, gömülü elektrik ve yangın hattı da taramanın konusudur.

Bunun üstünde duran bir kural var ve pazarlık konusu değil: kolon, kiriş ve taşıyıcı perde üzerinde statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan iş yapmıyoruz. "Küçücük delik, ne olacak" cümlesini sahada çok duyduk; taşıyıcı elemanda küçük delik diye bir şey yoktur, sonucu yerine ve kesit kaybına göre değişir. Onay varsa deliği projedeki noktaya, projedeki çapta açarız; onay yoksa işi almaz, sizi statik proje müellifine ya da yapı denetime yönlendiririz. Dolgu duvar, şap ve döşeme kaplaması gibi taşıyıcı olmayan yerlerde böyle bir kısıt yok.

Delik kalitesi: cidar, çıkış çapağı ve eksen sapması

İyi karot deliği sadece açılmış delik değildir, üç şeye bakarız. Birincisi eksen sapması: sehpa gövdeye tam sabitlenmemişse uç ilerledikçe kaçar, karşı yüzde delik istediğiniz noktadan çıkmaz; kalın döşemede birkaç derecelik sapma diğer yüzde onlarca santim fark demektir. İkincisi çıkış çapağı: uç arka yüze yaklaşırken beton kabuk gibi patlar, sıva ve kaplama gider. Bunu engellemek için son santimlerde besleme baskısını düşürür, mümkünse karşı yüze destek plakası koyar ya da iki yönden delme yaparız. Üçüncüsü delik ağzı ve cidar temizliği; teslim ettiğimiz delik çamurdan arındırılmış olur.

Burada çoğu kişinin bilmediği bir ayrıntı var: elmas karotla açılan deliğin cidarı, darbeli matkapla açılana göre çok daha düzgündür ve bu, kimyasal ankraj için avantaj değil dezavantajdır. Yapıştırıcının tutunacağı pürüz azaldığı için bağ dayanımı düşer. Bu yüzden filiz ekme ve kimyasal ankrajda deliği ya darbeli sistemle açar ya da karotla açılmışsa cidarı tırtıklayan uçla pürüzlendiririz. Ardından delik temizliği gelir: basınçlı hava ile üfleme, uygun çapta fırçayla fırçalama ve bu ikilinin tekrarı. Islak delikte kullanılan kimyasalın ıslak beton onaylı olması gerekir. Bu adımlar atlandığında ankraj hesaplanan yükün çok altında çıkar ve bu genellikle iş bittikten aylar sonra anlaşılır.

Numune karotu ile tesisat deliği aynı iş değil

Tekirdağ'da özellikle sanayi yapılarında ve tadilat öncesi incelemelerde beton numunesi alımı isteniyor. Bu iş tesisat deliğinden farklı yürür. Tesisat deliğinde amaç boşluk açmaktır, çıkan silindirin durumu önemsizdir. Numune alımında ise asıl ürün çıkan silindirin kendisidir; kırık, çatlak ya da donatı kesmiş bir karot laboratuvarda geçerli sonuç vermez.

Bu yüzden numune alırken devri düşürür, beslemeyi sabit tutar, sehpayı ekstra sıkı bağlarız. Yer seçimi de rastgele değildir: donatıya denk gelmeyen, kesit kaybının yapıyı zorlamayacağı bölgeler seçilir; laboratuvar ya da yapı denetim bir nokta işaretlediyse tam oradan alınır. Çapta agrega tane boyutu belirleyicidir, en büyük tanenin birkaç katının altına inildiğinde sonuç güvenilirliğini kaybeder; bu nedenle numune karotlarında genelde 100 mm bandında çalışır, boy/çap oranını laboratuvarın istediği şekilde ayarlarız. Numuneyi çıkardıktan sonra boşluğu rötresiz tamir harcıyla dolduruyoruz. Net söyleyelim: numuneyi alan ve deliği kapatan taraf biziz; basınç deneyini yapan ve raporu imzalayan taraf yetkili laboratuvardır.

Ekipman parkı ve Tekirdağ çıkışını nasıl planlıyoruz

Trakya'ya gelirken araca ne yüklediğimiz, işin sahada bitip bitmemesini belirliyor. Standart çıkışta yanımızda farklı güçte karot motorları, 52 mm'den 600 mm'ye kadar uç seti, sehpa ve vakum sabitleme ekipmanı, ray üzerinde çalışan duvar testeresi, zemin testeresi, elektrikli ve hidrolik kırıcılar, ıslak vakum, su tankı ve jeneratör bulunur. Jeneratör önemli: kaba inşaat halindeki binalarda ve yeni sanayi sahalarında çoğu zaman uygun elektrik yoktur, beş yüz kilometre uzaktan gelip elektrik yüzünden ertesi güne kalmak kabul edilebilir değil.

Kesim derinliği sorusunun cevabı da ekipmandadır. El tipi beton kesme makineleri sınırlı derinlik verir; duvar testeresiyle tek yüzden onlarca santim, iki yüzden kesim yaparak bunun katına çıkarsınız. Bunun da yetmediği kalın perde ve temel kesimlerinde halatlı kesim devreye girer, orada pratikte kalınlık sınırı kalmaz. Hangisinin gerekeceğini beton kalınlığını ve kesime iki yüzden ulaşılıp ulaşılamadığını öğrenmeden söyleyemeyiz.

Fiyata gelince: bu sayfada rakam yazmıyoruz, çünkü her işe uyan bir liste elimizde yok ve uydurma rakam kimseye fayda sağlamaz. Bedeli belirleyen kalemler bellidir ve bunları açıkça söyleriz: delik çapı ve adedi ya da kesim metrajı, beton kalınlığı, donatı yoğunluğu, çalışma yüksekliği ve ulaşım zorluğu, su ve elektrik durumu, gece veya hafta sonu çalışma zorunluluğu, işin süresi ve Eskişehir'den Tekirdağ'a ulaşım. Aynı bölgede birden fazla iş toplanabiliyorsa ulaşım kalemi bölünür, bu doğrudan lehinize olur. Fotoğraf, kat planı ve delik listesi gönderdiğinizde yola çıkmadan net teklif veririz.

Sık Sorulan Sorular

Eskişehir'den geliyorsunuz, Tekirdağ'daki işi aynı gün bitirebiliyor musunuz?

Genelde işin kendisi bir günde biter, sıkıntı yolda. Tekirdağ programlarını sabah erken varacak şekilde kurar, gerekiyorsa konaklayıp ertesi gün de çalışırız. Tek bir küçük delik için çıkmıyoruz, bunu peşinen söylüyoruz ki karşılıklı vakit kaybı olmasın. Delik sayısı ve metraj belliyse kaç gün süreceğini önceden söyleriz.

Tekirdağ'da şubeniz veya sürekli orada duran ekibiniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir; Tekirdağ dahil diğer illerde şubemiz bulunmuyor. İşi ekip ve ekipmanla oraya giderek yapıyoruz. Bunu gizlemek yerine yazıyoruz, çünkü "yarım saatte oradayız" deyip gelmemek en kötü senaryo. Randevu saatini yola göre veriyor ve tutuyoruz.

Kolonda karot deliği açtırabilir miyim?

Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan hayır. Kolon, kiriş ve taşıyıcı perde yapının yükünü taşır; oradaki kesit kaybının sonucunu deliği açan kişi değil, hesabı yapan mühendis söyler. Onaylı çizim varsa deliği belirtilen noktaya ve çapa uygun açarız. Onay yoksa işi almaz, taşıyıcı olmayan duvar ve döşeme üzerinden alternatif güzergâh çıkarmaya bakarız.

Karot delerken su kullanmak şart mı, evi batırmadan olmuyor mu?

Sulu çalışmak hem ucun ömrü hem tozun kontrolü için doğru yöntem. Suyun sorun olmaması bizim işimiz: çamur toplama halkası, ıslak vakum, delik ağzı sızdırmazlığı ve zemin koruma ile suyu ortalıkta bırakmadan çalışırız. Küçük çaplı bazı işler toz emişli kuru sistemle yapılabilir, ancak bu her çapta ve her betonda mümkün değil, yerinde karar veriyoruz.

Kimyasal ankraj ve filiz ekmede deliği neden karotla açmıyorsunuz?

Karot deliğinin cidarı çok düzgün olduğu için yapıştırıcının tutunacağı yüzey azalır, bağ dayanımı düşer. Bu işlerde ya darbeli sistemle delik açar ya da karotla açılan deliği pürüzlendirici uçla tırtıklarız. Sonrasında üfleme ve fırçalama ile delik tamamen temizlenir. Bu adımlar ankrajın taşıma gücünü doğrudan belirler, atlanacak detay değildir.

Beton numunesi alıp raporunu da veriyor musunuz?

Numuneyi biz alır, deliği tamir harcıyla biz kapatırız; basınç dayanımı deneyini yapan ve raporu düzenleyen taraf yetkili laboratuvardır. Numune yerini laboratuvar ya da yapı denetim belirlediyse tam o noktadan alırız. Karotun kırılmadan, donatı kesmeden ve uygun çapta çıkması bizim sorumluluğumuzdadır; bu yüzden numune alırken devri ve beslemeyi tesisat deliğinden farklı ayarlarız.