Erzincan Karot

Erzincan'da yaptığımız iş dar bir alanda toplanıyor: betonun içinden ölçüsünde geçmek, betonu istenen hatta ayırmak ve demiri betona düzgün bağlamak. Karot delme, beton kesme, duvar açma, beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj; hepsi bu. Güçlendirme projesi çizmek ya da cephe işi yapmak bizim alanımız değil. Elimize bir proje geldiğinde onu tartışmayız, o projedeki deliği ve kesiği sahada gerçeğe çeviririz.

Baştan yazmam gereken bir şey var: merkezimiz Eskişehir. Erzincan'da şubemiz yok, şehirde sürekli bekleyen bir ekibimiz de yok. Aramızda karayoluyla dokuz yüz kilometreye yakın bir yol var ve bu yol işin her adımını etkiliyor. Bu yüzden Erzincan işlerini "yarın sabah oradayız" mantığıyla değil, ölçüsü önceden alınmış ve tek çıkışta bitecek bir program olarak kuruyoruz. Aşağıda sahada hangi kararı neye bakarak verdiğimizi anlattım.

Erzincan İşinin Keşfi Sahaya Gelmeden Başlıyor

Mesafe bize keşif lüksü tanımıyor; telefonda ve fotoğrafla topladığımız bilgi, yerinde bakarak topladığımızın yerini tutmak zorunda. Bu yüzden sorularımız uzun ve can sıkıcıdır. Erzincan'a gidip delik açmadan dönmenin bedeli ağır.

• Eleman ne: Delik ya da kesim döşemede mi, bölme duvarda mı, kolon veya kirişte mi? Ayırt edemiyorsanız elemanın iki taraftan fotoğrafını istiyoruz.
• Kalınlık: Duvarın veya döşemenin kalınlığı ucun boyunu belirler. Yanlış boy uçla gidersek delik yarıda kalır.
• Adet ve çap: Tek çap mı, karışık mı? Bu hem araca yüklenecek uç setini hem işin kaç güne oturacağını belirliyor.
• Erişim: Kaçıncı kat, asansör var mı, kapı genişliği ne, iskele gerekiyor mu? Ağır sehpayla dar merdivenden çıkmak ayrı bir iş kalemi.
• Su ve elektrik: Sahada su var mı, pano nerede, üç faz çekilebiliyor mu? Yoksa tankı ve jeneratörü yanımızda getiriyoruz.
• Çamur nereye: Kesme suyunun toplanacağı yer belli mi? Bitmiş bir daire içinde çalışacaksak koruma düzeni buna göre kuruluyor.

Bu başlıklar netleşmeden fiyat vermiyoruz. Eksik bilgiyle verilen rakam sahada değişir, sahada değişen rakam da güven bırakmaz.

Erzincan Betonunda Uç Seçimi ve Makineyi Okumak

Karot ucunun gövdesi değil, ucundaki elmas segment iş yapar. Elması tutan metal matris, elmas köreldiğinde aşınıp arkadan yeni taneyi açığa çıkarır. Matris fazla sertse körelmiş elmas dışarı çıkamaz ve uç parlar; fazla yumuşaksa elmas işini yapmadan dökülür.

Erzincan Ovası'nda ve Karasu boyundaki yerleşimde karşımıza çıkan betonlarda agrega çoğunlukla dere kökenli, yuvarlak ve sert taneli oluyor. Böyle bir agregada uç, aşındırıcılığı yüksek kırma taşlı betondaki gibi kendini kolay bilemez; parlama eğilimi gösterir. Bu yüzden Erzincan'a tek tip uçla gitmiyoruz, matris sertliği farklı en az iki set uç götürüyoruz. İlk deliğin ilk on santimi bize betonun cinsini zaten söylüyor.

Sahada makineyi şu üç işaretten okuyoruz:

• İlerleme hızı: Sabit basınçta ilerleme yavaşlıyorsa uç parlamıştır. Çözüm daha çok bastırmak değil; bastırınca yüzey daha da parlar. Ucu aşındırıcı bir malzemede kısa süre çalıştırıp elmasları yeniden açığa çıkarıyoruz.
• Dönen suyun hali: Delikten dönen su düzenli ve grimsi olmalı. Berrak dönüyorsa uç kesmiyor demektir. Kesintili ve koyu dönüyorsa çamur tahliye olamıyor, segment ısınıyor demektir.
• Motorun sesi ve yükü: Devir çapa göre seçilir; çap büyüdükçe devir düşer. Büyük çapı yüksek devirde zorlamak segmenti yakar, deliğin cidarını da pürüzlü bırakır.

Bir de göbek meselesi var. Kesilen karot göbeği delikte sıkıştığında zorlamak ucu bitirir; uç geri çekilip göbek kama ile kırılarak alınır. Kalın döşemede göbeği parça parça almak, tek seferde çıkarmaya çalışmaktan hem hızlı hem güvenli.

Deliğin Ölçüsünde Kalması: Sehpanın Bağlanması

Karotta hatanın büyük kısmı uçtan değil, makinenin bağlantısından çıkar. Sehpa oynadığı anda delik kaçar; bir metrelik geçişte birkaç derecelik sapma, çıkış tarafında santimlerce kayma demektir. Tesisat şaftında bu kayma boruyu geçirmez, ankraj deliğinde ise projedeki eksenden çıkarsınız.

• Dübelli plaka: En güvendiğimiz bağlantı. Sehpa, elemanın kendisine dübelle bağlanır. Büyük çaplarda tartışmasız tercihimiz bu; makinenin geri tepmesi elle tutulacak seviyede değil.
• Vakum plakası: Yalnızca yüzeyi pürüzsüz, sağlam ve gözeneksiz betonda, uygun konumda kullanılıyor. Sıvalı, boyası kabarmış, gözenekli ya da nemli yüzeyde vakuma güvenmiyoruz.
• Destek direği: Tavan delme gibi işlerde hızlı çözüm; ama dübelli bağlantının yerini tutmaz, hassas ölçülü işlerde tek başına kullanmıyoruz.

Ölçü tarafında düzenimiz şu: delik yerini mümkünse iki yüzden işaretliyoruz, sehpayı su terazisi ve gönye ile kuruyoruz, ilk santimlerde düşük devirle pilot yuva açıp ucu oturtuyoruz. Çıkış yüzeyinde beton patlamasın diye son santimlerde ilerlemeyi yavaşlatıyoruz.

Beton Kesme ve Duvar Açma: Hat, Derinlik ve Köşe

Kapı boşluğu, pencere genişletme, asansör ya da şaft boşluğu gibi işlerde önce hattı kuruyoruz: lazer veya ip ile hat çekilir, iki yüzde de aynı yere oturduğu doğrulanır, sonra kesime geçilir.

Duvar testeresi ray üzerinde çalışır ve kesim tek hamlede değil, paso paso derinleşerek yapılır. Her pasoda bıçak biraz daha iner; tek seferde tam derinliğe inmeye çalışmak hem bıçağı sıkıştırır hem hattı bozar. Kalın kesitlerde ve testerenin giremediği konumlarda elmas tel kesme devreye giriyor.

Köşeler bu işin en çok sorulan yeri. Dairesel bıçak, ön yüzde hattın bittiği yerde arka yüzde biraz daha ileri kesmiş olur; buna köşe taşması diyoruz. Taşmayı sıfırlayamazsınız, ama yönetebilirsiniz: köşeyi el testeresiyle ya da köşeye açılan bir karot deliğiyle sınırlandırıyoruz, mümkün olan yerlerde kesim yönünü taşmanın görünmeyecek tarafa gelmesi için seçiyoruz. Bitmiş bir mekânda bu detay konuşulmadan işe başlamıyoruz.

Kesilen parçanın ağırlığı ayrı bir hesap. Bir duvar bloğu düşerse döşemeye de, altındaki insana da zarar verir. Kesime başlamadan parçayı askıya alıyor ya da bölerek küçültüyoruz; taşıma yolu, kat, asansör ve çıkış kapısı önceden belirleniyor. Erzincan'a giderken kaldırma takımını yanımızda götürmemiz gerekip gerekmediğini bu hesap belirliyor.

Beton Kırma: Kesip Almak mı, Kırmak mı?

Her iş kırma işi değil. Bitişik yapının olduğu, döşemenin yaşlı olduğu ya da yanda çalışmaya devam eden bir hacim bulunduğu yerlerde tercihimiz kırmak yerine kesip almaktır. Kesim titreşim üretmez, sınırı bellidir ve geri dönüşü olmayan çatlak bırakmaz. Kırıcıyla ilerlemek ucuz görünür, komşu duvarda çıkan çatlak o farkı fazlasıyla kapatır.

Kırma kararı verdiğimizde de sınırı önce kesimle çiziyoruz: kırılacak alanın çevresini kesip ayırıyor, kırımı o sınırın içinde tutuyoruz. Böylece kırık yüzey hattın dışına taşmıyor. Kat üstünde çalışırken molozu biriktirmiyoruz; döşemeye binen anlık yük, sökülen parçadan daha riskli olabiliyor.

Erzincan ve çevresi deprem hareketliliği yüksek bir bölge; yapı stokunda farklı dönemlerde yapılmış binalar yan yana duruyor. Yaşı ilerlemiş bir yapıda kırıcının ürettiği titreşimin nereye gideceğini kestirmek zor. Bu yüzden bu tip yapılarda kesim ağırlıklı çalışıyoruz.

Filiz Ekme ve Kimyasal Ankraj: Soğukta Kürlenme Meselesi

Filiz ekme ve kimyasal ankrajda işin kalitesi delikte saklıdır. Delik çapı ve derinliği projeden gelir, biz onu değiştirmeyiz. Bizim sorumluluğumuz deliğin temiz olması: delme sonrası basınçlı hava ile üfleme, tel fırça ile fırçalama, tekrar üfleme. Bu döngü atlanırsa delik cidarında kalan toz reçine ile beton arasına girer ve çekme dayanımı düşer. Dışarıdan bakınca aynı görünür, testte ortaya çıkar.

Erzincan kışı burada devreye giriyor ve bunu ciddiye alıyoruz. Kimyasal ankraj reçinelerinin jel süresi ve kür süresi sıcaklığa bağlı; sıcaklık düştükçe kür uzar. Beton yüzey sıcaklığı üreticinin verdiği alt sınırın altındaysa reçine beklenen dayanımı vermez. Uygulamamız şöyle:

• Kartuşları soğuk araç kasasında değil, sıcaklığı korunan kutuda taşıyoruz. Donmuş kartuş karışmaz, karışsa da dayanım vermez.
• Beton yüzey sıcaklığını ölçüyoruz; oda sıcaklığı değil, deliğin açıldığı elemanın sıcaklığı belirleyici.
• Delik içinde buz, kar suyu ya da nem varsa temizlemeden dolgu yapmıyoruz. Islak deliğe uygun sistem kullanılacaksa bunu baştan seçiyoruz.
• Kür süresi dolmadan ankraja yük bindirilmiyor. Soğukta bu süre ilan edilen normal sürenin üzerine çıkar ve programı buna göre kuruyoruz.
• Proje istiyorsa ya da tereddüt varsa uygulanan ankrajlardan belirlenen sayıda çekme testi yapılmasını öneriyoruz. Test sonucu, sözden daha güçlü bir belgedir.

Kuru delme yapılan yerlerde toz emişli sistemle çalışıyoruz. Toz tamamen ortadan kalkmaz, ama emiş kaynağa bağlandığında ortama yayılan kısım kontrol altına alınıyor.

Kolon, Kiriş ve Perde: Projesi Olmayan İşe Girmiyoruz

Bu bizim en net kuralımız ve iş kaybetmeyi göze alarak yazıyorum: kolon, kiriş ve taşıyıcı perdede statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delik açmıyoruz, kesim yapmıyoruz. Karot makinesi kolonu da bölme duvarı da aynı kolaylıkla deler; ayırt eden taraf bizim olmak zorunda.

Uygulamada şöyle işliyor. Delik yerini işaretlemeden önce donatı tarama cihazıyla yüzeyi tarıyor, çubukların konumunu işaretliyoruz. Delik çubuk aralığına düşürülebiliyorsa birkaç santimlik kaydırma çoğu zaman meseleyi bitiriyor. Kaydırma mümkün değilse kararı biz tek başımıza vermiyoruz; projeyi çizen ya da yapıyı denetleyen tarafa soruyoruz.

Erzincan gibi deprem hareketliliği yüksek bir yerde bu kural daha da bağlayıcı hale geliyor. Bir kolonda açılmış kontrolsüz bir delik yıllarca hiçbir belirti vermez; belirtiyi verdiği gün ise iş işten geçmiş olur. "Ufak bir delik, bir şey olmaz" cümlesini duyduğumuz her yerde aynı cevabı veriyoruz.

Erzincan Merkez, İlçeler ve Fiyatın Bileşenleri

Merkez dışında Tercan, Üzümlü, Refahiye, Kemah, Kemaliye, İliç, Çayırlı ve Otlukbeli taraflarındaki işlere de aynı ekiple gidiyoruz. İlçeler haritada yakın görünse de yol karakteri ve mevsim şartları gerçek süreyi uzatabiliyor; özellikle Fırat vadisi tarafındaki ulaşımı gün planına ayrıca yazıyoruz.

Fiyat konusunda net olalım: bu sayfada rakam yok, çünkü elimizde her işe uyan bir liste yok ve uydurma bir rakam yazmak sizi yanıltır. Bunun yerine fiyatın hangi kalemlerden çıktığını yazıyorum:

• Mobilizasyon: Eskişehir'den Erzincan'a ekip ve ekipmanın gidiş dönüşü. Bu kalem tek delikte de otuz delikte de benzer olduğu için işi toplu planlamak lehinize çalışır.
• Çap ve toplam derinlik: Belirleyici olan delik adedi değil, çap ile toplam kesilen derinliğin çarpımı. Çap büyüdükçe kesme yüzeyi, güç ihtiyacı ve süre orantısız artar.
• Donatı yoğunluğu: Donatıya giren uç yavaşlar ve daha hızlı yıpranır; sık donatılı elemanda aynı delik daha uzun sürer.
• Kesim metrajı ve kesit: Duvar açma ve beton kesmede metre tek başına yetmez, kesit derinliğiyle birlikte hesaplanır.
• Erişim, su, elektrik ve moloz: Kat, asansör, iskele, koruma düzeni; sahada su ve elektrik yoksa tank, jeneratör ve moloz taşıma ayrı kalem olur.
• Çalışma saati: Gece, hafta sonu ya da işletme çalışırken yapılan işler normal mesaiden farklı hesaplanır.

Ölçüler ve fotoğraflar elimize geçtikten sonra kalem kalem yazılı fiyat veriyoruz. İşin hacmi Eskişehir'den çıkmayı karşılamıyorsa bunu da açıkça söylüyoruz; boşuna umutlandırıp sonra vazgeçmek kimseye bir şey kazandırmıyor.

Sık Sorulan Sorular

Erzincan'da şubeniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir ve Erzincan'da sürekli bekleyen bir ekibimiz bulunmuyor. İşleri planlı çıkışlarla, ekipmanı önceden hazırlayarak yapıyoruz. Acil bir iş için bir saat içinde kapınızda olamayız.

Tek bir delik için Erzincan'a gelir misiniz?

Genellikle gelmiyoruz ve sebebini açık söylüyoruz: mesafe, tek deliğin bedelini anlamsız hale getiriyor. Böyle durumlarda ya işi biriktirip tek seferde yapmayı öneriyoruz ya da başka bir çözüme yönlendiriyoruz. Aynı yapıda ya da yakın çevrede birkaç iş kalemi toplanabiliyorsa çıkış mantıklı hale geliyor.

Kışın Erzincan'da karot alınabilir mi?

Alınır, ama düzeni değişir. Donma noktasının altında hortum, makinenin su yolu ve zeminde biriken çamur donar. Suyu ısısı korunan tanktan veriyoruz, iş bitiminde hatları basınçlı hava ile boşaltıyoruz, çamuru sahada bekletmeden topluyoruz. Kimyasal ankrajda ise sıcaklık kürlenmeyi doğrudan etkilediği için ölçüm yapmadan uygulamaya geçmiyoruz.

Karot deliği donatıyı keser mi?

Elmas uç donatıyı keser; mesele kesip kesemeyeceği değil, o donatının kesilmesinin yapı için ne anlama geldiğidir. Bu yüzden önce donatı taraması yapıp deliği mümkünse çubuk aralığına kaydırıyoruz. Kaydırma mümkün değilse ve donatı kesilecekse kararı projeyi çizen ya da yapıyı denetleyen tarafa bırakıyoruz.

Kolonda delik açtırabilir miyim?

Statik proje ya da yapı denetim onayı varsa evet, projedeki yer ve çapla açarız. Onay yoksa hayır. Aynısı kiriş ve taşıyıcı perde için de geçerli. Bu kuralı iş kaybetme pahasına uyguluyoruz.

Kesim sırasında daireye zarar gelir mi?

Kesme suyu ve çamur kontrol altına alınmazsa gelir. Bitmiş mekânlarda kesim hattının çevresini sınırlıyor, çamuru ıslak vakumla topluyor, alt kata sızma ihtimali olan yerlerde tesisat tarafını önceden kapatıyoruz. Suyun kullanılamayacağı hacimlerde toz emişli kuru sistemle çalışıyoruz.