Muş Karot

Muş'ta bir karot işine bakarken ilk sorduğumuz şey işin ne kadar süreceği değil, deliğin nereye açılacağı ve o elemanın binada ne taşıdığıdır. Biz kesim ve delme tarafında çalışan bir ekibiz; işimiz elmas uçla betonu kontrollü şekilde ayırmak, delmek ve sağlam bırakmak. Muş merkez ile Bulanık, Malazgirt, Varto, Hasköy ve Korkut taraflarından gelen taleplerde de yaptığımız iş bu: karot delme, beton kesme, duvar açma, beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj.

Baştan açık yazalım: firmamızın merkezi Eskişehir. Muş'ta şubemiz, deposu dolu bir atölyemiz ya da orada oturan yerel bir ekibimiz yok. Muş'a giderken ekip de ekipman da Eskişehir'den yola çıkar. Bu, işi yapamayacağımız anlamına gelmiyor; işi farklı planlamamız gerektiği anlamına geliyor. Aşağıda bunu nasıl yaptığımızı, sahada hangi kararları verdiğimizi ve neyi yapmadığımızı anlatıyoruz.

Muş'ta işe ölçüyle başlıyoruz, tahminle değil

Telefonda "bir iki delik açtıracağız" cümlesiyle yola çıkmıyoruz. Çünkü o "bir iki delik" çoğu zaman 30 cm döşemede 200 mm'lik tesisat geçişi çıkıyor ya da tam tersi, 60 cm kalınlıkta bir temel duvarında 100 mm'lik iki delik oluyor. İkisinin ekipmanı da, süresi de, elmas tüketimi de aynı değil.

Muş'tan gelen taleplerde önce şunları netleştiriyoruz: delinecek elemanın kalınlığı, delik çapı ve adedi, deliklerin aks ve kot bilgisi, elemanın taşıyıcı olup olmadığı, çalışılacak katın kaçıncı kat olduğu, ekipmanın oraya nasıl çıkacağı, sahada üç fazlı elektrik ve basınçlı su var mı. Fotoğraf ve kısa video istiyoruz; ölçüyü mümkün olduğunca uzaktan da olsa kendimiz doğruluyoruz. Delik yerlerini biz kafamızdan işaretlemeyiz — mekanik veya elektrik projesinden gelen aks ve kot bilgisiyle işaretler, sahada teyit ederiz.

Bu ön çalışma sayesinde hangi makineyle gideceğimizi, hangi çapta karot ucu ve kaç yedek segment yükleyeceğimizi biliyoruz. Bin kilometreyi aşan bir yolun sonunda eksik ekipmanla kalmak, bu işte yapılabilecek en pahalı hata.

Eskişehir - Muş mesafesini nasıl yönetiyoruz

Eskişehir ile Muş arasında karayoluyla bin kilometreyi aşan bir yol var. Bunu gizlemenin anlamı yok; müşteriye "sizin ilde ekibimiz var" demek en baştan yanlış bir beklenti kurmak olur. Muş'ta şubemiz yok, orada yaşayan personelimiz de yok.

Bu mesafeyi şöyle yönetiyoruz. Tek bir delik için araç kaldırmıyoruz; iş bir paket haline geldiğinde, yani aynı yapıda ya da aynı çevrede birden fazla delik, kesim veya ankraj işi biriktiğinde programa alıyoruz. Böylece yol ve konaklama yükü tek bir deliğin üzerine binmiyor.

Aracı yüklerken mantığımız "sahada eksik kalmamak" üzerine kurulu: yedek karot uçları, farklı matris sertliğinde yedek segment, elmas testere, sehpa sabitlemesi için dübel ve vakum ekipmanı, yedek hortum ve rakor, su pompası, su toplama halkası, çamur vakumu ve gerekirse jeneratör. Muş'ta akşam saatinde bozulan bir rakoru alacak yer aramak istemiyoruz.

Takvim tarafında kışı ayrıca hesaba katıyoruz. Muş yüksek rakımlı ve kışı sert bir il; Varto ve Bulanık hattında kar ve yol durumu iş programını doğrudan etkiliyor. Kış işlerinde tarih verirken hava koşullarına göre kayma ihtimalini peşinen konuşuyoruz.

Makine, elmas segment seçimi ve delik kalitesi

Karot işinde sonucun kalitesini belirleyen üç şey var: doğru makine, doğru segment ve doğru ilerleme baskısı. Üçü uyuşmazsa ya delik eğri gider, ya segment körelir, ya da uç sıkışır.

Küçük çaplarda elde tutulan makine ile çalışılabilir, ama belirli bir çapın üstünde sehpalı (standlı) makine şart. Sehpasız açılan büyük çaplı delikte ucun ekseni kaçar, delik girişte düzgün çıkarken çıkışta ovalleşir. Sehpayı sabitlerken zemine bakıyoruz: düzgün ve sağlam betonda vakum pedi iş görür, tozlu, pürüzlü veya şaplı yüzeyde dübelli sabitleme yapıyoruz. Sehpanın sabitlemesi gevşekse delme sırasında oluşan titreşim doğrudan segmente biner ve segment kaybı başlar.

Segment seçimi tamamen betonun karakterine bağlı. Kural basit ama sahada sık atlanıyor: agrega ne kadar sert ve aşındırıcıysa, segmenti tutan matris o kadar yumuşak olmalı; agrega yumuşaksa matris sert olmalı. Yanlış eşleşmede iki şey görürsünüz — ya segment aşırı hızlı tükenir, ya da yüzeyi parlar ve kesmeyi bırakır. Doğu Anadolu tarafında yerel agreganın karakteri her sahada aynı olmadığı için ilk karotta segmentin davranışına bakarız: kesme hızı, çıkan çamurun rengi ve segment yüzeyi bize hangi uçla devam edeceğimizi söyler. Segment parlamışsa aşındırıcı blokla yeniden açar, gerekirse uç değiştiririz.

İlerleme baskısında da abartı iyi değil. Fazla bastırmak segmenti kırar ve motoru zorlar; az bastırmak segmenti parlatır. Sabit ve ölçülü bir ilerleme, delik boyunca aynı hızda gitmek, karotun tek parça çıkması demek. Karotun tek parça çıkması bizim için işin düzgün gittiğinin en pratik göstergesi.

Bitmiş deliğin kalitesini üç şeyle ölçüyoruz: merkez sapması, yani deliğin işaretlenen noktadan ne kadar kaydığı; dikeylik, yani giriş ve çıkış merkezlerinin aynı eksende olup olmadığı; bir de kenar durumu, özellikle çıkış ağzında kopma olup olmadığı. Çıkış ağzındaki kopma çoğunlukla tek bir hatanın sonucu — delik sonuna gelirken baskıyı azaltmamak. Uç arka yüze yaklaştığında yavaşlarsak beton kenarı temiz kalır.

Su soğutma ve çamur yönetimi — Muş kışında asıl mesele

Yaş karotta su iki iş yapıyor: segmenti soğutuyor ve kesme talaşını delikten dışarı taşıyor. Debi yetersizse talaş delik içinde birikir, uç sıkışır, segment ısınıp yanar. Bu yüzden şantiyede basınçlı su yoksa kendi tankımızla ve pompamızla gidiyoruz; bulanık, tortulu suyla çalışmak segment ömrünü kısalttığı için suyun temizliğine de bakıyoruz.

Çamur tarafı özellikle bina içi işlerde belirleyici. Su toplama halkası, kenar bariyeri, çamur vakumu ve çalışma alanının brandalanması standart düzenimiz. Bitmiş bir dairede, seramik veya parke üzerinde çalışıyorsak koruma önlemi delme kadar zaman alıyor; bunu işin süresine baştan yazıyoruz. Delik altındaki katı da koruruz, çünkü çıkışta akan çamur bir alt katın tavanına iner.

Muş'ta buna bir kalem daha ekleniyor: don. Soğukta hortumdaki su donuyor, deliğin içindeki su donuyor, sabah çalışmaya başlarken ekipmandaki kalıntı su buz yapmış oluyor. Bu yüzden kış işlerinde gün sonunda hatları boşaltıyor, sabah ılık suyla başlıyor, dış cephe ve açık alan işlerini günün ısınan saatlerine alıyoruz. Yüzeyde don varsa çalışma penceresini ona göre daraltıyoruz.

Donatı tarama ve taşıyıcı elemanda çizgimiz

Delmeye başlamadan önce donatı tarayıcıyla yüzeyi tarıyoruz. Amaç iki şey: paspayını ve donatı akslarını görmek, delik merkezini gerekiyorsa birkaç santim kaydırarak donatıyı kesmeden geçmek. Çoğu tesisat deliğinde küçük bir kaydırma, kesilecek donatıyı tamamen kurtarıyor.

Kaydırma mümkün değilse ve donatının kesilmesi gündeme geliyorsa, karar bize ait değil. Kolon, kiriş, taşıyıcı perde gibi taşıyıcı elemanlarda statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delik açmıyor, kesim yapmıyoruz. Bu, pazarlık konusu ettiğimiz bir madde değil. İşveren ısrar etse de, iş acele olsa da onaysız taşıyıcıya dokunmuyoruz. Muş ve çevresi deprem açısından hassas bir bölge; burada bir kolonun kesitini izinsiz zayıflatmak, o binanın ömrünü kısaltmak demek.

Öngerilmeli döşeme ve halatlı sistem bulunan yapılarda da aynı yaklaşım geçerli: içinde ne olduğunu bilmeden delik açmıyor, işi durdurup projeyi istiyoruz. Projelendirme ve güçlendirme hesabı bizim işimiz değil; biz onaylı projede yazan deliği, yazan çapta ve yazan yerde açarız.

Beton kesme, duvar açma ve beton kırma tarafında ne yapıyoruz

Muş'tan gelen işlerin bir kısmı sadece delik değil, boşluk açma oluyor: yeni bir kapı, bir pencere genişletmesi, asansör veya tesisat şaftı. Bu işlerde raylı duvar testeresiyle çalışıyoruz. Kesim hattını işaretleyip pasoları kademeli veriyoruz; tek pasoda zorlamak hem elmasa hem duvara zarar verir. Köşelerin dik, derinliğin eşit olması sonradan yapılacak kasa ve söve işini kolaylaştırdığı için ölçüyü kesim boyunca kontrol ediyoruz. Planı ayrıca parça büyüklüğü üzerinden kuruyoruz — kesilen blok ne kadar ağır olacak, elle mi indirilecek yoksa parçalara mı bölünecek, moloz hangi yoldan dışarı çıkacak. Bu soruların cevabı yoksa kesime başlamak doğru değil; ortada asılı kalan ağır bir blok herkes için tehlike.

Bölme duvarlarda çalışırken dahi üstteki lento ve yük aktarımına bakıyoruz. Kesilen boşluğun üzerinde taşıyıcı bir eleman ya da yük aktaran bir duvar varsa, destekleme ve lento çözümü projeden gelmeden kesmiyoruz.

Beton kırmada ise çoğu zaman önce kesip sonra kırıyoruz. Kırılacak alanın sınırını elmas testereyle kesmek, kırıcı darbesinin çatlağı komşu bölgeye yürütmesini engelliyor. Özellikle mevcut bir yapının içinde çalışıyorsak, kırma işini sınırı çizilmiş bir alanda tutmak kalan betonun sağlığı açısından belirleyici. Kırım sırasında toz ve gürültüyü azaltmak için su ile bastırma, alanın kapatılması ve saat planlaması yapıyoruz.

Filiz ekme ve kimyasal ankrajda uygulama disiplini

Filiz ekme ve kimyasal ankrajda işin kalitesi neredeyse tamamen delik hazırlığında saklı. Delik çapı ve derinliği, ekilecek donatı çapına ve kullanılan kimyasalın teknik föyüne göre belirlenir; "yaklaşık" ile yapılmaz. Delme sonrası temizlik ise en çok atlanan adım: fırçalama ve basınçlı hava ile üflemeyi sırayla ve birkaç kez tekrarlıyoruz. Delik içinde kalan ince toz, kimyasal ile beton arasındaki aderansı doğrudan düşürüyor.

Kimyasalı uygularken karıştırma ucunun ilk sıkımını atıyor, dolumu delik dibinden başlatıp geri çekerek yapıyoruz; böylece içeride hava boşluğu kalmıyor. Donatıyı yerleştirirken döndürerek itiyor, kür süresi boyunca hareket ettirmiyoruz.

Muş'un soğuğu burada da devreye giriyor. Düşük sıcaklıkta kimyasalın jelleşme ve kür süresi uzar; kartuşu soğukta bekletmek de uygulamayı zorlaştırır. Kış işlerinde kartuşları sıcakta taşıyor, kür süresini üretici föyünde yazan düşük sıcaklık değerine göre alıyoruz. Yüzeyi ıslak veya donmuş betonda ise kullanılan kimyasalın o koşula uygun olup olmadığına bakmadan uygulama yapmıyoruz. İşveren isterse uygulama sonrası çekme testi yaptırılmasına da açığız.

Muş'ta fiyat nasıl hesaplanıyor

Burada rakam yazmıyoruz, çünkü ölçüsü alınmamış bir işe verilen rakam sahada mutlaka değişir ve bu kimsenin işine yaramaz. Bunun yerine fiyatı hangi kalemlerin belirlediğini açık yazalım:

• Delik çapı ve adedi: Çap büyüdükçe elmas tüketimi ve gereken makine gücü artar.
• Eleman kalınlığı: Asıl ölçü delik sayısı değil, toplam delme derinliğidir. On adet 20 cm ile on adet 60 cm aynı iş değildir.
• Kesimde metretül ve derinlik: Kesim uzunluğu kadar, kaç pasoda inildiği de belirleyici.
• Donatı yoğunluğu: Sık donatılı bir kesitte elmas tüketimi belirgin şekilde artar.
• Erişim ve çalışma koşulları: Kat, iskele ihtiyacı, dar alan, ekipmanın taşınma şekli.
• Saha altyapısı: Üç fazlı elektrik ve basınçlı su varsa iş hızlanır; yoksa jeneratör ve su taşıma devreye girer.
• Çalışma saati: Faal bir işletmede gece veya mesai dışı çalışma gerekiyorsa hesap değişir.
• Mobilizasyon: Eskişehir'den Muş'a gidiş-dönüş, ekip konaklaması ve ekipman nakli. İş paketi büyüdükçe bu kalemin delik başına düşen payı azalır.

Ölçüler ve fotoğraflar elimize geçtiğinde kalem kalem, yazılı teklif veriyoruz. Sahada iş büyürse de aynı şekilde yazılı olarak bildiriyoruz; iş bitiminde sürpriz kalem çıkarmıyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Muş'ta şubeniz veya yerel ekibiniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir ve Muş'ta ne şubemiz ne de orada yaşayan personelimiz var. Muş'a giden ekip ve ekipman Eskişehir'den yola çıkar; işin takvimi de buna göre kurulur.

Tek bir delik için Muş'a gelir misiniz?

Genellikle hayır. Bin kilometreyi aşan bir yolu tek delik için yapmak ne bizim ne de işverenin lehine olur; yol ve konaklama yükü tek bir deliğin üzerine biner. Aynı yapıda ya da aynı çevrede birden fazla delme, kesim veya ankraj işi biriktiğinde programa alıyor, mümkünse birden çok işi aynı sefere denk getiriyoruz.

Kolona veya kirişe delik açtırabilir miyim?

Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan hayır. Kolon, kiriş ve taşıyıcı perde bizim için onay olmadan dokunulmaz elemanlar. Onaylı projede deliğin yeri, çapı ve adedi yazıyorsa işi yaparız. Onay yoksa işi almıyoruz; bu konuda esneme yok.

Kışın Muş'ta çalışıyor musunuz?

Çalışıyoruz, ama takvimi kar ve yol durumuna göre kuruyoruz. Sahada don, hortumda ve delik içinde buzlanma yaptığı için gün sonunda su hatlarını boşaltıyor, sabah ılık suyla başlıyor, açık alan işlerini günün ısınan saatlerine alıyoruz. Kimyasal ankraj işlerinde ise soğuk, kür süresini uzattığı için programı ona göre yapıyoruz.

Şantiyede su ve elektrik yok, iş yapılabilir mi?

Yapılabilir. Yaş karotta su hem segmenti soğuttuğu hem talaşı tahliye ettiği için vazgeçilmez; şantiyede basınçlı su yoksa kendi tankımız ve pompamızla geliriz, üç fazlı besleme yoksa jeneratörle çalışırız. Bunu keşifte öğrenmemiz önemli, çünkü ekipman listesi ve iş süresi buna göre değişiyor.

Delme sırasında donatıya denk gelirse ne oluyor?

Önce donatı tarayıcıyla yüzeyi tarayıp delik merkezini kaydırmayı deniyoruz; çoğu zaman birkaç santimlik kaydırma donatıyı kurtarıyor. Kaydırma mümkün değilse ve donatının kesilmesi gerekiyorsa, bu kararı biz vermiyoruz — proje müellifi veya yapı denetimden onay gelmeden kesmiyoruz.

Çıkan çamur ve moloz ne oluyor?

Bina içi işlerde su toplama halkası, çamur vakumu, kenar bariyeri ve brandalama ile çalışıyor, delik altındaki katı da koruma altına alıyoruz. Molozun ve çamurun nereye tahliye edileceğini keşifte konuşuyoruz.