İstanbul Yapısal Güçlendirme

İstanbul'da bir binanın güçlendirilmesine karar verildiğinde sıra bize en sonda gelir. Önce yapının incelemesi yapılır, karot numunesi alınır, statik proje hazırlanır ve onaylanır; sonra o projedeki delik planı, ankraj tablosu ve kesim sınırları sahaya iner. Askarot İnşaat olarak bizim durduğumuz yer tam burasıdır: betonu delmek, kesmek ve yeni donatıyı mevcut betona kurallı biçimde tutturmak. Güçlendirme kararını biz vermeyiz, perde kalınlığını biz seçmeyiz, hesap yapmayız. Elimize gelen projeyi sahada bire bir uygulamak, doğru çapta ve derinlikte deliği açmak, ankrajı üreticinin föyündeki adımlara sadık kalarak yapmak ve binayı oturulur halde bırakmak bizim işimizdir.

Merkezimiz Eskişehir'dedir. İstanbul'da şubemiz ya da bekleyen yerel ekibimiz yok; işe ekip ve ekipman Eskişehir'den yola çıkarak gelir. Bunu baştan yazıyorum, çünkü İstanbul'daki bir güçlendirme şantiyesinde iş programı kurulurken "yarım saatte geliriz" diyen taşeronla, geleceği günü haftalar öncesinden bağlayan taşeron aynı şey değildir. Aşağıda hangi işi nasıl yaptığımızı ve fiyatın hangi kalemlerden çıktığını anlattım.

Güçlendirme şantiyesinde bizim işimiz nerede başlar, nerede biter

Güçlendirme projelerinde bize gelen iş kalemleri hemen her zaman aynı başlıklar altında toplanır: mevcut kolon, kiriş, perde ve döşemeye filiz ekme; çelik başlık, plaka ve manşon bağlantıları için kimyasal ankraj; yeni perde duvarın geçeceği hatta döşemede karot delme ya da düz kesim; kalıp, iskele ve tesisat geçişleri için duvar açma; sökülecek dolgu duvarların ve kaldırılacak beton parçaların kontrollü kırımı.

İşin sınırı da nettir. Kolon, kiriş ve taşıyıcı perde üzerinde onaylı statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan tek bir delik açmayız, tek bir kesim yapmayız. "Buradan geçse ne olur" ya da "küçücük bir delik" cümlesiyle başlayan işleri kabul etmiyoruz; bunu inatçılıktan değil, güçlendirme yapılan bir binada taşıyıcı sistemin zaten sorgulandığını bildiğimiz için yapıyoruz. Proje varsa uygularız, proje yoksa projeyi hazırlayacak kişiyi bekleriz. Mimari projelendirme ve dış cephe kaplama işleri de bizim uzmanlığımız değil; biz kesim ve delme tarafındayız.

Delik yerini işaretlemeden önce donatıyı tarıyoruz

Güçlendirme sahasında en pahalı hata, mevcut donatıyı kesmektir. Yeni perdeyi mevcut çerçeveye bağlamak için açılan filiz deliği, tam da o bölgede yoğunlaşan etriye ve boyuna donatının arasından geçmek zorundadır. Bu yüzden delik planını sahaya aktarırken önce donatı tarama yaparız: eleman yüzeyini gridleyip tarama cihazıyla geçer, donatı eksenlerini ve pas payını kalemle betona çizeriz. Delik merkezleri bu çizginin arasına düşer.

Bazen projedeki aks ile sahadaki donatı düzeni birbirini tutmaz; eski yapılarda etriye aralığı proje resmindeki gibi düzgün gitmez. Böyle bir durumda deliği kendi kafamıza göre kaydırmayız. Sapmayı fotoğraflar, ölçüsüyle birlikte projeyi hazırlayan mühendise iletir, onun verdiği yeni konumla devam ederiz. İstanbul gibi bir şehirde ekibin bir gün fazladan beklemesi can sıkıcıdır ama kesilmiş bir kolon donatısının bedeli yanında hiç kalır.

Filiz ekme: işin yarısı deliğin temizliğinde

Filiz ekme, dışarıdan bakınca "delik aç, demiri sok" gibi görünen ama sonucu tamamen uygulama disiplinine bağlı bir iştir. Sahada şu sırayı izliyoruz:

• Çap ve derinlik projeden okunur. Delik çapı genelde donatı çapının birkaç milimetre üstündedir; kesin değer kullanılan kimyasalın teknik föyünde ve ankraj tablosunda yazar. Biz uydurmayız, yazana bakarız.
• Derinlik markalanır. Matkap ucuna bant ya da stoper konur; her delik aynı derinlikte biter. "Gözüme öyle geldi" ile açılan sığ delik, ankraj kapasitesini doğrudan düşürür.
• Delik temizlenir. Üfleme–fırçalama–üfleme döngüsü, föyde kaç tekrar isteniyorsa o kadar yapılır. Delik dibinde kalan un gibi beton tozu, epoksinin betona tutunmasını engelleyen en yaygın sebeptir.
• Kimyasal dolum tabandan yapılır. Uzatma hortumu delik dibine kadar sokulur, geri çekilerek doldurulur. Havanın hapsolmaması için bu yön önemlidir.
• Donatı döndürülerek yerleştirilir ve kimyasalın kür süresi dolana kadar dokunulmaz. Sıcaklık düştükçe kür uzar; kışın İstanbul'da bodrum katlarındaki soğuk beton yüzeyi bu süreyi föydeki en uzun değere yaklaştırır.

Deliği açarken su soğutmalı karot mu, kuru darbeli matkap mı kullanacağımız da işin cinsine göre değişir. Kimyasal ankraj ürünlerinin çoğu belirli delik yüzeyi için onaylıdır; karotla açılmış cilalı yüzey ile darbeli matkapla açılmış pürüzlü yüzey aynı davranmaz. Hangi yöntemin geçerli olduğunu ürünün föyü söyler, biz ona uyarız.

Kimyasal ankraj, plaka bağlantıları ve kontrol

Güçlendirmede kimyasal ankraj yalnız filiz için değil; çelik kuşak ve plaka bağlantıları, mantar başlık montajları, yeni perdenin temele bağlantısı, makine ve konsol taşıyıcılarının sabitlenmesi için de gelir. Buradaki hassas nokta kenar mesafesi ve ankrajlar arası mesafedir. Beton kenarına fazla yakın açılan delik, yükü aldığında betonu koni şeklinde koparır. Projede kenar mesafesi verilmişse aynen uygularız; verilmemişse mühendisine sorarız.

Montaj sonrası kontrol tarafında, işveren ya da yapı denetim numune ankrajlarda çekme testi isteyebilir. Bunu ayrı bir kalem olarak planlarız; kaç adet ankrajda, hangi yük değerinde test isteneceğini projeyi hazırlayan taraf belirler. Test yapılacaksa kür süresi dolmadan ölçüm alınmaz, bu süreyi iş programına baştan yazarız. Kullandığımız kimyasalın parti bilgisi ve son kullanma tarihi kutusunun üstünde durur; şantiyede isteyen olursa göstermek zorundayız, o yüzden ambalajları iş bitene kadar atmayız.

Yeni perde, asansör boşluğu ve döşeme kesimleri

Güçlendirme projelerinin bir kısmında binaya yeni betonarme perde eklenir. Bu perdenin üst kattaki devamını taşıyabilmesi için döşemede bir yarık açılması gerekir. Bu yarığı duvar testeresi (ray üzerinde ilerleyen elmas daire) ile düz ve ölçülü kesiyoruz. Kesim hattının iki ucuna karotla köşe deliği açıp aradaki hattı testereyle almak, kalan betonda çatlak bırakmadan temiz bir boşluk verir. Kalınlık daire testerenin sınırını aşıyorsa tel kesme devreye girer; elmas boncuklu tel özellikle temel ve kalın perde kesimlerinde tek geçerli yöntemdir.

Asansör boşluğu açmak, İstanbul'daki eski apartmanlarda güçlendirmeyle birlikte en çok istenen kalemlerden biri. Merdiven kovasının ortasına ya da döşemeye açılacak boşluk taşıyıcı sistemi doğrudan ilgilendirdiği için burada da kural aynı: onaylı proje olmadan başlamayız. Kesim sırasında kesilen döşeme parçasının nasıl indirileceğini kesime başlamadan planlarız. Serbest kalıp düşen parça alttaki döşemeyi hasarlar; bu yüzden büyük parçalar askıya alınır ya da baştan taşınabilir ölçülerde bölünür.

İstanbul'da oturulan binada çalışmanın kuralları

İstanbul'daki güçlendirme işlerinin büyük kısmı boşaltılmış binada değil, insanların oturmaya devam ettiği binada yapılıyor. Şehrin sahası bize şunları dayatıyor:

• Çalışma saati. Site ve apartman yönetimlerinin gürültülü işlere izin verdiği saat aralığı dar. Gün içinde gerçekten kesim yaptığımız süre, sahada geçirdiğimiz sürenin yarısı kadar olabiliyor. İş programını buna göre kuruyoruz, "iki günde biter" deyip beş güne yaymıyoruz.
• Su ve çamur. Karot ve testere su ile soğutulur, çıkan şey beton tozuyla karışmış çamurdur. Kesim noktasının çevresini set ve emici bariyerle kapatıp çamuru vakumla toplarız. Çamuru daire içindeki gidere ya da apartman kanalizasyonuna vermeyiz; çöktürülüp kovaya alınır, katı kısmı molozla birlikte çıkar.
• Zemin ve merdiven koruma. Ekipman ağırdır ve merdivenden çıkar. Parke, mermer ve asansör kabini için koruma serilmeden ekipman içeri girmez.
• Toz. Kuru delme yapılan yerlerde toz emici bağlantısıyla çalışırız, komşu dairelere geçişi kesmek için kapı ağızlarını naylonla kapatırız. Toz tamamen bitmez; bunu vaat etmiyoruz, kontrol altında tutuyoruz.
• Elektrik ve su. Büyük testere ve tel kesme makineleri için binadaki hattın yeterli olup olmadığını önceden sorarız. Yetmiyorsa jeneratör ya da uygun besleme planlanır; bu, işe geldikten sonra öğrenilecek bir şey değildir.
• Moloz. Avrupa ve Anadolu yakasındaki dar sokaklı eski mahallelerde kamyon yanaşacak yer bulmak başlı başına iş. Kesilen beton parçalarının bina dışına nasıl çıkacağını ve nereye yükleneceğini teklif aşamasında konuşuruz.

Bir de küçük ama işi durduran ayrıntılar var: bodrum otopark girişinin yükseklik sınırı, asansörü olmayan binada ağır makinenin elle taşınması, sokakta araç bırakacak yer olmaması. Bunları gelmeden önce fotoğrafla sorarız; boşuna gidilen bir gün, İstanbul mesafesinde iki gün demektir.

Eskişehir'den İstanbul'a gelmek ve fiyatın nasıl çıktığı

Eskişehir ile İstanbul arasında yaklaşık üç yüz kilometre var; ekip sabah yola çıktığında öğlene doğru sahada olur, İstanbul içi trafiği de hesaba katarsanız günün bir bölümü yolda geçer. İşin süresi bir günü aşıyorsa ekip İstanbul'da konaklar. Bu yüzden İstanbul işlerini tek tek değil, toplu olarak planlamayı tercih ediyoruz: aynı binadaki tüm filiz, ankraj ve kesim kalemlerini tek seferde bitirmek, hem sizin için hem bizim için doğru olan yöntem. "Bir delik unutulmuş, yarın gelin" senaryosu İstanbul mesafesinde kimseye yaramaz.

Fiyat konusuna gelince: bu sayfada rakam yazmıyorum, çünkü elimizde her işe uyan bir liste yok ve uydurulmuş bir rakam sizi de bizi de yanıltır. Teklif şu kalemlerden oluşur:

• Delik/kesim miktarı: filiz ve ankraj için adet, çap ve derinlik; kesim için metretül ve kesilen kalınlık.
• Beton ve donatı yoğunluğu: yüksek dayanımlı beton ve sık donatılı bölgeler elmas soketi daha hızlı tüketir, ilerleme yavaşlar.
• Ekipman sınıfı: el karotu ile sehpalı karot, daire testere ile tel kesme aynı maliyette değildir.
• Erişim zorluğu: kaçıncı kat, asansör var mı, ekipman nereden girecek, iskele gerekli mi.
• Çalışma penceresi: yönetimin izin verdiği saat aralığı, hafta sonu ya da gece çalışması isteniyor mu.
• Yol ve konaklama: Eskişehir–İstanbul ulaşımı ve iş bir günü aşıyorsa ekibin konaklaması.
• Talep edilen kontroller: çekme testi, tarama raporu, fotoğraflı iş kaydı gibi ek kalemler.

Sağlıklı bir teklif için bize güçlendirme projesinin ankraj tablosunu, delik planını ve mümkünse sahadan birkaç fotoğraf gönderin. Kat planı, kolon-kiriş ölçüleri ve binaya giriş fotoğrafı bile teklifin doğruluğunu ciddi biçimde artırır. Elimizde bunlar yokken verilen sayı tahmindir; sahada değişir ve kimse memnun olmaz.

Sık Sorulan Sorular

İstanbul'da ofisiniz veya sürekli duran ekibiniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir'de ve İstanbul'da şubemiz bulunmuyor. İşe ekip ve ekipman Eskişehir'den gelir. Bunun anlamı şu: aynı gün içinde "hemen geliyoruz" diyemeyiz, gün vererek geliriz. Buna karşılık geldiğimiz gün işin tamamını bitirecek ekipmanla geliriz, parça parça gelip gitmeyiz.

Güçlendirme projemiz henüz onaylanmadı, kolonlara filiz ekimine başlayabilir misiniz?

Hayır. Kolon, kiriş ve taşıyıcı perde üzerinde yapılacak hiçbir delme ve kesme işine onaylı statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan başlamıyoruz. Onay çıkana kadar bekleriz; bu arada işin ölçüsünü alıp teklif hazırlayabilir, ekipman ve iş programı planlamasını yapabiliriz.

Güçlendirme projesini siz çizebilir misiniz?

Çizmiyoruz. Biz kesim ve delme tarafındayız: karot delme, beton kesme, duvar açma, beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj. Hesap, projelendirme ve dış cephe kaplama işleri bizim uzmanlık alanımız değil. Projeyi hazırlayan mühendisle doğrudan konuşmayı tercih ederiz; delik planı netse saha tarafı kolay ilerler.

Bina içinde oturuluyor, ne kadar toz ve gürültü olacak?

Su soğutmalı kesim ve delmede toz neredeyse yoktur ama çamur vardır; çamuru vakumla toplayıp kovaya alırız. Kuru delmede toz emiciyle çalışırız, yine de bir miktar toz çıkar; "hiç toz çıkmaz" demiyoruz. Gürültü ise elmas kesimde kırıcıya göre belirgin şekilde düşüktür, fakat sessiz değildir. Komşu bilgilendirmesi ve yönetimin izin verdiği saat aralığı işe başlamadan netleşmelidir.

Delik açarken donatıyı keser misiniz?

Amacımız kesmemek. Bunun için delik yerlerini işaretlemeden önce donatı taraması yapar, donatı eksenlerini betona çizeriz. Tarama ve plana rağmen donatıya denk gelinirse delmeyi durdurur, durumu ölçüsü ve fotoğrafıyla projeyi hazırlayan mühendise bildirir, verilen yeni konumla devam ederiz. Kendi inisiyatifimizle delik kaydırmayız.

İstanbul'daki işin fiyatını telefonda söyleyebilir misiniz?

Sadece kaba bir aralık ve şartlı olarak. Adet, çap, derinlik, kesilecek kalınlık, kat, erişim ve çalışma saatleri bilinmeden verilen rakam yanıltıcı olur. Ankraj tablosu, delik planı ve birkaç saha fotoğrafı geldiğinde net teklif çıkarırız. Fiyatı yükselten şey genelde işin kendisi değil, erişim zorluğu ve dar çalışma penceresidir.

Kesim ve ankraj işinin kaydını veriyor musunuz?

Evet. Delik adedi, çap ve derinlikleri, kullanılan kimyasalın ürün ve parti bilgisi, tarama işaretleri ve kesim hatları fotoğraflanır. Yapı denetimin ya da işverenin istediği durumda bu kayıtları teslim ederiz. Çekme testi talep edilmişse test ayrı kalem olarak planlanır ve sonucu ayrıca raporlanır.