Diyarbakır Yapısal Güçlendirme

Diyarbakır'da bir yapı güçlendirilirken sahada iki ayrı iş yürür: biri projeyi çizip hesabı yapan mühendislik tarafı, diğeri o projeyi mevcut betonun üzerine fiilen işleyen kesim ve delme tarafıdır. Askarot İnşaat olarak ikincisini yapıyoruz. Güçlendirme projesini biz hazırlamıyoruz; hazırlanmış projedeki filiz desenini, ankraj noktalarını, açılacak boşlukları ve sökülecek bölümleri betona uygulayan ekip biziz. Merkezimiz Eskişehir, Diyarbakır'da şubemiz ya da orada bekleyen sabit bir ekibimiz yok; bunu baştan yazıyoruz, çünkü aradaki bin kilometreyi aşan yolu görmezden gelen bir anlatımın kimseye faydası olmuyor. Buna karşılık işin teknik tarafını, hangi deliği neden hangi aletle açtığımızı, kimyasalı hangi koşulda uyguladığımızı ve buranın havasıyla betonunun bu işleri nasıl değiştirdiğini bu sayfada tek tek anlatıyoruz.

Güçlendirme Şantiyesinde Bize Düşen Kalemler

Bir güçlendirme projesi geldiğinde ilk yaptığımız iş, projeden bize ait olan kalemleri ayıklamaktır. Genellikle şu başlıklar çıkar:

• Filiz ekimi: yeni dökülecek betonarme elemanın donatısının mevcut betona bağlanması için açılan delikler ve bu deliklere kimyasalla ekilen donatılar.
• Kimyasal ankraj: çelik plaka, köşebent, çelik çapraz, mesnet gibi elemanların betona bağlanması için açılan ve doldurulan delikler.
• Boşluk ve geçiş açma: yeni eleman geçecek yerde döşemede, kirişte veya duvarda açılması gereken boşluklar.
• Kontrollü söküm: çalışma alanındaki dolgu duvarların, şap ve kaplamaların sınırı çizilerek alınması.
• Yüzey hazırlığı: yeni beton ile eski beton arasında aderans için mevcut yüzeyin açılması ve temizlenmesi.
• Numune ve tespit delikleri: mevcut yapının değerlendirilmesi için alınan karot numuneleri ve donatı görmek için açılan sıyırma pencereleri.

Bu kalemlerin hepsi projeye bağlıdır. Delik çapını, derinliğini, aralığını ve ankraj tipini biz kafamızdan belirlemeyiz; uygulama detayında ne yazıyorsa onu uygularız. Detayda eksik ya da sahayla uyuşmayan bir şey varsa uygulamadan önce sorar, kendi kararımızla değiştirmeyiz. Numune noktalarını da biz seçmeyiz; inceleme yapan mühendis ya da kuruluş belirler, biz numuneyi kurallara uygun çıkarıp işaretleyerek teslim ederiz. Dayanım sonucunu akredite laboratuvar raporlar.

Filiz Ekiminde Deliğin Kendisi Değil, Temizliği Belirleyicidir

Filiz ekimi bakınca basit görünür: delik aç, kimyasalı sık, demiri döndürerek sok. Sahada işi bozan şey neredeyse her zaman aynıdır: deliğin içinde kalan toz. Delme sırasında oluşan un gibi toz, delik cidarında ince bir tabaka bırakır. Kimyasal bu tabakanın üzerine oturduğunda betona değil toza yapışır; yükleme geldiğinde donatı, kimyasalla birlikte delikten sıyrılarak çıkar. Dışarıdan bakınca delik dolu ve iş bitmiş görünür, oysa bağlantı yoktur.

Bu yüzden temizliği tek bir işlem değil, sıralı bir disiplin olarak uyguluyoruz: önce basınçlı hava ile delik dibine kadar üfleme, sonra delik çapına uygun tel fırça ile fırçalama, sonra tekrar üfleme. Üretici teknik föyü kaç tekrar istiyorsa o kadar tekrarlanır. Fırçanın çapı deliğin çapından küçükse fırça cidara değmez ve işlem yapılmış sayılmaz; bu yüzden her çap için ayrı fırça bulundururuz. Yatay ve yukarı yönlü deliklerde tozun kendiliğinden döküleceğini varsaymak en sık yapılan hatadır.

Delik açma aletinin seçimi de buna bağlıdır. Filiz ve ankraj delikleri, üretici onayı yoksa karot makinesiyle değil kırıcı matkapla açılır. Sebebi teknik: karotla açılan deliğin cidarı çok düzgün ve parlak çıkar, kimyasalın kenetleneceği pürüz kalmaz. Karot deliğine ekim yapılması gereken özel durumlarda ancak o kullanıma onay veren ürünlerle ve gerekiyorsa cidar tırtıklama işlemiyle çalışılır.

Diyarbakır Koşulları: Sert Agrega ve Sıcak Hava

Bu bölgede bazalt kökenli agregayla karşılaşmak şaşırtıcı olmuyor; şehrin taş kültürü de bu kaynağın üzerine kurulu. Bazalt sert ve aşınmaya dirençli bir kayaçtır. Böyle bir betonda kırıcı matkapla delik açarken ilerleme belirgin biçimde yavaşlar, uçlar daha hızlı körelir ve ısınır. Yumuşak agregalı betonda kısa sürede bitirdiğiniz bir ankraj deliği burada birkaç katı sürebilir. Bunun iş planına iki etkisi var: sahaya giderken ihtiyacımız olan uç sayısını normalin üzerinde hesaplıyoruz, çünkü körelmiş uçla zorlamak deliği ovalleştirir ve çapı büyütür; büyüyen çap da ankrajın taşıma gücünü doğrudan düşürür. İkincisi, yüzlerce filiz ve ankraj deliği çıkan işlerde süreyi bu gerçeğe göre veriyoruz.

Yazların uzun ve sert geçmesi ise doğrudan kimyasalın içine giren bir etken. Epoksi ve vinilester esaslı ürünlerin iki kritik süresi vardır: karışımı delikte kullanabileceğiniz jelleşme süresi ve yük verilebilir hale gelme süresi. Sıcaklık arttıkça jelleşme süresi kısalır; betonun yüzey sıcaklığı da yükseldiği için kartuş ucundaki karışım çok daha çabuk katılaşır. Sahadaki karşılığı şu: sıcakta hazırlık bitmeden kimyasal sıkılmaz. Delikler açılır, temizlenir, donatılar boyuna göre kesilip yanına dizilir, ondan sonra sıkım başlar. Yoksa ilk delikleri doldururken diğerlerini hazırlarken karışım donar ve her seferinde statik karıştırıcı ucu değişir. Kartuşları da güneşte bırakmıyoruz; araç arkasında saatlerce güneş gören bir kartuşun reçinesi kullanılmadan kısmen tepkimeye girmiş olabilir.

Kenar Mesafesi, Delik Aralığı ve Mevcut Donatı

Güçlendirme delikleri çoğu zaman yapının en sıkışık yerlerine denk gelir: kolon dibi, kiriş yanağı, döşeme kenarı. Burada üç şeye birlikte bakarız. Kenar mesafesi yetersizse, kimyasal ne kadar iyi olursa olsun beton kenarı koni şeklinde kopar; bağlantı demirden değil betondan kaybeder. Delikler birbirine çok yakınsa her deliğin çevresindeki gerilme konileri çakışır ve grubun toplam kapasitesi tek tek deliklerin toplamına ulaşmaz. Bu iki başlık projede tanımlıdır; sahada "buraya sığmadı, birazcık kaydıralım" diyerek çözülmez.

Üçüncüsü mevcut donatıdır. Delik yerinde mevcut demire çakmak, güçlendirme işinin kendi amacını baltalar. Bu yüzden delik açmadan önce donatı tarama cihazıyla mevcut demirlerin yerini, aralığını ve pas payı derinliğini çıkarıp yüzeye işaretliyoruz. Filiz deseni sık olduğunda taramayı bütün alan için yapıp donatı ızgarasını yüzeye çizeriz; delikler bu ızgaranın boşluklarına oturur. Kaydırmanın mümkün olmadığı, deliğin zorunlu olarak mevcut donatıya denk geldiği durumlarda kendi başımıza kesmeyiz; durumu proje sorumlusuna aktarır, verilen karara göre ilerleriz.

Yüzey Hazırlığı ve Kontrollü Söküm

Güçlendirmede yeni dökülen beton ile mevcut beton arasındaki bağ yalnızca filiz demirleriyle kurulmaz; iki yüzey arasındaki aderans da hesaba dahildir. Bunun için mevcut yüzeyin sıva, boya, şap ve gevşek beton tabakasından arındırılması ve pürüzlendirilmesi gerekir. Sahada yaptığımız iş sırası şu: kaplama ve sıvanın sökülmesi, yüzeyin uçlu kırıcı ya da tarak uçla açılması, sağlam agrega görünene kadar temizlenmesi, ardından basınçlı hava ve gerekiyorsa su ile tozdan arındırılması. Amaç yüzeyi pürüzlendirmek, mevcut elemanı örselemek değil; ağır kırıcıyla fazla vurulduğunda beton içinde mikro çatlaklar oluşur ve yeni beton gevşemiş bir tabakanın üzerine oturur.

Yeni perde ya da çelik eleman geçecek yerde döşemede boşluk açılması gerekir. Bu boşluğu kırıcıyla rastgele almak, kalması gereken kesimin kenarını da parçalar. Bizim yöntemimiz sınırı önce elmasla çizmektir: boşluğun köşelerine karot atarız, köşe deliklerinden başlayarak zemin ya da duvar testeresiyle kesimi yaparız, ortada kalan parçayı kontrollü şekilde alırız. Böylece kesim hattı düzgün kalır, kenarda kalan donatı zarar görmez ve çatlağın kesim hattının ötesine yürümesi engellenir. Dolgu duvar sökümünde de aynı mantık geçerli: duvarın tamamı gidecek olsa bile kolon ve kirişle birleştiği yerde kesim yaparak ayırmak, doğrudan vurarak sökmekten çok daha az risklidir. Doğrudan vuruş, dolgu duvarla birlikte yanındaki taşıyıcı elemanın pas payını da döker.

Taşıyıcı Elemanda Nerede Duruyoruz

Net bir sınırımız var ve bunu güçlendirme işlerinde daha da katı uyguluyoruz: kolon, kiriş ve taşıyıcı perde gibi taşıyıcı elemanlarda, statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan kesim, delme veya söküm yapmıyoruz. Güçlendirme sahasında bu kural teorik değil, çok somut. Zaten yetersiz bulunduğu için müdahale edilen bir yapıda onaysız açılan bir boşluk ya da kesilen bir donatı, güçlendirme tamamlanana kadar geçen sürede yapının durumunu daha da kötüleştirebilir.

Pratikte şöyle çalışıyoruz: onaylı güçlendirme projesi ve uygulama detayı olmadan makine kurmuyoruz. Detayda görünmeyen bir müdahale sahada istendiğinde işi durdurup proje sorumlusundan yazılı talimat bekliyoruz. Sıralamayı da projedekine uyduruyoruz; güçlendirmede hangi elemanın önce hangisinin sonra işleneceği rastgele değildir, geçici olarak zayıflatılan bir bölgenin desteklenmesi gerekebilir. Bu kararlar bizim değil, yapıyı hesaplayan mühendisin kararıdır. Biz uygulamayı, verilen sıraya ve ölçüye sadık kalarak yaparız.

Eskişehir'den Diyarbakır'a Planlama ve Hesap Kalemleri

Merkezimiz Eskişehir. Diyarbakır'da şubemiz, deposu bekleyen ekibimiz yok; işi ekipmanla birlikte buradan yola çıkararak yapıyoruz. Bu mesafenin güçlendirme işlerinde bir karşılığı da var: güçlendirme, tek bir delikle bitmeyen, günlerce hatta haftalarca süren programlı bir iştir. Yüzlerce filiz ve ankraj deliği, boşluk kesimleri ve yüzey hazırlığı çıkan bir projede ekibi yerleştirip programı baştan sona yürütmek mümkün. Buna karşılık iki üç ankraj için bu yolu çıkmanın kimseye faydası yok; öyle bir durumda bunu açıkça söyler, yakındaki bir ekibe yönelmenizin daha doğru olduğunu belirtiriz.

Fiyat konusunda bu sayfada bilerek hiçbir rakam yazmıyoruz. Sabit bir listemiz yok ve projeyi görmeden verilen rakam yanıltıcı olur. Hesabı belirleyen kalemler şunlar:

• Delik adedi, çapı ve gömme derinliği: filiz ve ankraj işinde ana kalem budur; aynı adette delik, derinlik iki katına çıktığında aynı iş olmaz.
• Beton sertliği ve donatı yoğunluğu: bazalt agregalı sert betonda hem süre hem uç sarfiyatı artar.
• Kimyasal tipi ve sarfiyat: projede tanımlı ürünün delik hacmine göre hesaplanan miktarı.
• Kesim metrajı: açılacak boşlukların kesim uzunluğu ve kesilen kesitin kalınlığı.
• Yüzey hazırlığı alanı: pürüzlendirilecek ve temizlenecek metrekare.
• Erişim ve kat: ekipmanın nasıl taşınacağı, sahada su ve elektrik olup olmadığı, molozun nasıl indirileceği.
• Çalışma saatleri: kullanımdaki bina, okul ya da işyerinde çalışma çoğu zaman mesai dışına kayar.
• Mesafe ve ekipman taşıma: Eskişehir ile Diyarbakır arasındaki yol, işin açık bir kalemi olarak yer alır; bunu gizlemiyoruz.

Elinizdeki güçlendirme projesinin ilgili paftalarını, filiz ve ankraj detaylarını, kat adedini ve varsa saha fotoğraflarını ilettiğinizde; hangi kalemlerin devreye gireceğini, kaç günlük bir program çıktığını ve nasıl ilerleyeceğimizi yazılı olarak anlatabiliyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Diyarbakır'da şubeniz veya sabit bir ekibiniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir ve Diyarbakır'daki işlere ekipmanımızla birlikte buradan gidiyoruz. Şehirde ofisimiz, depomuz ya da hazır bekleyen bir ekibimiz olduğunu söylemiyoruz. Bu yüzden aynı gün müdahale sözü vermiyor, işe başlama gününü ve program süresini baştan netleştiriyoruz.

Güçlendirme projesini siz mi hazırlıyorsunuz?

Hayır. Güçlendirme projesi ve statik hesap, yapıyı inceleyen inşaat mühendisinin işidir. Biz o projede tanımlanan kesim, delme, filiz ekimi, ankraj ve yüzey hazırlığı kalemlerini uygulayan taraftayız. Projeniz henüz yoksa önce bu aşamanın tamamlanması gerekir; onaylı proje ve uygulama detayı olmadan taşıyıcı elemanda iş yapmıyoruz.

Filiz ekiminden sonra donatıya ne zaman yük verilebilir?

Kullanılan kimyasalın kür süresi dolmadan yük verilmez ve bu süre havanın sıcaklığına göre değişir. Sıcakta kür daha hızlı tamamlanır, soğukta uzar; belirleyici olan ürünün teknik föyündeki sıcaklık-süre tablosudur. Sahada tahminle ilerlemiyoruz; ekim saatini not ediyor, süre dolmadan üzerine kalıp yüklenmesine ya da bağlantıya yük verilmesine izin vermiyoruz.

Filiz ve ankraj delikleri karotla açılabilir mi?

Üretici o kullanıma özel olarak onay vermediği sürece açılmaz. Karot deliğinin cidarı çok düzgün çıktığı için kimyasalın kenetlenmesi zayıflar. Standart uygulamada bu delikleri kırıcı matkapla açar, ardından fırçalama ve basınçlı hava ile üfleme adımlarını üretici föyünde yazan tekrar sayısınca uygularız.

Delik açarken mevcut donatıya denk gelirseniz ne yapıyorsunuz?

Önce bunu önlemeye çalışıyoruz: delik açmadan donatı taraması yapıp mevcut demirlerin yerini yüzeye işaretliyor, delikleri ızgaranın boşluklarına oturtuyoruz. Deliğin yeri projeyle sabitlenmişse ve donatıya denk geliyorsa kendi kararımızla kesmiyoruz; durumu proje sorumlusuna bildirip talimat bekliyoruz. Güçlendirme işinde sessizce kesilen bir demir, yapılan işin amacına ters düşer.

Kullanılan binada, insanlar içerideyken çalışabiliyor musunuz?

Çoğu güçlendirme işi zaten kullanımdaki binalarda oluyor. Bu durumda çalışma alanını brandayla ayırıyor, ıslak kesimde çıkan suyu ve çamuru delik ağzında toplayıp bidona alıyor, gürültülü kalemleri gün içinde belirlenen saatlere sıkıştırıyoruz. Yine de kesim ve kırım işlerinin sessiz yapılabileceğini söylemiyoruz; hangi katta hangi gün ne kadar gürültü olacağını önceden bildirmek daha doğru bir yöntem.