Diyarbakır Karot

Diyarbakır'da yaptığımız iş tek cümleyle şu: betonu kırmadan, çatlatmadan, yanındaki elemana zarar vermeden içinden geçmek. Askarot İnşaat olarak karot delme, beton kesme, duvar açma, beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj işlerini yapıyoruz. Merkezimiz Eskişehir; Diyarbakır'da şubemiz ya da sabit bir yerel ekibimiz yok, bunu baştan yazıyoruz. Bin kilometreyi aşan bir yolu "yarım saatte oradayız" diye anlatmanın kimseye faydası olmaz. Buna karşılık işin teknik tarafında ne yaptığımızı, hangi çapı neden seçtiğimizi, elmas sokette neye baktığımızı ve deliğin kalitesini neye göre ölçtüğümüzü bu sayfada tek tek yazıyoruz. Sur, Bağlar, Kayapınar ve Yenişehir tarafındaki yapı stoğu ile Ergani, Bismil, Silvan gibi ilçelerdeki işler farklı ilerliyor; ama hepsinde aynı iki şey belirleyici: betondaki agreganın karakteri ve yazın ekipmanı zorlayan sıcak.

Diyarbakır'da Çapı İş Belirler: 52 mm'den 600 mm'ye

Karot işinde ilk soru "kaç milim" değil, "bu delikten ne geçecek" sorusudur. Çapı geçecek elemana göre seçer, makineyi ve soketi buna göre belirleriz. Çalıştığımız bandın kabaca karşılıkları şöyle:

• 52-62 mm: sıva altı elektrik borusu, tek hat data kablosu, küçük drenaj geçişi. İnce çapta makinenin salınımı az olur, ama derinlik arttıkça soketin sıkışma riski artar.
• 72-82 mm: klima bakır boru ve drenaj hattı, kombi baca geçişi, doğalgaz tesisatı. Konutlarda en sık istenen band burasıdır.
• 102-127 mm: havalandırma kanalı, yüz milimlik pis su borusu, aspiratör çıkışı. Bu çaptan sonra makinenin ayağını dübelle ya da vakum plakasıyla sabitlemeden iş yapılmaz.
• 152-200 mm: döşemede tesisat şaftı, yangın hattı, kalın havalandırma. Elektrik çekişi artar, yeterli kapasitede besleme şart olur.
• 250-350 mm: baca, ana atık su hattı, makine temelinde geçiş. Çıkan çekirdeğin ağırlığı ayrı bir mesele olur; parçanın nereye düşeceğini önceden planlarız.
• 400-600 mm: büyük geçişler. Bu bantta karot her zaman doğru cevap değildir; kimi zaman duvar testeresiyle kare boşluk açmak daha hızlı ve temiz olur.

"Biraz büyük açalım, nasılsa sığar" yaklaşımını uygulamıyoruz. Gereğinden geniş delik yangın ve ses yalıtımı için ek dolgu işi çıkarır, dar delik ise montajda zorlanmaya yol açar. Boru dış çapını ve varsa yalıtım kalınlığını sorup çapı ona göre veriyoruz.

Sert Agrega, Elmas Segment ve Soket Seçimi

Elmas soket her betonda aynı davranmaz. Belirleyici olan, elmas tanesini tutan metal matrisin sertliğidir ve kural ters çalışır: sert ve aşındırıcı olmayan betonda yumuşak matrisli segment gerekir ki matris aşınsın, altındaki yeni elmas tanesi açığa çıksın. Yumuşak ve aşındırıcı betonda ise sert matris gerekir, yoksa segment gereksiz yere erir.

Diyarbakır ve çevresinde bazalt kökenli agregayla karşılaşmak şaşırtıcı olmuyor. Bazalt sert ve aşınmaya dirençlidir; böyle bir betonda sert matrisli soket taktığınızda segment parlar, kesmeyi bırakır, makine yalnızca sürtünüp ısınır. Sahadaki karşılığı şudur: ilerleme durur, operatör baskıyı artırır, iş büsbütün bozulur. Bu yüzden Diyarbakır'a tek tip soketle yola çıkmıyoruz; aynı çapta farklı matris sertliğinde soket götürüyoruz. İlk delikte betonun nasıl davrandığını görüp gerekirse soketi değiştiriyoruz.

Sokette baktığımız diğer başlıklar:

• Segmentin bağlanma biçimi: lazer kaynaklı soketler daha güvenlidir; lehimli soketlerde aşırı ısınmada segment atma riski vardır.
• Donatı yoğunluğu: sık donatılı elemanda demire uygun karışımda segment gerekir, yoksa soket demire her değdiğinde ilerleme sıfırlanır.
• Segment parladıysa: soketi atmıyoruz, aşındırıcı bir bileme taşında birkaç santim çalıştırıp elmasları yeniden açığa çıkarıyoruz. Sahada beş dakikalık iştir.
• Segment yüksekliği: boyu bitmeye yaklaşmış soketle derin delik açılmaz; gövde cidara sürtmeye başlar ve soket sıkışır.

Su Soğutma, Çamur Yönetimi ve Sıcağın Etkisi

Karotta su süs değildir, iki işi birden yapar: segmenti soğutur ve kesmeden çıkan çamuru delikten dışarı taşır. Su kesilirse önce çamur içeride birikip soketi sıkıştırır, sonra segment aşırı ısınıp parlar. Bu yüzden delerken en çok baktığımız şey, delikten geri dönen suyun rengi ve debisidir. Su temiz gelmeye başladıysa çamur dışarı çıkmıyor demektir; durup nedenine bakarız.

Diyarbakır'ın yaz sıcağı bu dengeyi zorlaştırıyor. Yüzeye dökülen çamur hızla kuruyor ve mermerden ahşaba her zeminde iz bırakan yapışkan bir tabakaya dönüşüyor. Bu nedenle sıcak günlerde çamuru "sonra sileriz" diye bırakmıyoruz, delme sürerken toplamak gerekiyor. Kullandığımız yöntemler:

• Makinenin ayağına takılan halka conta ve vakumla suyun daha delik ağzındayken çekilmesi.
• Islak-kuru vakum makinesi ve çamur bidonu; bidon dolduğunda döküp yeniden bağlarız, atık suyu binanın giderine keyfi biçimde vermeyiz.
• Tavan deliklerinde soket etrafına su toplama halkası; bu olmadan çamur doğrudan makinenin ve operatörün üstüne gelir.
• Deliğin çıkacağı alt katta önlem: çıkış anında bir miktar su ve çekirdek parçası aşağı düşer; alt kat boşaltılır, altına branda serilir.
• Su ve elektriğin olmadığı sahalarda basınçlı su tankı ve jeneratörle çalışırız; ancak bunu önceden bilmemiz gerekir.

Suyun hiç istenmediği yerler de var: elektrik panosu dibi, aktif data odası, ahşap zemin. Oralarda kuru sistem ve toz emişiyle çalışırız; ilerleme yavaşlar ve soket ömrü kısalır, bunu peşinen söyleriz.

Donatı Tarama ve Taşıyıcı Elemanda Durduğumuz Yer

Delmeden önce yaptığımız iş, delerken yaptığımız kadar önemli. Donatı taraması yapmadan makineyi kurmuyoruz. Tarama cihazıyla donatının yerini, aralığını ve pas payı derinliğini çıkarır, delik merkezini demir aralığına denk gelecek şekilde kaydırırız; birkaç santimlik kaydırma çoğu zaman hem donatıyı hem deliği kurtarır. Kaydırmanın mümkün olmadığı durumlarda ne kadar donatı kesileceğini söyler, kararı proje sorumlusuna bırakırız.

Burada net bir sınırımız var: kolon, kiriş ve taşıyıcı perde gibi taşıyıcı elemanlarda, statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan iş yapmıyoruz. İş ne kadar acele olursa olsun bu maddeyi esnetmiyoruz. Taşıyıcı bir elemandan geçen delik, kesilen donatı ve azalan kesit demektir; bunun sorumluluğunu alacak olan, yapıyı hesaplayan mühendistir. Onaylı detay geldiğinde işi yaparız, gelmediğinde alternatif güzergah arar ya da işi almayız.

Ayrıca döşemede ısıtma borusu ya da gömülü tesisat olabileceğini hesaba katarız. Yerden ısıtmalı bir zeminde tarama yapmadan atılan delik, kısa sürede ortaya çıkan bir su kaçağına dönüşür.

Deliğin Kalitesi ve Deliğin Amacı

İyi bir karot deliği üç şeyle ölçülür: cidarın düzgünlüğü, eksenin kaçmaması ve çıkış yüzünde kenar kopmasının olmaması. Cidar düzgünlüğü makinenin sabitlenmesiyle başlar; ayağı dübelle ya da vakum plakasıyla sağlam bağlanmamış makinede soket titrer, delik ovalleşir, boru montajında boşluk kalır. Eksen kaçıklığı özellikle kalın döşeme ve perdelerde ortaya çıkar: giriş noktası doğru, çıkış noktası birkaç santim kaymış olur. Bunun için makineyi kurduktan sonra ilk santimetreleri düşük baskıyla açar, ekseni kontrol eder, sonra normal ilerlemeye geçeriz.

Çıkış yüzündeki kopma ise en çok göze batan kusurdur. Soket karşı yüzeye yaklaştığında beton arkadan desteksiz kalır ve büyük parça halinde kopabilir. Son turlarda ilerlemeyi yavaşlatmak, karşı yüzeye destek plakası koymak ya da deliği iki yönden ortalayarak açmak bunu önler.

Bir de deliğin amacı var; çünkü numune karotu ile tesisat deliği aynı iş değildir:

• Tesisat deliği bir geçiş açar. Burada önemli olan çapın doğru, cidarın düzgün ve konumun projeye uygun olmasıdır. Çıkan çekirdeğin bütün kalması gerekmez.
• Numune karotu ise laboratuvara gidecek bir parça üretmek için alınır. Burada değerli olan delik değil, çıkan silindirin kendisidir: çatlaksız, tam boyda ve düzgün olmalıdır. Boy-çap oranı ile agreganın tane boyutuna uygun çap seçimi bu yüzden önemlidir. Numune noktalarını biz belirlemeyiz, inceleme yapan mühendis ya da kuruluş belirler; biz numuneyi kurallara uygun çıkarır, işaretler ve teslim ederiz. Dayanım raporunu düzenleyen taraf akredite laboratuvardır.

Kesme, Duvar Açma, Kırım, Filiz Ekme ve Kimyasal Ankraj

Karot tek başına bir işi bitirmez; gittiğimiz sahaların çoğunda birkaç kalem birlikte çıkıyor:

• Beton kesme: duvar testeresiyle düşey ve yatay kesim, zemin testeresiyle döşemede düz hat kesimi. Kalın kesitlerde ve testerenin ulaşamadığı geometrilerde tel kesim değerlendirilir. Kesimde de su soğutma ve çamur toplama aynı disiplinle yürür.
• Duvar açma: kapı ve pencere boşluğu, geçiş açma. Dolgu duvarda doğrudan çalışırız; duvar taşıyıcıysa yukarıdaki kural geçerlidir. Köşelerde çatlak yürümesin diye köşe noktalarına önce karot atıp kesimi bu deliklerden başlatmak sık kullandığımız yöntemdir.
• Beton kırma: kırılacak bölgeyi önce elmas kesimle sınırlandırır, sonra hidrolik kırıcıyla alırız. Sınır çizilmeden yapılan kırımda hasar, kalması gereken yerin dışına taşar.
• Filiz ekme: mevcut betona donatı ekimi. Delik çapı ve derinliği, ekilecek donatı çapına ve kimyasalın üretici tablosuna göre belirlenir; "yaklaşık şu kadar" ile yapılmaz.
• Kimyasal ankraj: işin başarısı deliğin temizliğine bağlıdır. Fırçalama ve basınçlı hava ile üfleme sırayla, birkaç kez tekrarlanır; içeride kalan toz, ankrajın sıyrılmasının en sık nedenidir. Teknik bir ayrıntı da şu: karotla açılan deliğin cidarı fazla düzgün olduğu için kimyasal aderansı düşebilir. Bu yüzden ankraj ve filiz delikleri, üretici onayı yoksa karotla değil kırıcı matkapla açılır.

Eskişehir'den Diyarbakır'a: İşi Nasıl Planlıyor, Fiyatı Neye Göre Çıkarıyoruz

Merkezimiz Eskişehir. Diyarbakır'da ne şubemiz ne de orada duran bir ekibimiz var; işi ekipmanla birlikte buradan yola çıkararak yapıyoruz. Bunun iki sonucu var. Birincisi, "bugün arayıp bugün yaptırma" sözü veremeyiz; gidiş tarihini önceden belirler, size net bir gün söyleriz. İkincisi, tek küçük bir delik için bin kilometrelik yol iki tarafa da yaramaz. Bu yüzden bölgedeki işleri topluca planlıyoruz; aksi durumda yakındaki bir ekibe yönelmenizin daha doğru olduğunu açıkça belirtiriz.

Fiyata gelince: bu sayfada bilerek hiçbir rakam yazmıyoruz, çünkü sahayı görmeden verilen rakam yanıltır. Fiyatı belirleyen kalemler şunlardır:

• Çap ve toplam derinlik: hesap çap ve delinen santimetre toplamı üzerinden kurulur. Aynı çapta on santimlik döşeme ile altmış santimlik perde aynı iş değildir.
• Donatı yoğunluğu: sık donatılı elemanda hem süre uzar hem soket aşınması artar.
• Delik adedi ve dağılımı: aynı noktada on delik ile on ayrı kattaki birer delik farklı işlerdir; makinenin sökülüp kurulması zamanın büyük kısmını alır.
• Erişim, kat, su ve elektrik: asansör var mı, ekipman merdivenle mi taşınacak, sahada su ve elektrik var mı.
• Çalışma saati: hastane, okul ve işyerlerinde iş çoğu zaman mesai dışına ya da geceye kayar.
• Mesafe ve ekipman taşıma: Eskişehir-Diyarbakır arası yol, işin bir kalemi olarak açıkça yer alır; bunu gizlemeyiz.

Çapı, derinliği, delik adedini, elemanın taşıyıcı olup olmadığını ve varsa bir fotoğrafı iletirseniz; sahaya gitmeden hangi yöntemi izleyeceğimizi ve hangi kalemlerin devreye gireceğini yazılı olarak anlatabiliyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Diyarbakır'da şubeniz veya sabit ekibiniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir, Diyarbakır'daki işlere ekipmanımızla birlikte buradan gidiyoruz. Şehirde depomuz, ofisimiz ya da bekleyen bir ekibimiz olduğunu söylemiyoruz. Bu yüzden aynı gün müdahale sözü de vermiyor, gidiş gününü baştan netleştiriyoruz.

Tek bir delik için Diyarbakır'a geliyor musunuz?

Genellikle hayır; tek küçük delik için bu mesafe iki tarafa da yaramaz. Aynı sahada ya da yakın bölgede toplanmış birden fazla iş varsa veya gün boyu sürecek bir kesim-delme programı çıkıyorsa geliyoruz. Uygun değilse açıkça söylüyoruz.

Kolondan karot alınır mı?

Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan alınmaz. Kolon, kiriş ve perde taşıyıcı elemandır; oradan geçen delik hem kesiti hem donatıyı etkiler. Onaylı detay geldiğinde tarif edilen noktada ve çapta işi yaparız; onay yoksa alternatif güzergah arar, bulunamazsa işi yapmayız.

Karot fiyatı neye göre hesaplanıyor?

Çap, toplam delme derinliği, delik adedi, donatı yoğunluğu, kat ve erişim, sahada su-elektrik olup olmaması, çalışma saati ve ekipman taşıma mesafesi belirleyicidir. Bu sayfada bilerek rakam yazmıyoruz; sabit bir listemiz yok ve sahayı görmeden verilen rakam yanıltır. Ölçüleri ilettiğinizde hesabın kalemlerini tek tek gösteriyoruz.

Delme sırasında donatı kesilir mi?

Amacımız kesmemek. Önce tarama yapıp deliğin merkezini demir aralığına getirmeye çalışıyoruz. Deliğin yeri zorunlu olarak sabitse ve donatıya denk geliyorsa kaç demirin etkileneceğini önceden söylüyor, kararı proje sorumlusuna bırakıyoruz. Sessizce kesip devam etmiyoruz.

Beton numunesi alıp dayanım raporu veriyor musunuz?

Numuneyi kurallara uygun şekilde çıkarıp işaretleyerek teslim ediyoruz; boy-çap oranına ve agrega tane boyutuna uygun çapı seçmek bizim işimiz. Ancak numunenin alınacağı noktaları inceleme yapan mühendis ya da kuruluş belirler, dayanım sonucunu da akredite laboratuvar raporlar. Beton dayanımı hakkında biz rapor düzenlemiyoruz.