Çankırı Karot

Çankırı'da karot ve kesim işine, makineyi çalıştırmadan çok önce başlıyoruz: hangi ucun takılacağı, deliğin nereden geçeceği, suyun nereden gelip çamurun nereye gideceği belli olmadan tezgahı duvara bağlamıyoruz. Merkezimiz Eskişehir. Çankırı'da şubemiz de yok, orada bekleyen bir ekibimiz de yok; Ankara üzerinden yaklaşık 350 kilometrelik bir yol var aramızda ve bunu gizlemenin kimseye faydası olmaz. Bu mesafe işi şöyle değiştiriyor: Çankırı'ya çıktığımızda işi tek seferde bitirecek şekilde planlıyoruz. Uç, segment, tezgah, su seti, jeneratör, kırıcı, sabitleme dübelleri; hepsi araçta hazır gider, "malzeme eksik kaldı, yarın tekrar geliriz" hesabı yapmayız.

Çankırı ve ilçelerinde — Çerkeş, Ilgaz, Kurşunlu, Şabanözü, Orta, Eldivan, Korgun hattında — yaptığımız iş kalemleri net: karot delme, beton kesme, duvar açma, beton kırma, filiz ekme, kimyasal ankraj. Hepsi elmas takım işidir ve ortak paydaları şudur: betonu zorlayarak değil aşındırarak geçersiniz. Bu denge doğru kurulmazsa ya uç körelip yanar ya beton kenarından çatlak alır.

Karot Ucu, Soket ve Segment Seçimi

Karot işinde en çok yapılan hata, elimizdeki tek ucu her betona sokmaya çalışmaktır. Elmas segment sinterlenmiş bir matristir; matrisin sertliği ile betonun aşındırıcılığı birbirini tutmak zorundadır. Kabaca kural şu:

• Sert ve az aşındırıcı beton (yüksek dayanımlı, çakıllı, sıkı agregalı döküm) daha yumuşak matris ister. Yumuşak matris aşınırken körelmiş elmasları bırakır, altından keskin elmas çıkar, uç kendini biler.
• Aşındırıcı ama zayıf beton (kumlu, gözenekli, eski harçlı döküm) daha sert matris ister. Aksi halde segment gereksiz yere erir, bir delikte biteceğine yarım delikte biter.
• Yoğun donatılı kesit demek, elmasın betonla değil çelikle uğraşması demektir. Orada segment boyu, matris ve devir birlikte değişir; çelik geldiğinde ilerleme hızını düşürüp baskıyı sabit tutarız.

Çankırı'da çalıştığımız yapılar tek tip değil: şehir merkezindeki eski betonarme bloklarla son yılların yeni dökümleri aynı ucu kaldırmaz. Bu yüzden ilk deliği numune gibi kabul ederiz. İlk 5-10 santimde ilerleme hızını, çıkan çamurun rengini ve makinenin sesini dinleriz; ilerleme durup uç parlamaya başladıysa segment körelmiştir, aşındırıcı briket üzerinde birkaç saniye çalıştırıp elmasları yeniden açığa çıkarırız. Körelmiş uçla basınç uygulamaya devam etmenin sonucu yanmış segment ve delik çıkışında patlamış betondur.

Çap tarafında 12 mm'den 600 mm'ye kadar delik açıyoruz. Çap büyüdükçe devir düşer, tork artar; 300 mm üzerindeki deliklerde makinenin dişli kademesi ve sabitleme yöntemi de değişir. Tezgahı üç şekilde bağlarız: dübelli ankraj, distans direği veya vakum plakası. Vakuma yalnızca yüzey düzgün, gözeneksiz ve temizse güveniriz; tavan delgisinde ve pürüzlü sıvalı yüzeyde dübelle bağlarız.

Donatı Taraması ve Delik Yerinin İşaretlenmesi

Bir deliği yanlış yerden açmanın bedeli, o deliği açmamanın bedelinden çok daha yüksektir. Bu yüzden Çankırı'daki her işte delik yerini tarayıcıyla kontrol ediyoruz. Taramada üç şeye bakarız: donatının yerini ve pas payını, çap tahminini, bir de kesitte beklenmedik bir şey olup olmadığını.

• Döşemede alt ve üst hasır donatının aks aralığını çıkarır, deliği iki demir arasına kaydırırız. Birkaç santimlik kaydırma çoğu tesisat deliğinde sorun çıkarmaz, ama donatıyı kesmemek büyük fark yaratır.
• Asmolen ve kirişsiz döşemelerde ön germe/ard germe halatı ihtimalini hesaba katarız. Böyle bir kesitte halatı kesmek onarılması çok pahalı bir hasardır; şüphe varsa proje görülmeden delik açmayız.
• Perde ve kolon yüzeyinde etriye aralığı ile boyuna donatıyı işaretleriz. Zaten bu elemanlarda deliğin açılıp açılmayacağı ayrı bir karardır; aşağıda anlattık.

Tarama sonucunu tebeşirle değil, işaret kalemiyle ve fotoğrafla kayıt altına alırız. Delik merkezini, tarama izlerini ve tezgah dübellerinin yerini işaretleyip gösteririz. Kaç delik, hangi çapta, hangi kottan — bunlar makineyi kurmadan önce duvarın üstünde netleşir.

Su Soğutma, Çamur Yönetimi ve Çankırı'nın Soğuğu

Sulu karotta su iki iş yapar: segmenti soğutur ve kesilen tozu çamur halinde delikten dışarı taşır. Su debisi düşerse ikisi de aksar. Segment ısınınca matris yumuşar, elmaslar yerinden kopar, uç birkaç dakikada biter. Çamur dışarı çıkamazsa delik içinde sıkışır, sürtünme artar, makine zorlanır. Bu yüzden çıkan suyun rengini ve debisini izleriz; su berraklaşıyorsa ilerleme durmuş ya da uç körelmiştir.

Suyun kontrolü kadar nereye gittiği de bizim işimiz. İç mekanda su toplama halkası ve ıslak vakum kullanırız; halka yüzeye tam oturmuyorsa önce yüzeyi düzeltir, gerekirse macunla sızdırmazlık sağlarız. Çıkan çamuru gidere ya da kanalizasyona doğrudan vermeyiz; kovada çöktürüp katı kısmı ayrı toplarız. Çimento esaslı çamur borularda katılaşır, bir deliği açarken bir tesisatı tıkamanın anlamı yok.

Çankırı'nın kışı bu işin en gerçek zorluğu. Karasal iklimde gece sıcaklığı uzun süre sıfırın altında kalıyor, Ilgaz ve Çerkeş hattında kar ve don daha da uzun sürüyor. Soğukta bizim aldığımız önlemler şunlar:

• Su hortumunu ve pompayı gece araçta bırakmayız; içindeki su donarsa hortum çatlar, sabah iş kaybı olur.
• Paydos ve mola öncesi hattı ve makine su yolunu boşaltırız. Donmuş su yolu, sabah ilk deliğin uçla ödenmesi demektir.
• Dışarıda çalışırken çamurun zeminde donup kayma yüzeyi oluşturmasına izin vermez, iş alanını sürekli sıyırırız.
• Kimyasal kullanılacak işlerde kartuşları soğukta bekletmeyiz; kür süreleri sıcaklıkla doğrudan değişir.

Yazın sorun tersine döner: su temini. Kaba inşaat halindeki şantiyede şebeke suyu her zaman hazır olmaz; bu yüzden Çankırı'ya su tankı ve dalgıç pompayla gideriz. 380 V hattın olup olmadığını keşifte sorar, olmayan yerde jeneratör ve makine kapasitesini ona göre seçeriz.

Duvar Açma, Beton Kırma ve Kesimde Ölçü Toleransı

Kesim işinin kalitesi tek bir şeyle ölçülür: istenen ölçüden ne kadar saptınız. Bunun için sahada üç noktaya bakarız.

Birincisi tezgahın sabitliği. Karot tezgahı gevşek bağlanmışsa delik ovalleşir, uç sıkışır. Derinlik arttıkça bu daha da belirginleşir: girişte 1 derecelik eğim, 40 santim derinlikte çıkışta santimetrelerce kaçık demektir. Karşılıklı iki yüzden buluşacak deliklerde açıölçer ve su terazisiyle kontrol etmeden ilerlemeyiz.

İkincisi kesim hattının önce çizilmesi. Duvar açmada kapı ya da pencere boşluğunu doğrudan kırıcıyla açmayız. Önce hattı elmas testereyle keseriz, sonra iç kısmı kırarız. Böylece kenar düzgün çıkar, komşu duvara ve sıvaya çatlak gitmez, boşluğun ölçüsü doğrama için hazır olur. Beton kırmada da aynı sıra geçerlidir: kırılacak alanın sınırı kesilmemişse kırıcı çatlağı istediği yere götürür.

Üçüncüsü köşelerdeki aşırı kesim. Dairesel testere köşeye geldiğinde, yüzeydeki kesim biterken arka yüzde kesim tamamlanmamış olur; zorlarsanız kesim hattı görünen yüzeyde ölçüyü aşar. Biz köşelere karotla köşe deliği açar, testereyi o delikte durdururuz; görünür yüzeyde fazladan kesik izi kalmaz.

Filiz Ekme ile Kimyasal Ankrajda Delik Temizliği

Filiz ekme ve kimyasal ankraj, dışarıdan bakınca "delik aç, kimyasal sık, demiri sok" gibi görünür. İşin gerçeği deliğin temizliğinde saklıdır. Delik içinde kalan kesme tozu, kimyasalın betona tutunmasını engeller; tozlu delikte çekme dayanımı ciddi biçimde düşer. Bu yüzden uyguladığımız sıra sabittir:

• Delik çapını ve derinliğini, kullanılacak donatı çapına ve kimyasal üreticisinin kendi tablosuna göre belirleriz. Çapı gözle büyütmek, "biraz daha fazla kimyasal sıkarız" demek değildir.
• Delik açıldıktan sonra hava – fırça – hava döngüsünü uygularız, tek seferde değil, tekrarlayarak. Fırça çapı deliğe uygun olmalı; ince fırça cidara değmez, temizlik yapmış olmaz.
• Delik ıslaksa ya suyu tamamen alırız ya da ıslak delikte kullanılabilen ürüne geçeriz. Su ile temas eden her kimyasal aynı davranmaz.
• Kimyasalı karıştırıcı uçla, dipten başlayıp ucu geri çekerek doldururuz. Hava boşluğu kalmasın diye delik hacminin yaklaşık üçte ikisi dolduktan sonra donatıyı çevirerek sokarız; taşan kısmı temizleriz.
• Jelleşme ve tam kür süresi ortam sıcaklığına bağlıdır. Çankırı'da kış aylarında bu süre uzar; kür bitmeden ankraja yük binmesine, tork uygulanmasına izin vermeyiz.

Kenar mesafesi de gözden kaçan bir konudur: beton kenarına fazla yakın açılan ankraj, yük aldığında betonu koni şeklinde koparır. Filiz ekmede ankraj derinliği donatı çapıyla orantılıdır; ezber ölçüyle değil, uygulanan ürünün kendi verisiyle çalışırız.

Taşıyıcı Elemanda Statik Proje Olmadan İş Yapmıyoruz

Bu maddeyi pazarlık konusu yapmıyoruz. Kolon, kiriş, taşıyıcı perde ve temelde kesim, delme ya da boşluk açma işini; ilgili statik proje, proje müellifinin ya da yapı denetimin onayı olmadan yapmıyoruz. Bunu müşteriyi zorlamak için değil, yapının davranışını bilmeden ona müdahale etmenin sonucunu bildiğimiz için söylüyoruz.

Pratikte şu şekilde ilerliyoruz: taşıyıcı olmayan bölme duvarda, döşemede küçük çaplı tesisat deliğinde ve zaten proje ile tanımlı boşluklarda işi normal akışında yaparız. Taşıyıcı bir elemana dokunulması gerekiyorsa, önce elemanı ve talebi tarif eden fotoğraf ve ölçüyü isteriz; onaylı bir çözüm varsa onun sınırları içinde çalışırız. Onay yoksa işi almayız ve nedenini açıkça söyleriz.

Çankırı'ya Gelişimiz, Planlama ve Fiyatın Neye Göre Değiştiği

Fiyat konusunda bu sayfada rakam yazmıyoruz, çünkü sahayı görmeden verilen rakam ya müşteriyi ya bizi yanıltır. Bunun yerine fiyatın nasıl hesaplandığını açıkça yazalım; teklifi aldığınızda kalemleri tanıyın:

• Çap, derinlik ve adet: Karotta maliyetin ana kalemi segment aşınmasıdır. Aynı yerde 20 adet aynı çapta delik, farklı yerlerde 5 adet farklı çaptan çoğu zaman daha ekonomiktir.
• Beton sınıfı ve donatı yoğunluğu: Yoğun donatılı, yüksek dayanımlı kesit uç ömrünü kısaltır, süreyi uzatır. Keşifte projeyi ya da yapının yaşını sormamızın sebebi bu.
• Erişim: Kaçıncı kat, asansör var mı, makineyi merdivenden mi taşıyacağız, cephede sepet ya da iskele gerekiyor mu. Ekipmanı yerine koymak bazen kesimin kendisinden uzun sürer.
• Su ve elektrik: Şantiyede su ve uygun elektrik hattı varsa iş kısalır; jeneratör ve su tankı gerekiyorsa bu ayrı bir hazırlıktır.
• Yol ve mobilizasyon: Eskişehir'den Çankırı'ya araç ve ekip çıkması sabit bir kalemdir. Bu yüzden aynı bölgedeki işleri mümkün olduğunca aynı güne toplarız; toplanan iş birim maliyeti düşürür.
• Moloz ve atık: Kırım işinde çıkan molozun toplanması ve tahliyesi ayrı bir iştir, teklifte ayrı görünür.

Ön değerlendirme için genelde şunları isteriz: duvarın ya da döşemenin fotoğrafı, kalınlık ölçüsü, delik çapı ve adedi, kat bilgisi, mümkünse projeden ilgili detay. Bu bilgilerle telefonda bir aralık konuşabiliriz; kesin teklif keşiften sonra çıkar.

Sık Sorulan Sorular

Çankırı'da şubeniz veya sürekli bir ekibiniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir ve Çankırı'da ne şubemiz ne de orada bekleyen bir ekibimiz var. İşe Eskişehir'den ekip ve ekipmanla çıkıyoruz, Ankara üzerinden yaklaşık 350 kilometrelik bir yol. Bu yüzden randevuyu net veriyoruz ve işi tek seferde bitirecek şekilde planlıyoruz. Aynı gün çıkma sözü vermiyoruz, gerçekçi bir tarih veriyoruz.

Kolona veya kirişe delik açtırabilir miyim?

Kolon, kiriş, taşıyıcı perde ve temel gibi taşıyıcı elemanlarda statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan iş yapmıyoruz. Onaylı bir çözüm varsa onun tarif ettiği çap, konum ve sayıda çalışırız. Onay yoksa işi almayız; bunu yola çıkmadan önce telefonda konuşup ikimizin de zamanını korumayı tercih ediyoruz.

Kışın Çankırı soğuğunda karot çalışması yapılabilir mi?

Yapılır, ama hazırlık gerektirir. Sulu kesimde asıl risk suyun donmasıdır: hortum, pompa ve makinenin su yolu mola ve paydos öncesi boşaltılır, ekipman gece açıkta bırakılmaz. Kimyasal kullanılan işlerde kür süresi soğukta uzar, bu yüzden ankraja yük binme zamanını sıcaklığa göre planlarız. Zeminde donan çamur kayma riski oluşturduğu için iş alanını sürekli temizleriz.

Delik açarken donatı kesilir mi?

Amacımız kesmemektir. Delik yerini tarayıcıyla kontrol eder, mümkün olan yerde deliği donatı arasına kaydırırız. Kaydırma mümkün değilse ve kesit taşıyıcıysa, önce onay konusunu konuşuruz. Tesisat delikleri için birkaç santimlik kaydırma çoğu zaman yeterli olur ve donatıya hiç dokunmadan iş biter.

En büyük hangi çapta delik açabiliyorsunuz?

12 mm ile 600 mm arasında karot deliği açıyoruz. Çap büyüdükçe makinenin sabitleme yöntemi, dişli kademesi ve gerekli elektrik gücü değişir; bu yüzden büyük çaplı işlerde keşif daha da önemli hale gelir. Baca, havalandırma ve büyük çaplı tesisat geçişlerinde delik sayısını ve konumunu birlikte planlarız.

Fiyatı telefonda öğrenebilir miyim?

Fotoğraf, kalınlık ölçüsü, çap ve adet bilgisiyle telefonda bir aralık konuşabiliriz. Kesin fiyat için keşif gerekir; çünkü beton sınıfı, donatı yoğunluğu, erişim koşulu ve sahada su-elektrik durumu işi doğrudan uzatıp kısaltıyor. Görmeden rakam söyleyip sahada değiştirmek yerine, hesabın kalemlerini baştan açık şekilde paylaşıyoruz.