Artvin Karot

Artvin'de karot işi, ülkenin çoğu ilindeki gibi yürümüyor. Şehir dik bir yamaca kurulu; sokaklar dönerek yükseliyor, bir binanın yola bakan cephesi giriş katıyken arka cephesi kat kat aşağıda kalabiliyor. Bu yüzden burada bir delik açmadan önce üç şeyi çözmek zorundayız: makineyi o noktaya nasıl çıkaracağız, soğutma suyunu nereden alacağız ve çıkan çamuru nereye toplayacağız.

Biz Eskişehir merkezli bir kesim ve delme ekibiyiz. Artvin'de şubemiz yok, ilde bekleyen yerel bir ekibimiz de yok. Bunu baştan yazıyorum ki kimse "yarım saatte gelirler" diye beklemesin. Yaptığımız iş şu başlıklarda toplanıyor: karot delme, beton kesme, duvar açma, beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj. Güçlendirme projesi çizmek, statik hesap yapmak ya da mantolama bizim alanımız değil; biz projede çizili olan deliği, kesiği ve ankrajı sahada uygulayan taraftayız. Aşağıda Artvin'e geldiğimizde ne yaptığımızı adım adım anlatıyorum.

Artvin'e Nasıl Geliyoruz, İşi Nasıl Planlıyoruz

Eskişehir ile Artvin arası karayoluyla yaklaşık 1.200 kilometre. Ekip ve ekipman yola çıktığında varış aynı gün olmuyor; sevkiyat pratikte iki günlük bir plan demek. Bu mesafeyi gizlemenin faydası yok, işin parçası kabul edip planı ona göre kuruyoruz.

İlk temasta sizden şunları istiyoruz: delik açılacak noktanın fotoğrafı, varsa kat planı ya da tesisat projesi, delik sayısı, istenen çap, betonun tahmini kalınlığı, kaçıncı kat olduğu ve binaya araç yaklaşıp yaklaşamadığı. Bu bilgilerle hangi makineyi, hangi çaplarda kaç uç, kaç metre uzatma şaftı, hangi sabitleme yöntemi ve ne kadar su ekipmanı yükleyeceğimizi Eskişehir'de belirliyoruz. Artvin'e vardıktan sonra eksik parça aramak, bu mesafede yapılabilecek en pahalı hata.

Aynı sebeple Artvin ve çevresindeki işleri mümkün olduğunca tek sevkiyatta topluyoruz. Merkez ile Hopa, Arhavi, Borçka, Murgul, Ardanuç, Şavşat ve Yusufeli taraflarındaki talepler aynı haftaya denk geliyorsa rotayı buna göre kuruyoruz. Bu yüzden Artvin'den gelen taleplerde bazen "şu tarihte o bölgedeyiz, işinizi o güne alalım" diyoruz.

Delik Açmadan Önce: Ölçü, Aks ve Tolerans

Karotta işin kalitesi makine çalışmadan önce belirlenir. Sahada önce delik merkezlerini işaretliyoruz. Tesisat delikleri için "10'luk delik" bilgisi yetmiyor; deliğin çapı borunun dış çapına, manşon payına ve yalıtım kalınlığına göre seçiliyor. Boru anma çapıyla karot çapını aynı sanmak, sahada en sık karşılaştığımız hata. Ölçüyü biz kontrol ediyor, gerekirse bir üst çapa çıkıyoruz.

İkinci kontrol deliğin ekseni. Kolon tam dik değilse yirmi santimetrelik bir döşemede bile giriş ve çıkış noktası kayar; kalın döşemede ya da perdede bu kayma alt kattaki asma tavan taşıyıcısına, kablo tavasına veya pano hattına denk gelebilir. Bu yüzden delmeden önce alt kata da bakıyoruz.

Üçüncüsü çıkış yüzeyi. Karot ucu arka yüzden çıkarken son santimetrelerde baskı azaltılmazsa kenar kopar; görünür kalacak bir tavanda bu iz sorun olur. Çıkışta ilerlemeyi yavaşlatmak, gerekirse arka yüzden karşı delik almak standart yöntemimiz.

Elmas Soket Seçimi: Betonu Uç Belirler

Karotun hızını, ucun ömrünü ve deliğin kenar kalitesini belirleyen esas unsur elmas soket; soket, elmas tanelerini tutan metal matrisin kendisi. Kural basit: sert ve aşındırıcı agregalı betonda yumuşak matrisli uç kullanılır, böylece matris aşınır ve körelen elmasın altından yenisi açığa çıkar. Yumuşak, az aşındırıcı betonda ise sert matrisli uç gerekir; aksi halde soket boşuna erir.

Artvin gibi dağlık bir coğrafyada beton agregası çoğunlukla bölgenin kendi sert taşından ve dere malzemesinden geliyor. Ama bunu peşinen varsayıp uç seçmiyoruz. İlk karotta üç şeye bakıyoruz: ilerleme hızı, çıkan çamurun kıvamı ve motorun akım çekişi. Uç yüzeyi parlıyor ve ilerleme duruyorsa matris elması bırakmıyor demektir; aşındırıcı bir blokla soketi açıyor ya da daha yumuşak matrisli uca geçiyoruz. Soket beklenenden hızlı yeniyorsa matris o beton için fazla yumuşaktır, bir kademe sert uca dönüyoruz. Bu yüzden Artvin'e giderken tek çap için bile birden fazla soket sertliği yüklüyoruz.

• Büyük çapta düşük devir, küçük çapta yüksek devir; çevresel hızı sabit tutuyoruz.
• Baskıyı el kuvvetiyle değil ilerleme hızını izleyerek ayarlıyoruz; zorlamak elmas kaybettirir.
• Su debisini çamurun kıvamına göre açıp kısıyoruz; su az ise soket yanar, çok ise kesme tozu yıkanır ve uç körelir.
• Donatıya girildiğinde devir ve baskı düşürülür; demir kesmek betona göre çok daha yavaştır.

Donatı Taraması ve Taşıyıcı Elemanlarda Sınırımız

Delik yerini işaretledikten sonra donatı tarayıcıyla yüzeyi geçiyoruz. Amaç, ana donatıyı ve etriyeyi kesmeden delik yerini birkaç santimetre kaydırabilmek; döşemede bu çoğu zaman mümkün. Değilse durumu yazılı bildiriyoruz, kendi kararımızla demir kesmiyoruz.

Kolon, kiriş ve taşıyıcı perdede statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan iş yapmıyoruz. Bu bizim tartışmaya açmadığımız tek maddemiz. "Küçük bir delik, bir şey olmaz" cümlesi bu elemanlar için geçerli değil; taşıyıcı sistemde açılan her boşluk hesabın bir parçasını götürür. Böyle bir talep geldiğinde işi almıyor, sizi projeyi hazırlayacak tarafa yönlendiriyoruz. Onaylı proje elimize ulaştığında ise deliği projede yazan yerde, yazan çapta ve yazan sırayla açıyoruz.

Aynı hassasiyet sabitlemede de geçerli: makinenin taban ayağı için açtığımız dübel deliği de donatıya denk gelmemeli. Taramayı yalnız asıl delik için değil, ayak noktaları için de yapıyoruz.

Su, Çamur ve Çoruh Havzası

Karotta su kesici değil; soğutucu ve tahliye edici. Görevi soketi soğutmak ve kesme tozunu delikten dışarı taşımak. Dışarı çıkan da temiz su değil, ince beton tozuyla karışmış çamur. Artvin'in eğimli arazisinde bu çamur bırakıldığı yerde durmaz, yamaç boyunca akıp dere yatağına ulaşır. Çoruh havzasında çalışırken bunu görmezden gelmek olmaz.

Bu yüzden ıslak karotta çamuru kaynağında topluyoruz. Ucun etrafına su toplama halkası takılıyor, halka ıslak vakuma bağlanıyor; vakumun toplayamadığı kısım için zemine çamur tavası ve bariyer kuruyoruz. Toplanan çamuru varilde çöktürüyor, suyunu ayırıp katı kısmı şantiye molozuyla birlikte yasal döküm noktasına gönderiyoruz. Dereye, kanala ya da bahçeye çamur basmıyoruz.

Bölgenin yağış rejimi de işin içinde. Yüzeyler zaten nemli; karot suyu eklenince ortam sürekli ıslak kalıyor. Elektrikli ekipmanı kaçak akım rölesi üzerinden besliyor, uzatma kablolarını su birikintisine yatırmıyor, ara bağlantıları yukarıda tutuyoruz.

Makineyi Nereye Sabitliyoruz, Elektriği Nereden Alıyoruz

Karot makinesi sabitlenmeden çalışmaz; yöntem de yüzeye göre değişir. Üç seçeneğimiz var:

• Dübelli sabitleme: Sağlam betonda en güvenlisi; tek dübel deliğiyle makine yüzeye kilitlenir.
• Vakumlu taban: Yalnız düzgün, gözeneksiz ve kuru yüzeyde tutar. Eski şap, mozaik ya da ıslak zeminde vakuma güvenmiyoruz.
• Destek direği: Makineyi tavana kadar sıkıştıran direk. Artvin'in eski taş ve yığma yapılarında dübel her zaman tutmaz; orada direk hem yüzeyi korur hem daha emniyetlidir.

Elektrik ayrı bir başlık. Dar sokakta, köy yolunda ya da yayla evinde çoğu zaman tek faz besleme var ve priz hattı zayıf. Uzun uzatma kablosunda gerilim düşümü olursa motor akım çeker, ısınır, ömrü kısalır. Kablo kesitini mesafeye göre seçiyoruz; besleme yetersizse jeneratörle geliyoruz. Aracın binaya yaklaşamadığı yerlerde makineyi parçalayıp taşıyoruz: motor, kolon, taban ve uçlar ayrı ayrı. Artvin'de merdivenle üç kat çıkarılan ekipman istisna değil.

Kış ayrı bir dikkat istiyor. Suyla çalışan bir ekipman için donma ciddi sorun: hortumda kalan su gece donduğunda ertesi gün hat tıkalıdır, pompa da zarar görür. Soğuk günlerde iş bitiminde hortumu ve pompayı tamamen boşaltıyoruz. Yüksek ilçelere ulaşımın zorlaştığı günlerde tarih zorlamak yerine işi öteliyoruz.

Karot Dışındaki Kesim ve Ankraj İşleri

Beton kesme: Zemin ve döşemede elmas testereyle düz kesim yapıyoruz. Kesme derinliği disk çapıyla sınırlı; kalın döşemede iki yüzden kesim ya da duvar testeresi devreye giriyor. Köşe noktalarına karot deliği açmak da sık kullandığımız yöntem.

Duvar açma: Kapı ve pencere boşluğunda önce duvarın dolgu mu taşıyıcı mı olduğunu belirliyoruz. Dolgu duvarda kesim serbest ilerler; taşıyıcı elemanda aynı kural geçerli, onaylı proje olmadan başlamıyoruz. Boşluk üzerine gelecek lento ve destekleme sırası kesimden önce planlanıyor, kesilen parça kontrollü indiriliyor.

Filiz ekme ve kimyasal ankraj: Burada başarıyı belirleyen adım delik temizliği. Deliği açtıktan sonra fırçayla ve basınçlı havayla, tarif edilen tekrar sayısınca temizliyoruz; içeride kalan toz, kimyasalın betona tutunmasını doğrudan düşürür. Kartuşun ilk kısmını boşa sıkıp karışımın homojen geldiğini görüyor, sonra dipten başlayarak dolduruyoruz. Kür süresi sıcaklığa bağlı; Artvin'in serin ve nemli havasında bekleme uzuyor ve biz bu süreyi kısaltmıyoruz.

Beton kırma: Kırımı elmas kesimle sınırlandırıyoruz; önce kesim hattı açılıyor, kalan kısım kontrollü kırılıyor. Böylece kalacak yapıya titreşim ve çatlak taşınması azalıyor.

Artvin'de Karot Fiyatı Neye Göre Hesaplanıyor

Bu sayfada rakam yazmıyoruz; yazsak yanıltıcı olur, çünkü aynı çaptaki iki delik iki farklı binada tamamen farklı iş yükü demek. Fiyatın nasıl kurulduğunu ise açıkça anlatabilirim:

• Çap ve kalınlık: Çap büyüdükçe ve beton kalınlaştıkça hem süre hem soket aşınması artar.
• Adet: Aynı noktada birden fazla delik varsa kurulum bir kez yapılır, birim maliyet düşer; tek delikle on delik arasındaki fark on kat değildir.
• Donatı yoğunluğu: Sık donatılı kesitte ilerleme yavaşlar, uç ömrü kısalır.
• Erişim: Aracın yanaştığı zemin kat ile merdivenle çıkılan üst kat aynı emek değil; Artvin'de bu kalem çoğu ilden ağır basıyor.
• Su, elektrik ve çalışma saati: Jeneratör, su tankı ya da gece/hafta sonu çalışma isteniyorsa planlama ve maliyet değişir.
• Mobilizasyon: Eskişehir-Artvin mesafesi teklifte ayrı bir kalem olarak görünür. Aynı bölgede birden çok işi birleştirdiğimizde bu kalem paylaşılır ve herkes için azalır.
• Atık: Çamurun toplanması ve molozun yasal döküm noktasına taşınması da işin parçası.

Teklifi fotoğraf ve ölçü bilgisi geldikten sonra yazılı veriyoruz. Telefonda tek cümlelik rakam söylemiyoruz; söylesek sahada değiştirmek zorunda kalırız.

Sık Sorulan Sorular

Artvin'e tek bir delik için gelir misiniz?

Geliriz, ama dürüst olalım: tek delikte maliyetin büyük kısmı yol ve zaman olur. Bu yüzden önce şunu soruyoruz: aynı binada ya da yakın çevrede bekleyen başka delik, kesim veya ankraj işi var mı? Varsa hepsini aynı gelişte bitiriyoruz. Yoksa o bölgeye planladığımız bir sevkiyata işinizi eklemeyi öneriyoruz.

Kolonuma karot deliği açtırabilir miyim?

Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan hayır. Kolon, kiriş ve taşıyıcı perde binanın yükünü taşır; bu elemanlarda açılacak boşluğa karar verecek olan biz değiliz. Onaylı belge geldiğinde deliği belgede yazan yerde ve çapta açarız; belge yoksa işi almayız.

Delik açılırken evin içi toz olur mu?

Islak karotta ortaya çıkan şey toz değil çamur. Ucun etrafına su toplama halkası takıp ıslak vakumla çektiğimizde çamurun yayılması engellenir. Yine de çalışma alanını örtüyor, zemine bariyer koyuyor ve iş bittiğinde alanı temiz teslim ediyoruz.

Suyu ve elektriği siz mi getiriyorsunuz?

Sahada su ve uygun elektrik varsa onları kullanmak en pratiği; yoksa su tankı ve jeneratörle geliyoruz. Bunu keşifte netleştiriyoruz, çünkü Artvin'de bir üst mahalleye çıktığınızda priz hattı yetmeyebiliyor.

Bir karot deliği ne kadar sürede açılır?

Betonun sertliğine, kalınlığa, çapa ve donatı yoğunluğuna göre değişir. Asıl zaman hazırlıkta geçiyor: ölçü, donatı taraması, sabitleme, su ve vakum kurulumu. Delme çoğu zaman en kısa aşama.

Kışın Artvin'in yüksek ilçelerinde çalışıyor musunuz?

Ulaşım açıksa evet. Kapalı yol ya da yoğun kar durumunda tarih zorlamıyoruz. Kış aylarında iç mekân işlerini, tesisat deliklerini ve ankrajları öne alıyoruz; açık alandaki büyük kesimleri havanın uygun olduğu döneme bırakıyoruz.

Fiyatı telefonda söyleyebilir misiniz?

Fotoğraf ve ölçü bilgisi olmadan söylemiyoruz. Delik çapı, beton kalınlığı, adet, kat ve erişim durumu bilinmeden verilen rakam sahada mutlaka değişir. Bilgileri gönderdiğinizde teklifi yazılı olarak, kalem kalem ayrıştırarak iletiyoruz.