Yozgat Karot

Yozgat'ta bir işe çağrıldığımızda ilk sorumuz "kaç delik var" değil; hangi elemanda, içinde ne kadar donatı var, deliğin arkasında ne var olur. Bizim işimiz kesmek ve delmek; yapıyı bozan taraf değil, betonu okuyup doğru yerinden ayıran taraf. Merkezimiz Eskişehir. Yozgat'ta şubemiz yok, sabit yerel ekibimiz de yok; ekipmanı yükleyip biz gidiyoruz ve bunu saklamıyoruz, çünkü mesafe hem planlamayı hem de maliyeti doğrudan etkiliyor. Aşağıda Yozgat merkez, Sorgun, Yerköy, Boğazlıyan, Akdağmadeni, Sarıkaya, Çayıralan, Şefaatli, Aydıncık, Çekerek, Kadışehri, Saraykent, Yenifakılı ve Çandır'da yaptığımız karot delme, beton kesme, duvar açma, beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj işlerinde hangi kararı neye göre verdiğimizi yazdım.

Elmas Soket ve Segment Seçimi: Betonu İlk Karotta Okuruz

Karot işinde makineden çok soketin segmenti belirleyicidir. Segmentin içindeki elmas tanesi kadar, o taneyi tutan metal matrisin sertliği de önemli. Kabaca kural şu: agregası sert, aşındırıcılığı düşük beton yumuşak matris ister ki matris aşınsın ve yeni elmas yüzeye çıksın. Aşındırıcılığı yüksek, daha yumuşak beton ise sert matris ister; aksi halde segment bir günde biter.

Yozgat'ta çalıştığımız yapılar tek tip değil. Merkezdeki ve Sorgun, Yerköy gibi ilçelerdeki yeni betonarme bloklarda kesit sağlam ve donatı düzenlidir; kırsaldaki eski yığma ve karma yapılarda aynı duvarın iki metre ötesinde bambaşka bir malzeme çıkabilir. Bu yüzden sahaya tek çeşit soketle gitmeyiz. Kararı da masabaşında değil ilk karotta veririz:

• İlerleme hızı: dakikada kaç santim gidiyoruz, makine zorlanıyor mu.
• Çıkan çamurun rengi ve yoğunluğu: gri ince şerbet mi geliyor, iri taneli mi.
• Motorun sesi ve akım çekişi: segment sıvanmışsa devir düşer, ses değişir.
• Sokete gelen tepki: demire girdiğimizde tork farkı elden hissedilir.

Segment sıvandığında zorlamayız, aşındırma taşına birkaç saniye vurup elması yeniden açığa çıkarırız. Çapta ise şu var: tesisat geçişlerine küçük ve orta çaplar yeter, baca ve şaft delikleriyle büyük hava kanalı geçişlerinde daha güçlü sehpalı sisteme geçmek gerekir. Büyük çapta devri düşürmeden çalışmak segmenti de betonu da yorar.

Donatı Taraması ve Taşıyıcı Eleman Kuralı

Delmeden önce donatıyı tararız. Tarayıcı paspayını, donatı aralığını ve demirin hangi doğrultuda geçtiğini verir. Bulduğumuz demiri yüzeye çizer, deliği birkaç santim kaydırarak donatıyı kesmeden geçebiliyorsak kaydırırız. Kaydıramıyorsak durumu olduğu gibi söyleriz; "nasıl olsa geçer" diyerek demir kesmeyiz.

Burada tavizsiz olduğumuz tek başlık var: kolon, kiriş ve taşıyıcı perdede statik proje ya da yapı denetimi onayı olmadan iş yapmayız. İş ne kadar acil olursa olsun kural budur. Onay geldiğinde de kendi kafamıza göre yer seçmeyiz; deliğin yeri, çapı ve sınırı projede ne yazıyorsa odur. Döşemede de aynı disiplin geçerlidir: iki yönlü donatının kesilmesi gereken bir durum varsa karar projecinindir, bizim değil. Kirişsiz döşeme, asmolen ve öngermeli sistemlerde ise özellikle dikkatli oluruz; öngermeli bir halatı kesmenin sonucu delikle sınırlı kalmaz.

Bölme duvar, şap, saha betonu ve dolgu gibi taşıyıcı olmayan yerlerde işi doğrudan yaparız. Elemanın taşıyıcı olup olmadığından biz de emin değilsek, emin olan biri söyleyene kadar makineyi çalıştırmayız.

Su Soğutma, Çamur Kontrolü ve Yozgat'ın Kışı

Sulu karotta su iki iş yapar: soketi soğutur ve kesme tozunu delikten dışarı taşır. Su kesildiği anda ikisi birden durur; segment yanar, matris sıvanır, delik ilerlemez. Bu yüzden sahaya gelmeden su kaynağını teyit ederiz. Şantiyede hat yoksa tankla, elektrik yoksa jeneratörle gideriz; Yozgat'ın kırsal noktalarında ve yeni sanayi yapılarında bu iki eksik sürpriz değil, hazırlığın parçası.

Yozgat bin metrenin üzerinde bir plato şehri ve kışı uzun. Bunun karot işine üç doğrudan etkisi var:

• Sabah hortumda ve pompada buz olur; hattı zorlamak yerine çözer, tanktaki suyu donmayacak sıcaklıkta tutarız.
• İş bitiminde hattı ve pompayı boşaltmadan araca yüklemeyiz; donan bir pompa ertesi günkü işi durdurur.
• Dışarı akan şerbet donarak kaygan yüzey oluşturur. Kesim bölgesine bariyer çeker, atık suyu toplayarak taşırız.

Çamur yönetimi işin görünmeyen ama en çok şikâyet üreten kısmı. Karot şerbeti bırakıldığı yerde kurur; mermerde, parkede, seramik derzinde iz bırakır. Bu yüzden sokete su toplama halkası takar, ıslak vakumla anında çekeriz; döşeme deliklerinde deliğin altını kapatıp sızıntıyı kat altında değil kat üstünde durdururuz. Bitmiş dairelerde çap ve derinlik uygunsa toz emişli susuz delme de bir seçenek, ancak susuz sistemin sınırı var: donatıya girildiğinde ve derinlik arttığında verim düşer. O noktada dürüst cevap "sulu çalışmamız gerekiyor, zemini biz koruruz" olur.

Delik ve Kesim Kalitesi: Ölçü Toleransı Neye Bağlı

Bir deliğin "düzgün" olması sadece yuvarlak olması değildir. Sahada üç şeye bakarız: yerinin doğruluğu, ekseninin sapmaması ve giriş-çıkış kenarlarının patlamaması.

Eksen sapmasının birinci sebebi sehpanın gevşek sabitlenmesidir. Sağlam beton yüzeyde sehpayı dübelle bağlarız; vakumlu sabitleme ancak yüzey temiz ve düzgünse tercih edilir, gözenekli veya kaplamalı yüzeyde güvenilmez. Sehpa oynadığı anda delik ovalleşir ve soket sıkışır. Tavan karotunda ayrıca şerbet toplama ve düşen karot fişeğinin kontrolü ayrı hazırlık ister.

Çıkış kenarındaki koni şeklinde kopmayı önlemek için son santimlerde bastırmayı azaltır, mümkünse arka yüze takoz koyarız. Ölçüde ise şunu net söylemek gerekir: elmas soketin açtığı delik nominal çapa çok yakındır ama tam ona eşit değildir; birkaç milimetrelik farkı tesisatçıya baştan söylemek, boru sıkıştıktan sonra ikinci kez delmekten iyidir. Kesimde de çizgiyi ipe göre değil, iki kez kontrol edilmiş aksa göre çekeriz; iki taraftan kesilen duvarlarda izlerin buluşması ancak her iki yüzdeki işaretleme aynı referanstan alınırsa mümkün olur.

Basınç dayanımı için numune alınıyorsa orada delik değil numune alırız: donatısız bölgeden, boy-çap oranını bozmayacak şekilde ve numuneyi yerinden çıkarırken çatlatmadan. Değerlendirme laboratuvarın işi; bizim sorumluluğumuz numuneyi zarar vermeden almak, alındığı yeri kaydetmek ve boşluğu kapatmaktır.

Beton Kesme, Duvar Açma ve Beton Kırmada Makine Seçimi

Yozgat'tan gelen işlerin çoğu "kapı boşluğu açılacak", "asansör boşluğu gerekiyor", "saha betonu genişletilecek", "bir bölüm sökülecek" başlıklarında toplanıyor. Hepsi farklı makine ister:

• Zemin testeresi: Döşeme, saha betonu, yol ve otopark gibi yatay yüzeylerde. Kesim derinliği disk çapıyla sınırlıdır; derin kesitte kademeli inilir.
• Raylı duvar testeresi: Kapı, pencere ve asansör boşluğu; düz ve keskin kenar isteyen kesimler. Kenar kalitesi en yüksek yöntemdir.
• Halat (tel) testere: Diskin yetmediği kalın kesitlerde, temel ve blok kesiminde, dar alanda. Kesim yönü serbest olduğu için derinlik sınırı yoktur.
• El tipi elmas kesiciler: Küçük düzeltmeler, köşe tamamlama, dar noktalarda son rötuş.
• Hidrolik kırıcı ve kontrollü kırma: Sökülecek bölüm önce çevresinden kesilerek yapıdan ayrılır, sonra kırılır. Çevre kesimi yapılmadan doğrudan kırıcıya girmek, çatlağın kalan kesite yürümesi demektir.

Duvar açmada sık atlanan konu üst kısımdır. Boşluk açılmadan önce üst kesimin yapılması ve lento ya da destek kurgusunun hazır olması gerekir. Taşıyıcı duvarda bu iş zaten proje ve onay konusudur; bölme duvarda bile üstteki yükün nasıl karşılanacağı belli olmadan kesim başlatmayız. Büyük bir blok ayrılacaksa, o bloğun nereye ve nasıl düşeceği kesim başlamadan planlanır.

Filiz Ekme ve Kimyasal Ankrajda Deliğin Temizliği İşin Yarısı

Filiz ekme ve kimyasal ankrajda gördüğümüz hataların büyük bölümü kimyasaldan değil, delikten kaynaklanır: delik açılır, içindeki toz üflenmeden kimyasal sıkılır ve ankraj beklenen yükü taşımaz. Bizim sıramız şu: delik açılır, basınçlı hava ile üflenir, uygun çapta fırçayla fırçalanır, tekrar üflenir; bu döngü birden fazla tekrarlanır. Delik ıslaksa ve ürün ıslak deliğe uygun değilse ya delik kurutulur ya da ürün değiştirilir.

Bir başka ayrıntı: karotla açılan deliğin cidarı, darbeli matkapla açılana göre daha pürüzsüzdür ve bazı kimyasal ürünler bu yüzeyde beyan edilen yapışma değerini vermez. O zaman ya cidarı pürüzlendiririz ya da üreticisi karot deliğine uygun olduğunu belirtmiş bir ürün kullanırız. Enjeksiyonu daima delik dibinden başlatıp yukarı çekerek yaparız ki içeride hava boşluğu kalmasın; kartuşun ilk kısmı karışım tam olmadığı için harcanır. Kürlenme süresi sıcaklığa bağlıdır ve Yozgat kışında uzar; soğukta ürünü ve bekleme süresini buna göre seçeriz.

Şunu da net söyleyelim: filiz ekmenin çapı, derinliği, aralığı ve kaç adet olacağı statik projeden gelir. Biz uygulayıcıyız; hesabı yapan taraf değiliz. Projesi olan işte uygulamayı kurallarına göre yaparız, gerekiyorsa çekme testi için deliği hazırlarız. Projesi olmayan bir güçlendirme işinde ise "biz hallederiz" demeyiz.

Yozgat'a Mesafe, Mobilizasyon ve Fiyat Nasıl Hesaplanır

Eskişehir'den Yozgat'a Ankara üzerinden yaklaşık dört yüz elli - beş yüz kilometrelik bir yol var; sabah çıkıp aynı gün işe başlanabilen, ama aracın ve ekibin o gün başka bir yerde olamayacağı bir mesafe. Bu yüzden Yozgat işlerinde işi tek seferde toplu planlamayı öneririz. Sorgun, Yerköy ya da Boğazlıyan'da aynı hafta birkaç iş varsa, bunları birleştirmek mobilizasyon yükünü paylaştırır.

Fiyat konusunda rakam yazmıyoruz ve bunun sebebi basit: fotoğrafı ve ölçüsü görülmeden telefonda verilen rakam sahada mutlaka değişiyor, değiştiğinde de kimse memnun olmuyor. Bunun yerine fiyatın hangi kalemlerden çıktığını söyleyelim:

• Toplam kesim metrajı: Karotta çap ve derinliğin adetle çarpımı; kesimde kesim uzunluğu ile kesit kalınlığı. İşin gerçek ölçüsü budur.
• Donatı yoğunluğu: Elmas sarfiyatını en çok bu belirler. Yoğun donatılı kesitte aynı delik iki katı sürede açılır.
• Erişim ve çalışma yüksekliği: Zeminde mi, tavanda mı, iskele ya da sepetli araç gerekiyor mu.
• Altyapı: Sahada su ve trifaze elektrik var mı, yoksa tank ve jeneratör gerekir.
• Çalışma zamanı: Faal bir iş yerinde ya da apartmanda gece / hafta sonu çalışması ayrı planlama ister.
• Atık ve moloz: Kesilen bloğun ve karot fişeklerinin sahadan çıkarılması, atık suyun taşınması.
• Mesafe ve mobilizasyon: Ekipmanın Eskişehir'den Yozgat'a gidiş-dönüşü ve konaklaması.

Kat planı, delik ve kesim yerlerinin fotoğrafı, kaba ölçüler ve varsa statik bilgi geldiğinde işi doğru fiyatlarız. Bunlar yokken verilen sayı tahmindir; tahmini fiyat diye sunmayız.

Yozgat'a giderken kontrol listemiz sabittir: su kaynağı, elektrik tipi, aracın yanaşabileceği mesafe, çalışma saatleri ve varsa apartman yönetimi izni. İşe başlamadan zemini örter, şerbet bariyerini çekeriz; bitince karot fişeklerini ve kesilen blokları sahada bırakmayız. Bir işi güvenli yapamayacaksak o işi almayız.

Sık Sorulan Sorular

Yozgat'ta ofisiniz veya ekibiniz var mı?

Hayır. Merkezimiz Eskişehir ve Yozgat'ta şubemiz yok; işi aldığımızda ekipmanı yükleyip geliyoruz. Bunu baştan söylüyoruz çünkü mesafe, işin ne zaman başlayacağını ve mobilizasyon maliyetini etkiliyor. Aynı bölgede birden fazla iş varsa tek sefere toplamak iyi oluyor.

Kolonuma tesisat için delik açar mısınız?

Statik proje ya da yapı denetimi onayı olmadan hayır. Kolon, kiriş ve taşıyıcı perde bu kuralın kapsamındadır. Onay varsa deliğin yerini ve çapını proje belirler, biz projeye göre uygularız. Onay yoksa alternatif güzergâh arayabiliriz; bölme duvardan veya taşıyıcı olmayan bir kesitten geçiş çoğu zaman mümkün oluyor.

Karot delerken evim su ve çamur içinde kalır mı?

Sulu karotta su zorunlu, çamurun yayılması değil. Sokete su toplama halkası takıyor, ıslak vakumla suyu anında çekiyoruz; döşeme deliklerinde alt kata sızmaması için deliğin altını kapatıyoruz. Bitmiş mekânlarda çap ve derinlik uygunsa toz emişli susuz delme de bir seçenek.

Fiyatı telefonda öğrenebilir miyim?

Ölçü ve fotoğraf olmadan rakam vermiyoruz, çünkü sahada değişen bir rakam kimsenin işine yaramıyor. Bize deliklerin çapı ve adedi, kesimin uzunluğu ve kesit kalınlığı, çalışılacak kat ve erişim durumu, sahada su-elektrik olup olmadığı geldiğinde net fiyat çıkarıyoruz. Fiyatı belirleyen asıl kalem toplam kesim metrajı ile donatı yoğunluğudur.

Kış aylarında Yozgat'ta çalışıyor musunuz?

Çalışıyoruz, ancak hazırlık değişiyor. Su hattı ve pompanın donmaması için önlem alıyor, iş bitiminde hattı boşaltıyor, dışarı çıkan şerbetin donup kaygan yüzey yapmaması için atık suyu topluyoruz. Kimyasal ankrajda soğukta kürlenme uzuyor; kürlenme tamamlanmadan yük bindirilmemesi gerektiğini belirtiyoruz.

Filiz ekme için projeye gerçekten ihtiyaç var mı?

Var. Filiz donatısının çapı, ekim derinliği, aralığı ve adedi statik hesaptan çıkar. Biz uygulama tarafındayız; hesabı yapan taraf değiliz. Projesi olan işte delik açma, temizleme, enjeksiyon ve kürlenme adımlarını kurallarına göre uygular, istenirse çekme testi için gerekli hazırlığı yaparız.

Sahada su veya elektrik yok, yine de gelir misiniz?

Geliriz; su tankı ve jeneratörle çalışabiliyoruz. Yalnız bunu önceden bilmemiz gerekiyor, çünkü hem araç yüklemesi hem de iş süresi değişiyor. Sürpriz olması işi bir gün geciktirebiliyor.