Samsun Yapısal Güçlendirme

Samsun'da yapısal güçlendirme işlerine biz projelendirme tarafından değil, kesim ve delme tarafından giriyoruz. Bir binada güçlendirme kararı verildiğinde ortaya çıkan iş listesinin büyük bölümü aslında bizim işimizdir: perde kalınlığı artırılacaksa mevcut betona ekilecek filizlerin delikleri, yeni eklenecek elemanın oturacağı yüzeyin sınırını belirleyen düz kesimler, kaldırılacak dolgu duvarın kontrollü sökümü, döşemede açılacak montaj boşlukları, temele inen ankraj delikleri. Bunların her biri ölçüsü, açısı ve yüzey kalitesi tutmadığında sonraki ekibin işini bozar. Biz de tam bu yüzden kendimizi tarif ederken "güçlendirme yapıyoruz" demiyoruz; güçlendirme projesinin kesim ve delme kalemlerini yapıyoruz diyoruz.

Samsun bizim için uzak bir saha. Merkezimiz Eskişehir'de; Samsun'da şubemiz yok, orada sürekli bekleyen yerel ekibimiz de yok. Bunu baştan yazıyoruz çünkü iş programı yapan bir müteahhidin en çok ihtiyaç duyduğu şey, ekibin ne zaman sahada olacağını bilmektir. Karadeniz'e 600 kilometrenin üzerinde bir yol var ve biz Samsun'a ekipmanı, jeneratörü, su ve çamur ekipmanını yükleyip gidiyoruz. Bunun anlamı şudur: yarım günlük ufak bir delik işi için yola çıkmak ne bizim ne sizin lehinize olur. Samsun işlerini toplu, planlı ve ölçüsü netleşmiş halde alıyoruz.

Samsun'da işe donatı taramasıyla başlıyoruz

Güçlendirme sahasında en pahalı hata, kesilen ya da delinen yerdeki donatının farkında olmadan kopartılmasıdır. Yapıyı güçlendirmek için gelinmiş bir binada mevcut taşıyıcı kapasiteyi düşürmek, işin baştan mantığını bozar. Bu yüzden Samsun'da da, başka her sahada da, ilk iş donatı taramasıdır.

Tarama cihazıyla elemanın yüzeyini gridleyip donatı eksenlerini ve pas payını yüzeye işaretliyoruz. Delik veya kesim hattı, işaretlenen demir eksenlerine göre kaydırılıyor. Kaydırma mümkün değilse iş orada durur ve karar projeciye gider. Bu bizim keyfimize bağlı bir esneklik değil: kolon, kiriş ve taşıyıcı perdede statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan kesim ve delme yapmıyoruz. Elimizde onaylı bir detay yoksa, "burada bir delik lazım" demesi yeterli olmuyor. Yapısal güçlendirme sahasında bu kural özellikle geçerli, çünkü orada zaten yapının taşıma kapasitesi tartışma konusudur.

Eski yapılarda tarama tek başına yetmeyebiliyor. Yoğun etriye sıklığı, sonradan yapılmış tamiratlar, sıva altındaki metal aksamlar cihazı yanıltabiliyor. Böyle durumlarda kritik noktalarda küçük çaplı kontrol karotu alıp gerçek kesiti gözle görüyoruz. Bir tespit karotu, yanlış açılmış otuz santimlik bir delikten her zaman ucuzdur.

Elmas ekipman seçimi: makine, soket ve segment eşleşmesi

Karot ve kesim işinde sonucu belirleyen şey makinenin markası değil, betona uygun elmas seçimidir. Güçlendirme yapılan binalar çoğunlukla yıllar önce dökülmüş yapılardır ve karşımıza çıkan beton her katta aynı olmuyor. Yumuşak, agregası zayıf betonla, çok sert ve bol donatılı bir perde aynı segmentle kesilmez.

• Sert ve donatısı yoğun betonda daha yumuşak bağlayıcılı segment kullanıyoruz; matris aşındıkça yeni elmas yüzeye çıkıyor ve soket parlamıyor.
• Yumuşak, aşındırıcı betonda daha sert bağlayıcı tercih ediyoruz; aksi halde soket gereğinden hızlı tükeniyor ve delik çapı sapıyor.
• Devir ve baskı çapla birlikte değişiyor. Büyük çaplı bir karotta devri düşürüp ilerlemeyi yavaşlatmak, soketi de motoru da koruyor.
• Makine sabitlemesi işin yarısı. Ankrajlı sehpa, vakumlu taban ya da kolon kelepçesi — hangisi uygunsa o. Sallanan bir sehpa deliği ovalleştirir, ovalleşmiş delikte kimyasal ankrajın tutunma alanı bozulur.

Duvar kesme testeresinde de aynı mantık geçerli. Kesim derinliği arttıkça bıçak çapı büyüyor, büyüyen çapla birlikte kesim hattının sapma riski artıyor. Kalın perdelerde tek seferde dibe inmek yerine kademeli derinlik veriyoruz; her kademede hattı kontrol edip devam ediyoruz. Halat kesme ise büyük kesitli temel ve perde parçalarının alınmasında devreye giriyor; testerenin ulaşamayacağı derinliklerde çözüm halattır.

Su soğutma ve çamur yönetimi — Samsun'un koşulları

Elmas kesimde su iki iş yapar: soketi soğutur ve tozu bastırır. Ama ortaya çıkan şey temiz su değil, beton tozuyla karışmış çamurdur ve bu çamur sahada başıboş bırakılırsa işin en çok şikayet yaratan tarafına dönüşür. Güçlendirme çoğu zaman kullanımdaki bir binada yapılır; alt kattaki daireye, dükkana ya da ofise sızan çamurlu su, işi teknik bir konu olmaktan çıkarıp komşuluk meselesi yapar.

Çalışma alanının çevresini set ve önlükle kapatıyor, suyu tek bir toplama noktasına yönlendiriyoruz. Toplanan çamur vakumlu emişle alınıyor, katı kısmı ayrıştırıldıktan sonra sahadan uzaklaştırılıyor. Kat aralarındaki tesisat boşlukları ve asansör kuyusu gibi noktalar önceden kapatılıyor; su en beklenmedik delikten alt kata iner.

Samsun tarafında iki şey işimizi ayrıca etkiliyor. Birincisi Karadeniz ikliminin nemi ve yağışı: açık sahada yapılan kesimlerde çamur çok daha geç kuruyor, yüzeyler daha uzun süre kaygan kalıyor, bu da hem temizlik hem iş güvenliği tarafında ek tedbir demek. İkincisi kıyı ve ova zeminlerinde çalışan yapılarda taban kotu ile su ilişkisi: bodrum ve temel seviyesinde yapılan kesimlerde tahliyeyi yerçekimine bırakamıyoruz, pompa ile alıyoruz. Bunları teklif aşamasında konuşuyoruz ki sahada sürpriz olmasın.

Filiz ekme ve kimyasal ankraj: deliğin temizliği işin yarısı

Yapısal güçlendirmede en çok yaptığımız kalem filiz ekmedir. Mevcut betona ekilen donatının görevi, yeni dökülecek elemanla eskisini birlikte çalıştırmaktır. Buradaki bağın gücü kimyasalın markasından çok üç şeye bağlıdır: delik çapı, delik derinliği ve deliğin içinin temizliği.

Delik açıldıktan sonra içeride kalan toz, kimyasalla beton arasına giren bir ayırıcı tabaka gibi davranır. Tozlu bir delikte ankrajın çekme dayanımı ciddi biçimde düşer. Bu yüzden temizliği tek adımda bitirmiyoruz: basınçlı hava ile üfleme, fırça ile mekanik temizlik, sonra tekrar üfleme. Fırça çapının delik çapına uygun olması gerekiyor, ince fırça cidara değmez ve tozu almaz. Islak delme yapıldıysa deliğin içi kimyasalın ıslak uygulamaya uygun olup olmadığına göre değerlendiriliyor.

Kimyasalı enjekte ederken tabancayı deliğin dibinden başlatıp geri çekiyoruz; böylece hava boşluğu kalmıyor. Donatı yerleştirilirken çevirerek itiliyor ve ağızdan bir miktar kimyasalın taşması bekleniyor — taşma, deliğin doldurulduğunun en basit göstergesidir. Sonra kür süresi boyunca o donatıya kimse dokunmuyor. Sıcaklık düştükçe kür uzar; Samsun'un serin ve nemli havasında kür süresini sıcak mevsim alışkanlığıyla hesaplamak yanlış olur, üretici tablosundaki düşük sıcaklık değerlerine bakıyoruz.

Talep edildiğinde ekilen filizlerden seçilen numunelerde çekme deneyi yaptırılmasını öneriyoruz. Bu, hem uygulamanın hem de bizim kaydımız oluyor.

Ölçü toleransı ve kesim kalitesi: neyi kabul ediyoruz

Kesim işinin kalitesi, işin bittiği gün değil, sonraki ekip geldiğinde belli olur. Kalıpçı düzgün bir yüzeye kalıp bağlar, demirci temiz bir hatta demir yerleştirir. Bu yüzden sahada kendimize koyduğumuz kabul ölçütleri var:

• Kesim hattı düz olacak. Kırıcıyla açılmış tırtıklı bir yüzey değil, testere izli düz bir kenar bırakıyoruz.
• Köşeler taşırılmayacak. Dik köşe gereken yerlerde testereyi köşeden taşırmak yerine köşe karotu ya da el kesimi ile bitiriyoruz; taşan kesim, kalması gereken betonu zayıflatır.
• Delik ekseni sapmayacak. Özellikle karşılıklı iki yüzden buluşması gereken deliklerde sehpa açısı su terazisiyle kontrol ediliyor.
• Bırakılan yüzey aderans verecek. Yeni beton eklenecek yüzeylerde parlak, cilalı bir yüzey istenmez; projede pürüzlendirme isteniyorsa bunu ayrı bir kalem olarak yapıyoruz.
• Söküm parçası kontrollü inecek. Kesilen blok bir yerden sonra kendi ağırlığıyla hareket eder. Parça büyüklüğünü, askıya alma yöntemini ve indirme rotasını kesime başlamadan belirliyoruz.

Dolgu duvar sökümü ve beton kırma tarafı

Güçlendirme projelerinde çoğu zaman yeni perdenin geçeceği aks üzerindeki dolgu duvarların kalkması gerekir. Bu, göründüğü kadar basit bir iş değildir; çünkü sökülen duvarın yanında kalacak sıva, tesisat ve bazen de komşu dairenin yüzeyi vardır. Biz duvar açma işlerinde önce hattı elmas testere ile keserek sınırı sabitliyor, sonra iç kısmı kontrollü şekilde alıyoruz. Böylece kalan duvar parçasında çatlak ve kopma olmuyor.

Beton kırma tarafında ise tercihimiz her zaman "önce kes, sonra kır" yönünde. Serbest bırakılmış, çevresi kesilmiş bir beton parçasını kırmak hem daha hızlı hem de çevre yapıya çok daha az titreşim veriyor. Kullanımdaki binalarda titreşim, sıva çatlağından şikayete kadar giden bir zincirin başlangıcı olduğu için bu yaklaşım sadece teknik değil, sosyal bir tercih de.

Kullanımdaki binada saha disiplini

Samsun'da geldiğimiz işlerin bir kısmı tamamen boşaltılmış yapılar değil. İnsanların oturduğu, çalıştığı binada iş yapmanın kendi kuralları var ve bunlar teklif aşamasında konuşulmadığında sahada tıkanma yaratıyor.

Çalışma saatlerini bina yönetimiyle önceden belirliyoruz. Gürültülü kalemleri gün içine, sessiz hazırlıkları erken saatlere alıyoruz. Malzeme ve ekipman girişi için tek bir güzergah belirleyip o güzergahı örtüyoruz. Elektrik ve su bağlantı noktaları önceden netleşiyor; yeterli hat yoksa jeneratör ve kendi su tankımızla çalışıyoruz. Kesim alanının altındaki kat, parça inişi ihtimaline karşı iş süresince kapatılıyor. Bunlar sıradan görünen maddeler ama bir güçlendirme şantiyesinde işi zamanında bitirenle bitiremeyen arasındaki fark çoğunlukla burada oluşuyor.

Fiyat nasıl hesaplanıyor

Bu sayfada rakam yazmıyoruz, çünkü sahayı görmeden verilen rakam ya sizi ya bizi yanıltır. Bunun yerine fiyatı neyin belirlediğini açıkça yazalım:

• Beton sınıfı ve donatı yoğunluğu. Sert ve bol donatılı kesitte elmas tüketimi ve süre artar; bu doğrudan maliyettir.
• Çap, derinlik ve adet. Aynı sahada çok sayıda benzer delik, birim maliyeti düşürür; tekil ve farklı çaplarda iş, ekipman değişimi demektir.
• Erişim koşulları. Zemin katta rahat erişilen bir eleman ile iskele veya sepetle çalışılan bir cephe aynı iş değildir.
• Su ve elektrik durumu. Sahada hat yoksa jeneratör ve su temini kaleme eklenir.
• Moloz ve çamur tahliyesi. Kesilen parçanın binadan çıkarılması bazen kesimin kendisinden uzun sürer.
• Mesafe ve mobilizasyon. Eskişehir'den Samsun'a ekip ve ekipman taşımanın bir bedeli var; bunu gizlemiyoruz, ayrı kalem olarak yazıyoruz. İşin toplu olması bu kalemin iş başına düşen payını azaltır.

Sağlıklı bir teklif için bize projedeki güçlendirme detay paftası, kesit ölçüleri, delik çap ve adetleri ile sahanın birkaç fotoğrafı yeterli. Bu bilgiler geldiğinde kalemleri ayrı ayrı yazılmış bir teklif çıkarıyoruz; toplamda tek bir rakam görmek yerine hangi işin ne tuttuğunu görüyorsunuz.

Sık Sorulan Sorular

Samsun'da ofisiniz veya yerel ekibiniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir'de ve Samsun'a ekiple, kendi ekipmanımızla gidiyoruz. Şube görüntüsü vermeyi doğru bulmuyoruz. Bunun pratik sonucu şu: aynı gün çıkıp aynı gün bitirilecek küçük işler için uygun değiliz, ancak planlanmış ve toplu işlerde tarih verip o tarihte sahada oluyoruz.

Kolon ve kirişte kesim yapıyor musunuz?

Statik proje ya da yapı denetim onayı varsa evet, yoksa hayır. Taşıyıcı elemanda onaysız kesim ya da delik açmıyoruz. Bu konuda esneklik göstermememiz bazen iş kaybettiriyor ama güçlendirme yapılan bir binada taşıyıcıyı zayıflatma riskini almıyoruz. Onaylı detay yoksa müşteriyi projecisine yönlendiriyoruz.

Güçlendirme projesini siz mi çiziyorsunuz?

Hayır. Biz projeyi çizen taraf değil, projedeki kesim ve delme kalemlerini sahada uygulayan tarafız. Karot delme, beton kesme, duvar açma, beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj bizim yaptığımız işler. Proje ve hesap tarafı için ilgili mühendisle çalışmanız gerekir.

Filiz ekimi sonrası ne kadar beklemek gerekiyor?

Kullanılan kimyasalın üretici tablosundaki kür süresine bakıyoruz ve ortam sıcaklığına göre değerlendiriyoruz. Hava soğudukça süre uzar. Samsun'un serin ve nemli koşullarında sıcak mevsim süresini uygulamak hatalı olur. Kür tamamlanana kadar ekilen donatıya yük verilmiyor, çekilmiyor, bükülmüyor.

İşlem sırasında ne kadar toz ve su çıkıyor?

Elmas kesimde su ile çalıştığımız için havaya kalkan toz azdır; asıl mesele çıkan çamurlu suyun kontrolüdür. Çalışma alanını setliyor, suyu tek noktada toplayıp vakumla alıyoruz. Kuru delme gereken özel durumlarda toz emiş ünitesi ile çalışıyoruz. Yine de "hiç iz kalmaz" demiyoruz; iş bitiminde alanı temizleyip teslim ediyoruz.

Kesim sırasında binada oturanlar etkilenir mi?

Ses ve titreşim tamamen sıfırlanamaz ama kırıcıyla çalışmaya kıyasla elmas kesim çok daha az titreşim üretir. Çalışma saatlerini bina yönetimiyle önceden belirliyor, kesim alanının altındaki katı iş süresince kapatıyor, giriş güzergahını örtüyoruz. Komşulara önceden haber verilmesi işi belirgin şekilde kolaylaştırıyor.

Teklif için hangi bilgileri göndermeliyim?

Güçlendirme detay paftası, çalışılacak elemanın kesit ölçüleri, delik çap ve adetleri, kesim uzunluk ve derinlikleri, sahanın fotoğrafları ve varsa yapı denetim yazışması. Elektrik-su durumu ile molozun binadan nasıl çıkarılacağını da yazarsanız teklif tek seferde netleşir.