Niğde Karot

Niğde'den gelen talepler çoğu zaman tek cümleyle başlar: "beton delinecek". O cümlenin altında ise birbirinden bambaşka altı yedi iş vardır. Laboratuvara gidecek basınç numunesi ile klima bakır borusunun geçeceği delik aynı çapta açılmaz, aynı elmas uçla açılmaz, aynı devirde ve aynı su debisiyle ilerlenmez. Askarot İnşaat olarak Niğde merkez ile Bor, Ulukışla, Çamardı, Altunhisar ve Çiftlik taraflarında yaptığımız işin özü budur: deliğin ne işe yarayacağını önce öğrenir; makineyi, ucu, suyu ve ilerleme hızını ona göre seçeriz. İş kalemlerimiz karot delme, beton kesme, duvar açma, beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj; hepsi betonun içinde ne olduğunu delmeden önce bilmeye dayanır.

Baştan açık yazalım — merkezimiz Eskişehir. Niğde'de şubemiz ya da hazır bekleyen bir yerel ekibimiz yok. İki şehir arası karayoluyla beş yüz kilometre civarı; ekip ve ekipman sabah yola çıktığında yolculuk günün önemli bir kısmını alıyor. Bu yüzden Niğde işlerini tek deliğe göre değil güne göre planlarız: gidiyorsak o binadaki bütün delikleri, kesimleri ve ankrajları tek çıkışta bitirecek şekilde listeyi önden isteriz. Fotoğraf ve kaba ölçü istememizin sebebi de bu; kaçıncı katta çalışacağımızı, elektrik ve su bulunup bulunmadığını, çamurun nereye verileceğini yola çıkmadan konuşuruz.

Çap Seçimi: 52 mm ile 600 mm Arasında Hangi İş Hangi Çap

Karot ucu "her işe uyar" bir alet değildir. Çap büyüdükçe makinenin torku, ilerleme baskısı, su ihtiyacı ve sabitleme yöntemi değişir. Sahada kullandığımız bant kabaca şöyle ayrışır:

• 52-62 mm: elektrik ve zayıf akım güzergâhları, ince temiz su hattı. Devir yüksek, ilerleme hızlıdır; asıl risk deliğin eksenden kaçmasıdır.
• 82-102 mm: klima bakır ve drenaj hattı, aspiratör, banyo havalandırması. En sık istenen aralık burasıdır.
• 110-130 mm: hermetik kombi bacası, davlumbaz çıkışı, orta çaplı tesisat.
• 150-200 mm: pis su iniş hatları, havalandırma kanalı geçişleri, döşemede şaft başlangıcı.
• 250-350 mm: mekanik tesisat ana geçişleri, proses borusu geçişi. Bu bantta makine elde tutulmaz; dübelli ya da vakumlu tabla ile sabitlenir.
• 400-600 mm: baca ve şaft açma, kalın döşemede büyük geçiş. Çekirdeğin ağırlığı yüzlerce kiloyu bulabildiği için parça askıya alınarak indirilir.

Büyük çaplarda doğrudan hedef çapa girmeyiz; önce pilot delik açar, sonra büyük uçla ilerleriz. Tersi de olur: geniş boşluk tek karotla değil, birbirine teğet bir dizi küçük karotla açılır. Hangisinin doğru olduğu beton kalınlığına, donatı yoğunluğuna ve elemanın türüne göre değişir.

Elmas Soket ve Segment Seçimi

Kullanıcının gözünde işi makine yapar; sahada işi elmas uç yapar. Kural sezgiye ters çalışır: sert ve aşındırıcılığı düşük betonda yumuşak matrisli segment gerekir ki elmas taneleri sürekli açığa çıksın; aşındırıcılığı yüksek, taze ya da kumlu betonda sert matrisli segment gerekir ki matris erken tükenmesin.

Niğde ve çevresinde karşımıza çıkan dökümler tek tip değil. Kimi yapıda uç normal ilerler, kimi yapıda ilk santimetrede segment cilalanır ve uç "kayar". Bu durumda uç yenilenmez, bilenir: aşındırıcı bir blok üzerinde birkaç santim delerek matris geri açılır, elmaslar yüzeye çıkar. Bunu yapmayan ekip körelmiş uçla saatlerce beton ovalar.

• Segment yüksekliği tükendiğinde ilerleme düşer; ucu sonuna kadar kullanıp işi uzatmak yerine değiştiririz.
• Donatı yoğun bölgede farklı segment reçetesi gerekir. Demir kesen uçla sadece beton delmek de, beton ucuyla demire dalmak da hatalıdır.
• Çap büyüdükçe devir düşürülür, baskı artırılır. 52 mm'de doğru olan devir 400 mm'de hem ucu hem motoru yakar.
• Kuru delme yalnızca belirli durumlarda ve uygun toz emiş düzeniyle yapılır; ıslak delmenin yerini tutmaz.

Su Soğutma, Çamur Yönetimi ve Niğde'nin Kışı

Su, soğutmanın yanı sıra talaş tahliyesi de yapar. Az gelirse segment ısınır, kesme tozu delikte sıkışır, uç kilitlenir; fazla gelirse ortalık göle döner. Doğru debi çıkan suyun rengiyle okunur: düzgün ilerlerken gri ve akışkan bir bulamaç gelir; renk değişip metalik bir parlaklık ve keskin bir ses geldiyse donatıya girilmiştir, orada ilerleme yavaşlatılır.

Kullanımdaki binada suyu serbest bırakmayız. Delik çevresine halka toplayıcı, tabana emişli süpürge, gerekiyorsa geçici bariyer kurar; bulamacı bidonla toplayıp bina dışına çıkarırız. Niğde'de soğuk hava deposu ve tarım ürünü deposu gibi yapılarda bu iş "temizlik" değil, işin şartıdır; bulamaç bir kez yanlış yere aktığında zarar deliğin bedelinin çok üstüne çıkar.

Niğde'nin rakımı ve kış sıcaklıkları su tarafında ayrı bir başlık açar. Sabah erken saatte hortumdaki ve pompadaki su donmuş olabiliyor; şantiyeden ayrılırken hatları boşaltırız. Şebeke suyu olmayan yerde tanktan kapalı devre besleme yaparız. Açık alan işlerini de donma riski varken günün ılık saatlerine toplarız.

Donatı Taraması ve Taşıyıcı Eleman Kuralı

Delmeden önce donatı taraması yaparız. Tarayıcı ile donatının yerini, yaklaşık derinliğini ve doğrultusunu yüzeye işaretler, delik eksenini gerekiyorsa birkaç santim kaydırırız. Çoğu zaman bu kaydırma tesisatı bozmaz ama betonun taşıyıcılığını korur.

Kolon, kiriş, taşıyıcı perde ve döşemenin taşıyıcı bölgelerinde statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delme, kesme ve kırma yapmayız. Bu bizim tercihimiz değil, işin kuralı. Kesilen bir boyuna donatı ya da izinsiz açılan bir perde boşluğu, o gün hiçbir şey olmasa bile yapının davranışını kalıcı olarak değiştirir. Talep taşıyıcı bir elemanı ilgilendiriyorsa projeyi ve varsa onaylı detayı görür, detayın tarif ettiği yerden ve ölçüden ilerleriz; onay yoksa iş beklemeye alınır. Dolgu duvarda ve projede zaten boşluk görünen yerlerde durum çok daha rahattır.

Numune Karotu ile Tesisat Deliği Aynı İş Değildir

Numune karotunda asıl ürün delik değil, çıkan silindirin kendisidir. Çap, agrega tane boyutuyla uyumlu seçilir; boy-çap oranı laboratuvarın istediği aralıkta tutulur. Numuneyi mümkün olduğunca donatısız bölgeden alırız; içinde demir bulunan silindirin basınç sonucu tartışmalı olur. Silindir çatlamadan çıkarılır, alındığı yer ve yön üzerine işaretlenir. Numune alınan boşluk açık bırakılmaz; uygun tamir harcı ya da grout ile doldurulur.

Tesisat deliğinde asıl ürün deliğin kendisidir; çıkan çekirdek moloz sayılır. Burada üç şey belirleyicidir: eksenin doğruluğu, dış cepheye çıkan deliklerde suyun içeri yürümemesi için verilen hafif dışa eğim ve çıkış yüzeyinin patlamaması. Sonuncusu en çok atlanan konudur; uç karşı yüzeye yaklaştığında baskı azaltılmazsa beton parçalanarak kopar. Biz son santimde ilerlemeyi yavaşlatırız. Cidar da bir kalite ölçüsüdür: milinde boşluk olmayan, doğru sabitlenmiş makineyle açılan delik düzgün eksenli çıkar; sallanan bir düzenle açılan delik ağızda genişler.

Beton Kesme, Duvar Açma, Kırma ve Ankraj İşleri

Karot çoğu zaman işin başlangıcıdır, tamamı değil. Bir kapı ya da pencere boşluğu açılacaksa köşelere karotla delik açar, ardından duvar testeresiyle köşeden köşeye düz kesim yaparız; köşe deliği testerenin fazladan ilerleyip kalan kısma çentik atmasını engeller. Kesilen parça büyükse düşürülmez, askıya alınıp indirilir. Duvar açmada asıl soru "kesilebilir mi" değil, "bu duvar ne taşıyor" sorusudur; üstünde kiriş yoksa ve duvar döşeme yükü alıyorsa lento çözülmeden kesime girilmez. Beton kırmada kırıcı elimizdeki son araçtır: kesimle çözülebilecek işi kırıcıyla yapmak çevredeki betonu yorar, gereksiz titreşim üretir.

Filiz ekme ve kimyasal ankrajda en sık gördüğümüz hata, deliğin temizlenmemesidir. Kimyasal betonun gözeneklerine tutunarak çalışır; delikte kesme tozu kaldıysa yapıştırıcı toza yapışır, betona değil. Sıramız sabittir: üfle - fırçala - üfle. Basınçlı hava ile dipten başlayarak tozu atar, çapa uygun tel fırçayla cidarı fırçalar, bir kez daha üfleriz. Islak ve su dolu delikte kurallar ayrıdır; kimyasalın o koşulda onaylı olup olmadığına bakarız. Diğer başlıklar:

• Delik çapı ekilecek donatının çapına göre birkaç milimetre büyük seçilir; keyfi büyütmek yapıştırıcı kalınlığını bozar.
• Delik derinliği ankraj boyuna göre belirlenir ve delerken ölçülerek doğrulanır. "Yaklaşık derinlik" diye bir şey yoktur.
• Kartuşun ilk çıkan kısmı atılır; karıştırma ucundan ilk gelen malzeme homojen karışmamıştır, delikte kalırsa o ankraj zayıf doğar.
• Doldurma dipten başlar, hava boşluğu bırakmadan geri çekilerek yapılır. Fazla kimyasal ağızdan taşmalıdır; taşmıyorsa delik tam dolmamıştır.
• Kür süresi sıcaklığa bağlıdır. Niğde'de kışın beton yüzey sıcaklığı düştüğü için kür uzar; üreticinin düşük sıcaklık tablosuna uyulur, süre dolmadan yük bindirilmez.
• İstenirse ekilen filizlerden seçilenlere çekme testi yapılır, sonucu yazılı verilir.

Genelde atlanan bir ayrıntı: karotla açılan deliğin cidarı pürüzsüz kalır. Bu tesisat için avantaj, kimyasal ankraj için dezavantajdır; yapıştırıcının tutunacağı doku azalır. Filiz ve ankraj deliklerini bu yüzden kural olarak darbeli matkapla açarız.

Ekipman Parkımız ve Niğde İşlerinde Fiyatın Belirlenmesi

Araca yüklediğimiz takım işin tarifine göre değişir. Yanımızda farklı güç sınıflarında karot motorları ve sehpaları, dübelli ve vakumlu sabitleme tablaları, 52 mm'den 600 mm'ye elmas uçlar ve uzatma milleri, raylı duvar testeresi, zemin kesme makinesi, kırıcılar, donatı tarayıcı, su tankı ve pompa, çamur emişli süpürge, kompresör ve delik temizleme fırçaları, kimyasal ankraj tabancaları bulunur.

Fiyat konusunda hazır bir liste vermiyoruz, çünkü aynı çaptaki iki delik bile farklı iki işe dönüşebiliyor. Bedeli belirleyen kalemler şunlar:

• Delik çapı ve betonun kalınlığı — süre doğrudan bu ikisine bağlı.
• Delik ya da kesim miktarı; aynı noktada toplanmış çok sayıda delik, dağınık birkaç delikten verimli çalışılır.
• Donatı yoğunluğu; demiri sık bir perdede ilerleme yavaşlar, uç aşınması artar.
• Erişim ve çalışma yüksekliği; iskele veya platform gereken yerler ayrı planlanır.
• Şantiyede elektrik ve su durumu, çamur ile molozun hangi kata kadar taşınacağı.
• Çalışma saati; mesai dışı ya da gece çalışması istendiğinde plan değişir.
• Eskişehir - Niğde ulaşımı ve gerekiyorsa konaklama. Aynı çıkışta birden fazla iş toplanabiliyorsa bu kalem herkes için hafifler.

Bizden fiyat isterken en verimli yol, delinecek yerin birkaç fotoğrafını, kaba ölçüleri ve delik listesini göndermek. Sahada beklenmedik bir şey çıkarsa işi durdurup önce sizinle konuşuruz, sessizce ek kalem yazmayız.

Sık Sorulan Sorular

Niğde'ye tek bir delik için gelir misiniz?

Dürüst cevap: verimli olmuyor. Eskişehir'den Niğde'ye çıkmak günün büyük bölümünü alıyor ve bu ulaşım yükü tek deliğe bindiğinde ortaya makul olmayan bir tablo çıkıyor. Böyle durumlarda ya işi aynı bölgedeki başka bir işimizle aynı güne denk getiririz ya da açıkça "bu iş için bizi çağırmayın" deriz. İş bir listeye dönüştüğünde tablo değişir.

Kolonuma delik açtırabilir miyim?

Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan hayır. Kolon, kiriş ve taşıyıcı perde yapının yükünü taşır; buralarda açılan bir delik yapının davranışını değiştirir. Onaylı detay varsa gösterdiği bölgeden ve verdiği ölçüde çalışırız. Onay yoksa işi almayız.

Delme sırasında evim su ve toz içinde kalır mı?

Kullanımdaki mekânlarda ıslak delme yapar, suyu delik ağzından toplarız. Halka toplayıcı, emişli süpürge ve zemin koruma ile çalışırız; bulamaç bidona alınıp dışarı taşınır. Yine de karot ıslak bir iştir, çevredeki eşyaların toplanmasını isteriz. Toz asıl olarak kırma ve kuru kesim işlerinde çıkar; oralarda emiş bağlantılı makine ve bariyer kullanırız.

Klima ve kombi bacası için hangi çap gerekir?

Klima iç-dış ünite geçişinde çoğunlukla 82-102 mm bandı yeterli olur; hermetik kombi bacaları genelde 110-130 mm civarı bir çap ister. Kesin ölçüyü cihazın montaj talimatı belirler. Çaptan daha önemli iki şey var: dışa doğru hafif eğim vermek ve dış cephede çıkış ağzını patlatmamak.

Filiz ekme deliğini karotla açsanız olmaz mı?

Genelde olmaz. Karot deliğinin iç yüzeyi pürüzsüz kalır, kimyasalın tutunacağı doku azalır. Filiz ve kimyasal ankraj deliklerini bu yüzden darbeli matkapla açarız. Zorunlu hallerde karot deliği kullanılacaksa cidarın pürüzlendirilmesi ve kimyasalın bu koşula uygun olması gerekir. Her durumda üfle-fırçala-üfle ile temizlik şarttır; temizlenmemiş delikte ankrajın taşıma gücü hesaplananın çok altına düşer.

Beton numunesi aldırmak istiyorum, raporu da siz mi veriyorsunuz?

Biz sahadaki numune alma işini yaparız: uygun bölgenin belirlenmesi, donatı taraması, silindirin sağlam çıkarılması, işaretlenmesi ve boşluğun doldurulması. Basınç deneyi ve raporlama akredite bir laboratuvarın işidir. Laboratuvarın istediği çap, adet ve numune uzunluğunu önceden iletirseniz sahada ona göre çalışırız.