Karaman Karot

Karaman'da karot delme, beton kesme, duvar açma, beton kırma, filiz ekme ve kimyasal ankraj işleri yapıyoruz. Aşağıda cilalı cümleler değil, Karaman'a gittiğimizde sahada ne yaptığımızı yazdım: makineyi neye sabitliyoruz, hangi elmas ucu neden takıyoruz, suyu nereden alıp çamuru nereye topluyoruz.

Bir şeyi de baştan söyleyeyim: merkezimiz Eskişehir. Karaman'da şubemiz yok, orada bekleyen ekibimiz yok. Ekip de makine de sarf malzeme de Eskişehir'den yola çıkıyor. "Yerel ekibimiz yarım saatte kapınızda" demek işimize gelirdi ama doğru olmazdı. Doğrusu şu: Karaman planlı gidilen bir şehir.

Karaman'a Eskişehir'den Gidiyoruz, İşi Buna Göre Kuruyoruz

Eskişehir ile Karaman arası kabaca beş yüz kilometre; tek yön sürüş yarım günü bulur. Bu yüzden Karaman işlerini tek seferde biten paketler halinde planlıyoruz. Telefonda sorduklarımız hep aynı: kaç delik var, çapları ne, beton kalınlığı ne, delikler aynı katta mı, kesim varsa kaç metretül, sahada su ve elektrik var mı, çalışma saatiniz gündüz mü gece mi. Bu sorular meraktan değil; ekipmanı ve sarfı buna göre yüklüyoruz. Yanlış uç Karaman'da yarım saatte çözülmez.

İş yeterince büyükse ekip doğrudan çıkar, bitirip döner. İş küçükse Konya–Karaman hattındaki başka bir programa eklenir; o zaman size "yarın" değil, gerçekçi bir gün söyleriz. Gidemeyeceğimiz işe "geliyoruz" demek, işinizi bir hafta geciktirmekten başka işe yaramıyor. İlçelerde bir de erişim var: merkez ve Ayrancı tarafı yol olarak rahat, Ermenek–Başyayla–Sarıveliler tarafı dağlık. Ray takımı, su tankı ve jeneratörle çıkılacak yolu baştan konuşmazsak sahada "makine buraya çıkmıyor" deriz; onun için önceden fotoğraf isteriz.

Karaman'ın Yapı Stoku Bizden Ne İstiyor

Karaman, Konya ovasının güneyinde Toros eteklerine yaslanan bir şehir; tarım, gıda üretimi ve soğuk hava depoculuğu bilinen yanı. Bu da bize gelen işlerin önemli kısmının konut değil, üretim yapan bir binanın içinde geçmesi demek.

• Soğuk hava depoları: Panel duvar, yalıtımlı döşeme, altında drenaj ya da soğutucu hattı olabilen taban betonu. Karot almadan önce yalıtım katmanının nerede bittiğini bilmek gerekir; panel kesildiğinde yalıtım açılır ve terleme başlar. Deliği açmak kolay, sonrasını kapatmak zordur.
• Gıda ve sanayi tesisleri: Karot ve kesim sulu çalıştığı için toz sorunu büyük ölçüde yok; asıl mesele suyun üretim alanına kaçmaması. Alanı brandayla ayırır, çamuru ıslak vakumla kaynağında toplarız.
• Tarımsal yapılar ve depolar: Prefabrik kirişli yapılar, kalın saha betonları, platform temelleri. Prefabrik elemanda öngermeli halat riski var; tarama yapmadan geçilmez.
• Konut ve tadilat: Klima ve baca geçişi, tesisat delikleri, duvar açma. Küçük iş ama bina içinde; zemin koruma işin parçası.

Elmas Soket ve Segment Seçimi: Betonu Okumadan Uç Takmıyoruz

Karotta en sık yapılan hata, eldeki ucu her betona sokmaya çalışmak. Elmas soketin işi kesmek değil, aşınarak kesmek; segmentteki elmas köreldikçe metal matrisin de aşınıp altındaki taze elması açığa çıkarması gerekir. Denge tutmazsa iki şeyden biri olur:

• Beton sert, matris de sertse segment parlar, elmas açığa çıkmaz, uç betonun üstünde sürtünerek döner. İlerleme durur, su kaynar, soket yanar. Buna sahada körlenme diyoruz; doğrusu yumuşak matrisli uca geçmek.
• Beton aşındırıcı, matris yumuşaksa segment gereğinden hızlı erir. Delik biter ama uç yarı yarıya tükenir.

Bu yüzden ilk delikten önce betonu anlamaya çalışırız: agrega iri ve sert çakıl mı, daha yumuşak kırmataş mı; beton yeni mi eski mi; donatı sık mı. Yeni beton aşındırıcıdır, yıllanmış beton serttir. Donatının yoğun olduğu yerde uç yalnız betona göre değil çeliğe göre de seçilir.

Çap büyüdükçe devir düşer, baskı artar. Belli bir çapın üstünde makine mutlaka sabitlenir: dübelle, uygun zeminde vakumla, bazen destek direğiyle tavana kilitlenerek. Pürüzlü, boşluklu ya da boyası kabarmış zeminde vakum tutmaz; orada vakumla çalışmak makinenin kaymasını göze almaktır. O riski almıyoruz.

Su Soğutma, Çamur Yönetimi ve Kış Şartları

Karot suyunun iki işi var: soketi soğutmak ve talaşı delikten dışarı taşımak. İkincisi en az birincisi kadar önemli: talaş delikte kalırsa segmentin yan yüzeyini aşındırır ve uç sıkışır. Su kesildiği anda işi durdururuz.

Suyun kıymetli olduğu bir şehirde sahadan sınırsız su beklemek doğru değil. Düzeni kapalı çevrim kuruyoruz: bidon, dalgıç pompa, deliğin çevresine oturan su toplama halkası ve ıslak vakum. Böylece su tüketimi düşer ve en sevmediğimiz şey olan alt kata sızan çamur ortadan kalkar. Sahada su hiç yoksa suyu biz getiririz; bunu teklifte söyler, sahada sürpriz olarak çıkarmayız. Çamurun içinde çimento var, kuruyunca doğal taşa ve parkeye yapışır; kurumaya bırakmaz, kesim ilerlerken toplarız.

Kış tarafı: sıcaklık sıfırın altına indiğinde pompa ve hortumdaki su donar. Gün sonunda sistemi boşaltır, sabah ılık suyla çalıştırırız. Bir de elektrik: su ile çalışan makinede kaçak akım rölesi olmadan fiş takmıyoruz, uzatma kablosunun eki suyun içinde durmuyor.

Donatı Taraması ve Taşıyıcı Elemanda Durduğumuz Yer

Beton içi görünmez; görünmeyen yere kör delik açmak işi şansa bırakmaktır. Delikten önce beton tarayıcıyla donatı düzenini, paspayını ve gömülü tesisatı çıkarırız: ana donatı ve etriye ekseni, döşemedeki hasır çelik, elektrik borusu, yerden ısıtma hattı, prefabrik elemanda öngermeli halat. Tarama sonucuna göre delik merkezini birkaç santim kaydırmak çoğu zaman sorunu bitirir; kaydırmak mümkün değilse çapı revize eder ya da yeri iş sahibiyle yeniden konuşuruz.

Şimdi bu sayfanın en net cümlesi: Kolon, kiriş, perde ve diğer taşıyıcı elemanlarda; statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delik açmıyor, kesim yapmıyoruz. Israr edilse de yapmıyoruz. Taşıyıcı elemanda kesilen bir donatı o elemanın taşıma kapasitesini doğrudan düşürür ve bunun telafisi delik açan ekibin işi değildir. Bize gelmesi gereken şey, deliğin yerinin ve çapının işaretlendiği bir proje paftası ya da yetkili mühendisin yazılı onayıdır. Belge varsa yaparız, yoksa yapmayız. Bölme duvar, dolgu duvar ve projeye uygun döşeme geçişleri bu kuralın dışında; orada mesele taramayla çözülür.

En iyi taramada bile donatıya denk gelinebiliyor. Denk gelirsek saklamayız; hangi noktada hangi çapta donatıya değildiğini söyler, fotoğraflar, iş sahibine bildiririz. Sessizce kapatılan bir hata sonradan çok daha pahalıya patlıyor.

Beton Kesme, Duvar Açma ve Kırım: Sıra Planla Başlar

Kesimde sonucu belirleyen şey diskin markası değil, kesim sırasıdır. Duvarda kapı boşluğu açacaksak önce parçanın nasıl indirileceğini konuşuruz; kesilen parça bir anda serbest kalır, ağırlığını hesaplamadan son kesimi yapmak parçanın kontrolsüz düşmesi demektir. Onun için parçayı bölerek keser, gerekirse askıya alırız.

• Ray üstü duvar testeresi: Düzgün ve dik kenar isteyen kapı–pencere boşluklarında bunu kullanırız. Kesim derinliği disk yarıçapının biraz altında kalır; kalın duvarda tek yüzden inilmez, iki yüzden kesilir ve eksenlerin çakışması için işaretleme şakülle karşı yüze taşınır. Bunu atlayan ekip duvarın ortasında kaçık iz bırakır.
• Köşe problemi: Dairesel disk köşede kesimi tamamlamaz, altında kesilmemiş bir üçgen kalır. Kolay yol diski köşeden taşırmaktır; ama o taşan kesim kalan yapıda kalıcı bir çentik bırakır, çatlak orada başlar. Biz köşeyi elmas halatla ya da köşe kesme ucuyla tamamlıyoruz.
• Elmas halatla kesme: Testerenin yetmediği kalınlıklarda kullanılır. Halatın yönlendirme delikleri karotla açılır; yani kesim işi karot işiyle iç içedir.
• Beton kırma: Kırım her zaman son adım. Kırıcıyla girilecek bölge önce çevresinden kesilerek sınırlandırılır; böylece titreşim kalan yapıya yayılmaz, kırım sınırı düzgün çıkar. Molozun kattan indirilmesi ayrı bir kalem, baştan konuşuruz.

Filiz Ekme ve Kimyasal Ankraj: İşin Yarısı Delik Temizliği

Bu işte sahada en çok atlanan adım deliğin temizlenmesi. Delikte kalan toz, reçineyle beton arasına giren bir tabaka gibi davranır; delik ne kadar düzgün açılırsa açılsın, temizlenmemişse çekme dayanımı beklenenin çok altında kalır. Uyguladığımız sıra şu:

• Delik çapı, ekilecek donatı çapından birkaç milimetre büyük seçilir; reçinenin donatıyı sarabilmesi için bu boşluk gerekli. Derinlik keyfî değildir, projede ya da üretici tablosunda ne yazıyorsa odur.
• Delik basınçlı havayla üflenir, doğru çaptaki tel fırçayla fırçalanır, tekrar üflenir. Üretici talimatı kaç çevrim diyorsa o kadar; "bir üfledim yeter" diye geçilmez.
• Reçine dipten yukarı, hava boşluğu bırakmayacak şekilde enjekte edilir. Tavan uygulamasında tıkaç kullanılır, yoksa delik yarı dolu kalır.
• Kartuşun ve betonun sıcaklığı kür süresini değiştirir; kışın uzar, yazın kısalır. Donmuş ya da yüzeyi buzlu betonda uygulama yapılmaz.
• İstenirse ekilen filizlerden numune seçilip çekme testiyle doğrulanabilir.

Bir de şu var: karotla açılan deliğe kimyasal ankraj yapılır mı? Karot deliğinin cidarı darbeli matkap deliğine göre çok daha düzgündür; bu da mekanik kenetlenmeyi azaltır. Birçok ürün karot deliğinde ya onaylı değildir ya da cidar tırtıklaması ister. Kullanacağımız ürünün belgesine bakarız; onaylı değilse uygun ürüne geçer ya da deliği doğru yöntemle açarız.

Ölçü Toleransı, Teslim ve Fiyatın Nasıl Çıktığı

Delik yerinin işaretlenmesi işin ilk kalite adımı. Merkez noktası, çap ve eksen yönü sahada birlikte işaretlenir; iki yüzden çalışılacaksa karşı yüze şakülle taşınır. Derinlik arttıkça küçük bir eksen sapması sonda büyür; o yüzden makinenin sabitlenmesi ve gövdenin dikliği başta kontrol edilir. Çıkış tarafında ilerlemeyi yavaşlatırız, yoksa delik ağzı kırılır. Teslimde bir liste bırakıyoruz: hangi noktada kaç delik, hangi çapta, hangi kotta; kesim varsa kaç metretül, fotoğrafıyla birlikte. Delik açıp arkasında çamur bırakan ekip işin yarısını yapmış sayılır.

Fiyat kısmına gelince: bu sayfada rakam yazmıyorum, çünkü işi görmeden söylenen rakam sizi yanıltır. Bunun yerine fiyatın neye göre çıktığını yazayım; teklif isterken bu başlıkları göndermeniz işi hızlandırır:

• Delik çapı ve toplam delme derinliği. On delik yirmi santim ile iki delik bir metre aynı iş değildir.
• Donatı yoğunluğu ve beton dayanımı. Sık donatılı sert betonda ilerleme yavaşlar, sarf tüketimi artar.
• Deliklerin toplanması. Aynı katta yan yana on delik ile binaya dağılmış on delik farklıdır; ikincisinde her delik için kurulum baştan yapılır.
• Erişim ve saha altyapısı. İskele ya da platform gerekiyor mu, su ve elektrik var mı, jeneratör ve su tankı götürecek miyiz.
• Çalışma zamanı ve moloz. Üretim durmadan mı çalışılacak, gece ya da hafta sonu mu; kesim metretülü, parçanın indirilme yöntemi, molozun taşınması.
• Mesafe. Eskişehir–Karaman ulaşımı ve gerekiyorsa konaklama işin maliyetinin parçası; gizlemek yerine kalem olarak yazıyoruz.

Deliklerin fotoğrafını ve bu başlıkların cevabını gönderin; teklifi kalem kalem çıkaralım.

Sık Sorulan Sorular

Karaman'da şubeniz var mı, ne kadar sürede gelebilirsiniz?

Şubemiz yok. Merkezimiz Eskişehir ve ekip oradan çıkıyor. Karaman'a planlı gidiyoruz ve iş büyüklüğüne göre gerçekçi bir tarih veriyoruz. Aynı gün gelme sözü vermiyoruz; ama tarih verdiysek o gün ekip sahada olur.

Karot deliği için su şart mı, susuz olmuyor mu?

Betonarme karotta su pratikte şart; hem soketi soğutuyor hem talaşı dışarı taşıyor. Susuz çalışıldığında segment kısa sürede parlar, ilerleme durur, uç yanar. Sahada su yoksa suyu biz getirir, kapalı çevrim düzenle çalışırız.

Kolonda delik açtırmam gerekiyor, hemen yapabilir misiniz?

Hayır. Kolon, kiriş ve perde taşıyıcı elemandır; buralarda statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delik açmıyor, kesim yapmıyoruz. Deliğin yeri ve çapı yetkili mühendis tarafından belirlenip yazılı olarak onaylandıysa işi yaparız. Bölme duvarda, dolgu duvarda ve projeye uygun döşeme geçişlerinde böyle bir engel yok.

Telefonda fiyat söyleyebilir misiniz?

İşi görmeden rakam söylemiyoruz, bu sayfada da yazmıyoruz. Fiyat; delik çapı ve derinliği, adet, donatı yoğunluğu, erişim, su ve elektrik durumu, çalışma saati, moloz taşıma ve Karaman'a ulaşım kalemlerinden çıkıyor. Bunları fotoğrafla iletirseniz kalem kalem yazılı teklif göndeririz.

Soğuk hava deposunda ya da gıda üretimi yapılan yerde çalışır mısınız?

Çalışıyoruz, ama kurallarına göre. Alanı ayırır, çamuru kaynağında toplar, iş bitince zemini temiz bırakırız. Yalıtımlı panelde ve döşemede kesim öncesi soğutucu hattının ve yalıtım katmanının yerini netleştirir, delik çevresinin kapatma detayını işe başlamadan konuşuruz. Üretim durmasın isterseniz gece ya da hafta sonu çalışmayı planlarız.

Karotla açılmış deliğe kimyasal ankraj yapılır mı?

Her ürünle yapılmaz. Karot deliğinin iç yüzeyi çok düzgün olduğu için reçinenin kenetlenmesi darbeli matkap deliğine göre farklıdır; birçok ürün bu durumda onaylı değildir. Kullanacağımız ürünün belgesine bakar, uygun değilse ürünü değiştiririz.

Kışın Karaman'da soğukta çalışılır mı?

Kesim ve karot tarafında çalışılır, tedbir gerekir. Gün sonunda pompa ve hortumlardaki su boşaltılır, sabah sistem ılık suyla çalıştırılır. Kimyasal ankraj ve filiz ekmede sıcaklık doğrudan belirleyici: kür süresi uzar, kartuşun ve yüzeyin sıcaklığı kontrol edilmeden uygulama yapılmaz.