Çorum Karot

Çorum'da yaptığımız işin adı karot delme ve beton kesme; sahadaki karşılığı ise betonu kırmadan, çevresini örselemeden elmas uçla kesip almaktır. Karot motorunu sehpasına bağlıyoruz, dübeli ya da vakum pedini oturtuyoruz, suyu veriyoruz ve döşemeden, perdeden, temelden istenen çapta silindirik bir parça çıkarıyoruz. Duvar testeresiyle beton kütleyi düz hatlardan kesiyor, mevcut betona filiz ekiyoruz. İşin tamamı dört değişken üzerinde döner: çap, devir, su ve donatının nerede durduğu.

Baştan söyleyelim: merkezimiz Eskişehir'dir. Çorum'da şubemiz yok, orada sabah hazır bekleyen bir ekibimiz de yok. Ankara üzerinden 450 kilometreyi geçen yolu makinelerle birlikte biz sürüyoruz. Bunun iki sonucu var: tek bir 52'lik delik için yola çıkmak ne bizim ne sizin işinize gelir, iş paketlenmelidir; ve çıkmadan önce çap listesini, eleman kalınlığını ve betonun durumunu netleştirmemiz gerekir. Sungurlu'da yanlış segmentli uçla kalıp uç almaya Eskişehir'e dönme lüksümüz yok, o yüzden telefonda uzun konuşuyoruz.

Çorum'un yapı stoğu tek tip değil ve bu, seçilecek ucu doğrudan etkiliyor. Bir tarafta merkezdeki ve Sungurlu, Osmancık, İskilip, Alaca gibi ilçelerdeki eski yapılar var: taş ve yığma duvar, düşük dayanımlı beton. Öbür tarafta sanayi tarafı; makine imalatı, tuğla-kiremit ve gıda üretimi yapan tesislerin kalın saha betonları, makine temelleri, kanal geçişleri. Bir de sert agregalı, sık donatılı yeni yapılar. Bu üç yapıyı aynı uçla delmeye kalkarsanız birinde uç körlenir, diğerinde segment yanar.

Çorum'da hangi işe hangi çap, hangi uç giriyor

Karotta ilk karar çaptır ve bu karar borunun dış çapına bakılarak verilmez. Boruya yalıtım gelecek mi, manşon oturacak mı, geçiş yangın durdurucu dolguyla mı kapatılacak — hepsi paya girer. "Boru 100'lük" demek delik 100 demek değildir. 52 ile 600 milimetre arasındaki bandı sahada kabaca şöyle kullanıyoruz:

• 52-62 mm: elektrik ve data hattı geçişleri, korkuluk ve otomasyon için pilot delikler, ankraj öncesi kontrol delikleri.
• 72-82 mm: klimanın bakır boru takımıyla drenaj hortumunun tek delikten geçmesi, sayaç ve besleme hattı geçişleri.
• 102-112 mm: hermetik kombi bacası, mutfak aspiratör kanalı, banyo fanı, kalın klima setleri.
• 127-152 mm: havalandırma kanalları, pis su bağlantıları, kat arası tesisat kolonu geçişleri.
• 162-202 mm: WC gideri, ana pis su kolonu, otopark havalandırması, sanayide kablo tavası geçişi.
• 250-350 mm: şaft ve kanal geçişleri, makine temeli çevresindeki boru inişleri, yağmur suyu iniş hatları.
• 400-600 mm: baca ve büyük şaft açılması, kalın saha betonunda menhol girişleri, teğet deliklerle boşluk oluşturma.

600 milimetreye kadar tek parça delik açıyoruz; daha büyük boşlukta ardışık ve teğet delikler açıp aradaki dili kesiyor ya da işi duvar testeresine devrediyoruz.

Elmas soket ve segment seçimi: betonu tanımadan uç takılmaz

Elmas uçların hepsi aynı görünür, aynı iş yapmaz. Ucu belirleyen şey elmas tanesinin boyu değil, o taneleri tutan metal matrisin sertliğidir. Kural terstir: sert ve az aşındırıcı betona yumuşak matrisli segment, yumuşak ve aşındırıcı betona sert matrisli segment takılır. Sert betonda yumuşak matris kontrollü aşınır, körelen tane dökülür, altındaki keskin tane yüzeye çıkar. Yanlış uçta ise segment parlar, kesmeyi bırakır, motor zorlanır; sahada buna "uç cam yaptı" deriz ve o noktadan sonra aşındırıcı taşla ucu açmak gerekir.

Çorum'un eski yapı stoğunda düşük dayanımlı beton ve yığma duvar sık karşımıza çıkıyor; buralarda sert matrisli, yavaş aşınan segment kullanıyoruz. Yeni yapıların sert agregalı, sık donatılı betonunda yumuşak matrise geçiyoruz. Soket tarafında gümüş lehimli soket ıslak kesimde yeterlidir; ısınmanın yüksek olduğu işlerde lazer kaynaklı soketi tercih ediyoruz.

Devir de segment kadar önemli: küçük çapta yüksek, büyük çapta düşük devirle çalışılır, çünkü belirleyici olan çevresel hızdır. 600'lük ucu 52'lik ucun devrinde döndürürseniz segment yanar, delik ovalleşir, redüktör zorlanır.

Su soğutma, çamur yönetimi ve Çorum kışında delme

Su bu işte soğutucu, yağlayıcı ve taşıyıcıdır: segmenti soğutur, tozu çamura çevirir, o çamuru delikten dışarı taşır. Suyu kıstığınızda segment ısınır, talaş delik içinde sıkışır, uç kilitlenir; fazla su verdiğinizde çamur aşındırıcılığını kaybeder, uç parlar. Doğru ayarı gözle buluruz; çıkan çamurun rengi ve kıvamı betonun içinde ne olduğunu söyler. Çamur griden koyu metalik bir tona döndüyse donatıya girilmiştir, motorun sesi de aynı anda değişir.

Çamurun nereye gideceğini delmeye başlamadan çözeriz. Ucun etrafına su toplama halkası takıp halkayı ıslak vakumlu süpürgeye bağlıyoruz. Kullanımdaki bir dairede ya da üretim yapan bir tesiste çalışıyorsak alanı naylonla sınırlıyoruz. İş bitince göbeği çıkarır, zemini siler, deliğin ağzını kapatıp teslim ederiz.

Çorum kışı ayrı bir başlık. İç Anadolu'nun kuzeyindeki bu ilde don uzun sürebiliyor; Kargı, Bayat, İskilip gibi yüksek kesimlerde sabah su hortumu buz tutabiliyor. Soğukta çalışacaksak akşam makineyi ve hortumları boşaltıyor, sabah suyu ısınmış depodan besliyoruz; donmuş hortumla motoru çalıştırmak hem pompayı hem ucu yakar.

Donatı taraması ve taşıyıcı elemanda durduğumuz yer

Deliğin yerini müşteri gösterir, biz onaylamadan delmeyiz. Önce donatı tarayıcıyla yüzeyi iki yönde tarar, çıkan hasır ve pilye izlerini tebeşirle yüzeye çizeriz. Amaç yalnızca donatıyı kesmemek değil; deliğin kaydırma payı olup olmadığını görmektir. Çoğu zaman deliği birkaç santim kaydırmak sorunu bitirir.

Taşıyıcı eleman kuralımız net: kolon, kiriş, perde ve taşıyıcı döşemede statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan delik açmayız, kesim yapmayız. Bu, iş kaçırmayı göze aldığımız bir kuraldır ve pazarlık konusu değildir. Kolondan geçen bir tesisat deliği tesisatçının işini kolaylaştırabilir ama yapının taşıma kapasitesini ilgilendirir; o kararı sahadaki ekip değil, projeyi bilen mühendis verir. Onaylı belge geldiğinde deliğin yerini ve çapını projeye göre uygularız; onay yoksa alternatif güzergah öneririz.

Delik kalitesi: cidar düzgünlüğü, eksen sapması ve çıkış ağzı

İyi karot deliğinin üç ölçüsü var. Birincisi cidar düzgünlüğü: delik içi pürüzsüz ve silindirik olmalı, dalgalanmamalıdır. Bozuk cidarın sebebi genelde titreyen sehpadır; dübeli zayıf tutan bir zemine ya da vakum pedini tozlu yüzeye oturtursanız uç titrer, delik içi taranır. Bu yüzden dübel deliğini biz açar, tozunu üfler, sehpayı yükleyip kontrol ederiz.

İkincisi eksen sapması. Kalın elemanlarda ve uzatma miliyle açılan derin deliklerde uç birkaç derece kaçarsa arkadan çıkan delik istenen noktanın epeyce dışına düşer; kalın temel ve saha betonlarında çıkış noktasını önceden işaretler, mümkünse iki yüzden ölçü alırız. Üçüncüsü çıkış ağzı: uç arka yüzeye vardığında beton parçası kopar, kenar patlar. Son santimlerde ilerlemeyi yavaşlatıyor, mümkün olan yerde arka yüzden karşı delik açıp buluşuyoruz. Göbek de kaliteye dahildir: tavan uygulamalarında düşme riski taşıdığı için kama ve mandalla kontrollü alınır, kırılıp içeride bırakılmaz.

Numune karotu ile tesisat deliği aynı iş değil

Çorum'da gelen taleplerin bir kısmı laboratuvara gidecek beton numunesi içindir ve bu iş tesisat deliğinden farklı yürür. Tesisat deliğinde amaç boşluktur, çıkan parça çöptür. Numune karotunda ise çıkan silindirin kendisi işin ürünüdür; kırılmadan alınması gerekir.

Bunun için ilerleme yavaşlatılır, su debisi sabit tutulur, motor sarsılmaz. Numunenin alınacağı nokta bize gelişigüzel verilmez; laboratuvarın ya da yapı denetimin belirlediği, mümkün olduğunca donatı içermeyen bölgelerden alınır. Numune boyunun çapına oranı deneyin geçerliliğini etkilediği için derinliği önceden konuşuruz; kenarı kırık ya da kısa bir numune değerlendirilemez, iş baştan tekrarlanır. Numune boşluğunun tamir harcıyla doldurulması da bizim işimiz. Sonucun yorumlanması ise bize ait değil; o rapor laboratuvarın ve projeyi yürüten mühendisindir.

Beton kesme, duvar açma, kontrollü kırım ve filiz ekme

Karot her işin cevabı değil. Düz hatlı ve büyük boşluk gerektiğinde duvar testeresi devreye girer; elmas disk raya bağlı ilerler, parça blok halinde alınır. Kapı ve pencere boşluğu açarken, asansör kuyusu ve şaft keserken, döşemede merdiven boşluğu alırken bu yöntemi kullanıyoruz. Zemin ve saha betonlarında zemin testeresiyle derz ve hat kesimi yapıyoruz.

Duvar açmada ilk konuştuğumuz şey duvarın taşıyıcı olup olmadığıdır. Bölme duvarda kesim doğrudan yapılır; taşıyıcı ya da yığma bir duvarda boşluk açılacaksa lento ve üst yükün nasıl karşılanacağı projede tanımlı olmalıdır. Kontrollü kırımda hidrolik kırıcıyla ilerleriz ama önce çevreyi keseriz; kesilmiş hattan kırılan beton komşu elemanı çatlatmaz.

Filiz ekme ve kimyasal ankrajda işin yarısı delik hazırlığıdır. Delik çapı ve derinliği donatı çapına ve kimyasalın teknik verisine göre belirlenir; sonra delik fırçayla ve basınçlı havayla dönüşümlü birkaç kez temizlenir. Deliğin dibinde kalan toz kimyasalın betona tutunmasını doğrudan düşürür; dayanımın kaybedildiği yer neredeyse her zaman burasıdır. Kimyasal dipten başlayarak boşluk bırakmadan enjekte edilir, donatı döndürülerek yerleştirilir, kür süresince dokunulmaz. Kür süresi hava sıcaklığına göre değişir ve Çorum'da kışın uzar; bunu programa yazarız. Filizin çapı, derinliği ve aralığı statik projeden gelir.

Ekipman parkımız, Çorum'a çıkış düzeni ve fiyatın hesabı

Yola çıkarken standart yükümüz şu: farklı güç sınıflarında karot motorları ve sehpaları, 52-600 mm bandını kapsayan uç seti, farklı matrislerde yedek uçlar, uzatma milleri, su tankı ve pompa, su toplama halkaları, ıslak vakumlu süpürge, donatı tarayıcı, duvar testeresi, zemin testeresi, hidrolik kırıcı, kimyasal ankraj tabancası. Elektriğin olmadığı ya da yetmediği yerler için jeneratör de yükte bulunur. Sahada su yoksa tankla gideriz, ama tank sınırlıdır; büyük çaplı işlerde saha suyunu önceden konuşmak gerekir.

Fiyata gelince: bu sayfada rakam yazmıyoruz, çünkü her işe uyan bir liste elimizde yok ve uydurma rakam kimseye fayda sağlamaz. Hesaba gireni yazalım: delik çapı ve adedi, elemanın kalınlığı (ilerleme metresi doğrudan uç ömrünü tüketir), betonun dayanımı ve donatı yoğunluğu, noktanın erişilebilirliği, sahada elektrik ile su bulunup bulunmadığı, işin gündüz mü yoksa üretimi durdurmamak için gece ya da hafta sonu mu yapılacağı, bir de Eskişehir'den Çorum'a gidiş-dönüş ve gerekiyorsa konaklama. Aynı gün toplanmış on beş delik ile ayrı günlere yayılmış üç delik arasındaki fark büyüktür; bu yüzden işleri paketlemenizi öneriyoruz. Teklif için delik çapları ve adetleri, eleman kalınlıkları, kat bilgisi ve mümkünse fotoğraf gerekir.

Sık Sorulan Sorular

Çorum'da ekibiniz var mı, ne kadar sürede gelirsiniz?

Çorum'da şubemiz ve sabit ekibimiz yok, bunu saklamıyoruz. Ekip makinelerle Eskişehir'den çıkıyor ve Ankara üzerinden 450 kilometreyi geçen bir yol sürüyor. Bu yüzden aynı gün koşturmak yerine gün planlayarak çalışıyoruz; sabah erken çıkıp aynı gün iş bitirdiğimiz de oluyor, iş büyükse konaklayıp birkaç gün kaldığımız da.

Kolona ya da kirişe karot deliği açıyor musunuz?

Statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan hayır. Kolon, kiriş, perde ve taşıyıcı döşeme yapının yük taşıyan elemanlarıdır; oradaki bir deliğin yeri ve çapı mühendislik kararıdır. Onaylı belge geldiğinde işi projeye göre yaparız; onay yoksa sahada alternatif güzergah ararız. Çoğu tesisat işinde bölme duvardan geçen bir çözüm çıkıyor.

Hangi çapı seçeceğimi bilmiyorum, ne yapmalıyım?

Bize boru çapını değil, delikten neyin geçeceğini anlatın: boru mu, kablo tavası mı, klima seti mi; yalıtım gelecek mi, manşon oturacak mı. 52-600 mm arasında çalışıyoruz ve doğru çapı bu bilgilere bakarak birlikte belirliyoruz. Yanlış çap iki türlü zarar verir: dar delik boruyu geçirmez, gereğinden geniş delik hem elemanı fazladan zayıflatır hem dolgu işi çıkarır.

Delme sırasında su nereye gidiyor, alt kat ıslanır mı?

Ucun etrafına su toplama halkası takıp ıslak vakumlu süpürgeye bağlıyoruz, çamurun büyük kısmı daha yüzeydeyken toplanıyor. Delik alt katta çıkacaksa çıkış noktasını önceden görüp orayı da koruma altına alıyoruz. Suyun hiç olmadığı bir yöntem vaat etmiyoruz; su bu işte segmenti soğutan ve talaşı taşıyan asıl unsurdur.

Laboratuvara verilecek beton numunesini de siz alıyor musunuz?

Alıyoruz, ama bunu tesisat deliğinden ayrı bir iş olarak planlıyoruz. Numune karotunda çıkan silindirin kendisi ürün olduğu için ilerleme yavaş, su debisi sabit tutulur ve numune kırılmadan çıkarılır. Noktalar laboratuvar ya da yapı denetim tarafından belirlenir. Numune alınan boşluğu tamir harcıyla dolduruyoruz; sonucun yorumlanması ise laboratuvarın ve projeyi yürüten mühendisin işidir.

Donatıya denk gelirse ne oluyor?

Delmeden önce yüzeyi iki yönde tarayıp izleri işaretlediğimiz için çoğu zaman denk gelmiyoruz. Yine de sık donatılı elemanlarda karşılaşılabilir; ilerleme sesinden ve çamurun renginden hemen anlarız. Kaydırma payı varsa deliği kaydırırız; mümkün değilse donatı kesilmeden işi durdurur, kararı işin sahibine ve mühendisine bırakırız.

Fiyatı telefonda söyleyebiliyor musunuz?

Bu sayfada rakam yazmıyoruz, telefonda da havada bir rakam vermiyoruz. Çap, adet, eleman kalınlığı, donatı durumu, erişim, sahada elektrik-su olup olmaması ve Eskişehir-Çorum gidiş-dönüşü fiyatı doğrudan değiştirir. Bu bilgileri fotoğrafla gönderdiğinizde net bir teklif çıkarıyoruz. İşleri tek güne paketlemek Çorum gibi mesafeli illerde toplam maliyeti düşürüyor.