Balıkesir Yapısal Güçlendirme

Balıkesir'de yapısal güçlendirme işlerine, projeyi çizen taraf olarak değil, o projenin kağıt üstündeki deliklerini ve kesiklerini betonun içinde açan ekip olarak gidiyoruz. Merkezimiz Eskişehir; Balıkesir'e yaklaşık üç yüz kilometrelik yolu ekipman kamyonetiyle çıkıyoruz ve şehirde sabit bir ekibimiz yok. Bunu baştan yazıyorum, çünkü işin planlaması buradan başlıyor: hangi gün, kaç kişi, hangi makine, ne kadar su, ne kadar kablo. Güçlendirme şantiyesinde bizim payımıza düşen kısım nettir — ankraj ve filiz deliklerini açmak, perde ve döşeme geçişlerini kesmek, kaldırılacak beton bölümlerini kontrollü almak. Mantoyu dökmek, hasır donatıyı bağlamak, projeyi hesaplamak başka mesleklerin işi. Biz kendi işimizi anlatıyoruz.

Balıkesir sahasına hangi ekipmanla çıkıyoruz

Ekipman seçimini şantiyeyi görmeden yapmıyoruz. Balıkesir geniş bir il ve iş yeri Bandırma tarafında bir üretim tesisiyse başka, Edremit körfezinde kıyıya yakın bir apartmansa başka, merkezde eski bir betonarme bloksa bambaşka hazırlık gerekir. Sorduğumuz şeyler hep aynı: delik çapları ve derinlikleri ne, kaçıncı katta çalışacağız, asansör var mı, su nereden alınacak, elektrik üç faz mı tek faz mı, bina dolu mu boş mu.

Buna göre yükleniyoruz. Standart ankraj ve filiz çaplarında elektrikli karot motoru ve sehpası yeterli oluyor; büyük çaplı, derin ve donatı yoğun deliklerde daha güçlü motor ve daha ağır sehpa götürüyoruz. Elektrik zayıfsa ya da yeni dökülmüş bir zeminde iz bırakmak istemiyorsak hidrolik üniteyle çalışmayı tercih ediyoruz. Duvar açma ve döşeme kesme için elmas testereli duvar kesme makinesi, dar hacimlerde ise zincirli kesici gidiyor. Yanına her zaman yedek soket, yedek segment, uzatma milleri, dübel setleri, su hortumu, ıslak süpürge ve çamur toplama havuzu koyuyoruz; Balıkesir'de "bu parça yanımızda yok" demek bütün bir günü yakar.

Delik açmadan önce donatı taraması

Güçlendirme işinde en çok delik, mevcut betonarme elemanın yüzeyine açılır. Yani deliğin gireceği yerde neredeyse her zaman donatı vardır. Bu yüzden markalama yapılmadan matkabı çalıştırmıyoruz. Röleve cihazıyla yüzeyi tarıyor, etriye aralıklarını ve boyuna donatı hatlarını tebeşirle işaretliyoruz. Pas payı ince olan eski elemanlarda tarama sonucunu tek geçişle kabul etmiyoruz, dik yönde ikinci bir tarama daha yapıyoruz.

Tarama sonucu proje deliğiyle çakışıyorsa iş orada duruyor. Kendi kafamıza göre delik yerini kaydırmıyoruz. Statikçiye ya da yapı denetim yetkilisine durumu fotoğrafla bildiriyor, kaydırma payını onlar yazılı olarak verdikten sonra deliyoruz. Bu bize zaman kaybettiriyor ama kesilmiş bir boyuna donatının bedeli o kaybın kat kat üstündedir. Kolon, kiriş ve taşıyıcı perdede statik proje veya yapı denetim onayı olmadan hiçbir kesim ve delik işine başlamıyoruz. Telefonda "sen bir delip geç" denmesi bizim için geçerli bir talimat değil.

Elmas soket ve segment seçimi: karşımıza çıkan betona göre

Elmas uç her betonda aynı davranmaz. Segmentin matris sertliği ile betonun sertliği ters çalışır: sert ve agregası aşındırıcı betonda yumuşak matrisli segment gerekir ki elmaslar açığa çıksın; düşük dayanımlı, kumlu ve aşındırıcı betonda ise sert matris seçilir, yoksa segment gereksiz yere erir.

Balıkesir'de üzerinde çalıştığımız yapı stoğu çeşitli. Kıyı şeridinde ve eski yerleşimlerde karşımıza dayanımı düşük, agregası yuvarlak dere çakıllı, donatısı korozyona uğramış beton çıkabiliyor. Buralarda ilerleme hızlı görünür ama delik ağzında kopma ve segment aşınması riski yüksektir; baskıyı düşürüp devri ayarlıyoruz. Sanayi yapılarında ve daha yeni projelerde ise yüksek dayanımlı, donatısı sık beton var; orada baskıyı ve su debisini artırmadan segment parlar, karot ilerlemez. İlk deliği bu yüzden "deneme deliği" gibi açıyoruz: talaşın rengine, çıkan çamurun kıvamına ve motorun sesine bakıp uç setini ve devri ona göre sabitliyoruz. Yanımızda tek tip soket götürmememizin sebebi bu.

Su soğutma ve çamur yönetimi

Islak karot ve elmas kesimde su iki iş yapar: segmenti soğutur ve talaşı dışarı taşır. Su az gelirse segment yanar, delik ölçüsü bozulur, iş uzar. Su fazla ve kontrolsüz gelirse bu sefer şantiye batar. Güçlendirme işlerinin çoğu boşaltılmamış binada, altında insan oturan katlarda yapıldığı için bizim asıl mesaimiz çamurun kontrolü oluyor.

Çalışma alanına girdiğimizde önce zemini örtüyoruz, delik çevresine kil macunu ya da köpük bariyerle set çekiyoruz, dönüş suyunu ıslak süpürgeye alıyoruz. Döşemeden karşıya geçen deliklerde alt kata haber vermeden delmiyoruz; alt katta suyun çıkacağı noktaya leğen ve naylon koyulmadan geçiş yapmıyoruz. Toplanan çamuru kovaya alıyor, sahadan çıkarıyoruz — lavaboya, gidere ya da yağmur suyu ızgarasına dökmek çamurun içindeki ince taş unu yüzünden tesisatı tıkar, biz o işi yapmıyoruz. Suyun hiç istenmediği yerlerde, örneğin işletmenin elektrik panosunun veya üretim hattının yanında, kuru sistemle ve vakumlu toz tutucuyla çalışıyoruz; bu yöntem daha yavaştır, süreyi teklifte ona göre yazıyoruz.

Filiz ekme ve kimyasal ankraj: deliğin temizliği bağın yarısı

Güçlendirme projelerinde bizden en sık istenen kalem bu. Yeni perde duvarın mevcut kolona, kirişe ya da temele bağlanacağı noktalarda filiz ekiyoruz; makine kaidesi, çelik konsol, konsol kiriş gibi elemanlarda kimyasal ankraj uyguluyoruz.

Burada işin kalitesini belirleyen şey, insanların sandığı gibi kimyasalın markası değil, deliğin hazırlanmasıdır. Sırayı bozmuyoruz: projede yazan çapta ve derinlikte deliği açıyoruz, derinliği çubukla ölçüp işaretliyoruz, sonra üfleme ve fırçalama çevrimini tekrarlıyoruz. Kompresörle dipten üfle, tel fırçayla yan yüzeyi ovala, tekrar üfle. Delik içinde kalan taş unu, kimyasalın betona tutunmasını doğrudan düşürür. Islak delikte kimyasalın ıslak yüzeye uygun tipte olmasına bakıyoruz, ıslak deliğe rastgele kartuş sıkmıyoruz. Kartuşu tabancaya takmadan ilk bir miktarını atıyoruz ki karışım homojen gelsin, sonra dipten ağıza doğru dolduruyoruz. Çubuğu çevirerek yerleştiriyor, kür süresi dolmadan o çubuğa kimsenin yük vermemesi için noktayı işaretleyip bantlıyoruz. İstenirse çekme deneyi için hazırlık yapıyoruz; deneyi bağımsız kuruluş yapar, biz uygulamanın kaydını tutarız.

Beton kesme, duvar açma ve kontrollü kırım

Güçlendirmede yeni perdenin oturacağı hat için mevcut dolgu duvarın kaldırılması, döşemede donatı geçiş boşluklarının açılması, sıva ve pas payının alınması gibi hazırlık işleri çıkar. Bunları kırıcıyla rastgele parçalayarak değil, önce hattı elmas testereyle keserek yapıyoruz. Kesilmiş sınır, komşu elemana çatlak yürümesini engeller ve tamir edilecek yüzeyi küçültür.

Dolgu duvar açarken üstteki kirişin yükünü taşıyan bir durum var mı diye bakıyoruz; şüphe varsa destek kurulmadan devam etmiyoruz. Döşemede kare veya dikdörtgen boşluk gerekiyorsa köşelere karot atıp aralarını testereyle kesiyoruz, böylece köşeden çatlak kaçmıyor. Kesilen parçanın düşme yönünü ve nereye ineceğini önceden konuşuyoruz — ağır bir döşeme parçasının kontrolsüz düşmesi hem alt kata hem işçiye zarar verir. Merdiven boşluğu dar olan eski binalarda parçayı taşınabilir ölçüde bölerek kesiyoruz. Ortaya çıkan molozun bina dışına taşınması ve dökümü ayrı bir kalem, teklifte bunu ayrı yazıyoruz ki sonradan tartışma çıkmasın.

Ölçü toleransı, kayıt ve teslim

İşi bitirip çekmiyoruz, teslim ediyoruz. Her delik noktası için çap, derinlik ve eksen konumu bizim sorumluluğumuzda. Sehpayı dübelle sabitliyoruz, elle bastırarak delik açmıyoruz; sehpa oynarsa delik ovalleşir, ankraj çubuğu deliğe ortalanmaz ve kimyasal kalınlığı tek tarafta incelir. Deliğin eğimini su terazisi ve açı göstergesiyle kontrol ediyoruz, projede eğimli delik varsa açıyı sehpadan ayarlıyoruz.

Delik derinliğini gözle değil, işaretli çubukla ölçüyoruz ve tuttuğumuz listeye yazıyoruz. Teslimde şantiye şefine şunları veriyoruz: açılan delik adedi, çap ve derinlikleri, donatıya rastlanan ve kaydırılan noktaların listesi, kaydırma için alınan onayın kaydı, kullanılan kimyasalın tipi ve parti bilgisi, temizlik sonrası fotoğraflar. Bu kayıt hem yapı denetim tarafında işe yarıyor hem de ileride bir tartışma olursa herkesin elinde aynı belge oluyor.

Eskişehir'den Balıkesir'e: planlama ve fiyatın nasıl çıktığı

Balıkesir'de şubemiz yok, ekibimiz Eskişehir'den geliyor. Bu yüzden işi tek seferde bitirecek şekilde planlıyoruz. Sizden istediğimiz bilgiler şunlar: güçlendirme projesinin delik yerleşim paftası, delik çap ve derinlik listesi, çalışılacak kat ve erişim durumu, su ve elektrik imkanı, binanın dolu olup olmadığı ve çalışma saatlerine dair kısıt. İşletme içindeyse üretimin durduğu saat aralığı bizim için kritik. Bu bilgilerle kaç kişi ve kaç günlük iş olduğunu önceden çıkarıyoruz.

Fiyat konusunda buraya rakam yazmıyoruz; sabit bir liste vermek dürüst olmaz, çünkü tutarı belirleyen değişkenler her sahada farklı. Hesabı şu kalemlerden kuruyoruz: delik çapı ve derinliği ile toplam metrajı, donatı yoğunluğu — donatı kesişen delik hem ucu yer hem süreyi uzatır —, betonun dayanımı ve agrega yapısı, çalışma yüksekliği ve iskele/sepet ihtiyacı, ıslak mı kuru mu çalışılacağı, çamur ve moloz tahliyesi, gece veya hafta sonu çalışma zorunluluğu, kimyasal ankrajda kullanılacak kartuş miktarı ve son olarak Eskişehir'den Balıkesir'e ulaşım ile konaklama. Keşif sonrası teklifi bu kalemler ayrı ayrı görünecek şekilde yazıyoruz; toplamda tek satır bir rakam gönderip neyin neden o kadar tuttuğunu gizlemiyoruz.

Sık Sorulan Sorular

Balıkesir'de sabit ekibiniz veya şubeniz var mı?

Yok. Merkezimiz Eskişehir ve Balıkesir'e ekip, makine ve ekipmanla gidiyoruz. Bunu saklamıyoruz, çünkü işin planlamasını buna göre yapıyoruz: iş programını yola ve konaklamaya göre kuruyor, tek seferde bitecek şekilde çıkıyoruz. "Yarım saat içinde oradayız" diyen bir yapımız yok; randevu vererek çalışıyoruz.

Kolonumda delik açtırmak istiyorum ama statik projem yok, yapar mısınız?

Hayır. Kolon, kiriş ve taşıyıcı perde üzerinde statik proje ya da yapı denetim onayı olmadan kesim ve delik işi yapmıyoruz. Bu, bizim tek taraflı koyduğumuz bir kural değil; taşıyıcı sistemde yapılan izinsiz müdahalenin sorumluluğu ağırdır. Elinizde proje yoksa önce bir inşaat mühendisinden değerlendirme almanız gerekiyor. Dolgu duvar, şap, saha betonu gibi taşıyıcı olmayan elemanlarda böyle bir kısıt yok.

Delerken donatıya denk gelirseniz ne yapıyorsunuz?

Delmeden önce tarayarak bunu büyük ölçüde önlüyoruz. Buna rağmen ilerlerken donatıya temas edilirse duruyoruz. Kararı biz vermiyoruz: durumu projeyi yapan mühendise veya yapı denetime bildiriyoruz, deliğin kaydırılacağı yön ve mesafe onlardan yazılı gelince devam ediyoruz. Kesilen ya da zedelenen donatı olduysa bunu teslim kaydına yazıyoruz, üstünü örtmüyoruz.

Filiz ekme ile kimyasal ankraj aynı şey mi?

Uygulama adımları benzer, amaçları farklı. Filiz ekmede mevcut betonarmeye yeni bir betonarme elemanın donatısını bağlıyoruz; ekilen çubuk yeni dökülecek betonun içinde kalır. Kimyasal ankrajda ise çelik bir eleman, makine kaidesi ya da bağlantı plakası mevcut betona sabitlenir. İkisinde de sonucu belirleyen şey aynı: doğru çap, doğru derinlik ve deliğin gerçekten temizlenmiş olması.

Binada oturuyoruz, su ve toz ne kadar sorun olur?

Dolu binada çalışmaya alışığız. Islak sistemde toz yok denecek kadar azdır, asıl mesele sudur; zemini örtüp bariyer çekiyor, dönüş suyunu vakumla topluyoruz. Döşeme geçişlerinde alt kat mutlaka önceden hazırlanır. Suyun kabul edilmediği yerlerde kuru sistem ve toz tutucu ile çalışıyoruz, bu durumda iş daha yavaş ilerler ve süreyi teklife öyle yazarız. Gürültü tarafında dürüst olalım: elmas kesim kırıcıya göre çok daha sessizdir ama sessiz değildir, komşulara önceden haber verilmesi işi kolaylaştırır.

Telefonda fiyat söyleyebilir misiniz?

Delik çapı, derinliği, adedi, katı ve betonun durumu bilinmeden söylenen rakam sonradan değişir; biz o oyunu oynamıyoruz. Elinizde delik listesi ve pafta varsa uzaktan da oldukça yakın bir hesap çıkarabiliyoruz. Belirsizlik varsa keşfe geliyor, sonra kalem kalem yazılı teklif gönderiyoruz.

İş kaç günde biter?

Süreyi belirleyen şey delik metrajı, donatı yoğunluğu ve erişimdir. Orta ölçekli bir bloğun bir katındaki ankraj ve filiz işi çoğunlukla birkaç güne sığar; birden fazla katta perde eklenen kapsamlı bir güçlendirmede iş haftalara yayılır ve inşaat ekibinin programına göre birden çok ziyaret gerekir. Eskişehir'den geldiğimiz için, ziyaret sayısını azaltmak adına iş programını sizin kalıp ve donatı ekibinizle önceden birlikte kuruyoruz.